Πολλαπλασιάζονται καθημερινά τα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του μοναδικού αρχαιολογικού χώρου που υπάρχει στον σταθμό Βενιζέλου του Μετρό Θεσσαλονίκης, ιδίως μετά την κατάθεση στις αρμόδιες υπηρεσίες πριν από τουλάχιστον δύο μήνες της μελέτης απόσπασής τους και την αναίτια -φαινομενικά- καθυστέρηση στην κατάθεσή της για έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ). Μόνο που, όπως όλα δείχνουν, η… δυστοκία η οποία φαίνεται να υπάρχει μόνο τυχαία δεν είναι.
Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες της «Εφ.Συν.», το πρόβλημα φαίνεται να είναι η ίδια η μελέτη καθώς πρόσωπα που την έχουν διαβάσει κάνουν λόγο για «έκθεση ιδεών». Οι επιεικέστεροι χαρακτηρισμοί μιλούν για «ανώριμη» και «ελλιπή μελέτη», άλλοι τη χαρακτηρίζουν «έωλη».
Μπορεί ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Κορρές που την έκανε να εξειδικεύεται στις αποσπάσεις μνημείων και να έχει πραγματοποιήσει όλες τις μικρότερης κλίμακας αποσπάσεις στους σταθμούς του μετρό, ωστόσο είναι τέτοια η φύση του εγχειρήματος αυτού που φαίνεται να καθιστά το έργο επισφαλές και πολυπλοκότερο του αρχικού προβλήματος -όπως τουλάχιστον είχαν επιχειρήσει να το παρουσιάσουν- της διάσωσης των αρχαιοτήτων και της παράλληλης κατασκευής του σταθμού μετρό.
Λύσεις
Οι πληροφορίες της «Εφ.Συν.» θέλουν η μελέτη ουσιαστικά να κάνει λόγο για λύσεις «ανάλογα με τις συνθήκες» (που δεν προσδιορίζονται), το βάρος των αρχαιοτήτων (που δεν υπολογίζεται) και αναλόγως των φορτίων που θα δημιουργηθούν (αλλά χωρίς την παράλληλη ύπαρξη στατικών μελετών).
Στη «μελέτη» αναφέρεται συγκεκριμένα ότι η πλάκα πάνω στην οποία θα επανατοποθετηθούν τα αρχαία θα βρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο ύψος, οπότε τα οικοδομήματα θα κοπούν ψηλότερα γιατί θα τοποθετηθούν πάνω σε μια «υπόβαση» (είναι η ειδική κατασκευή πάνω στην οποία θα πρέπει «καθίσουν» τα αρχαία όταν επανατοποθετηθούν, αν φυσικά αποσπαστούν), η μελέτη της οποίας δεν περιλαμβάνεται στην παρούσα μελέτη, αλλά θα πραγματοποιηθεί από ειδήμονες του ΑΠΘ στο -άγνωστο- προσεχές διάστημα. Ομως η μελέτη της υπόβασης είναι απαραίτητο να γίνει γιατί από αυτήν εξαρτάται σε ποιο ύψος θα κοπούν οι αρχαιότητες. Επιπλέον η συγκεκριμένη μελέτη θέλει τουλάχιστον… ένα εξάμηνο για να εκπονηθεί!
Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, πουθενά στη μελέτη δεν αντιμετωπίζονται οι ανισοσταθμίες του επιπέδου των αρχαιοτήτων. Για παράδειγμα ο δρόμος είναι μεν σε συγκεκριμένο βάθος, αλλά στο πλάι του έχει έναν τεράστιο αρχαίο αγωγό απορροής υδάτων με βάθος πυθμένα πάνω από 3 μέτρα. Το βάθος του πυθμένα αυτού του εντυπωσιακού αρχαίου αγωγού δεν είναι δυνατόν να φαίνεται στην επανατοποθέτηση γιατί η πλάκα μπετόν θα είναι λίγο πιο κάτω από το επίπεδο του αρχαίου δρόμου· θα φαίνεται ένα εικονικό βάθος 20 με 30 εκατοστά, ένα σκηνικό δηλαδή ή αυτό που ο ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας ΑΠΘ, Αριστοτέλης Μέντζος, χαρακτηρίζει ειρωνικά «αίθουσα των θαυμάτων».
Αγωγός
Σημειωτέον ότι αυτός ο αγωγός μήκους όσο κι ο δρόμος (γύρω στα 79 μέτρα μήκος, πλάτους περί το 1,5 μ. και βάθους πυθμένα πάνω από 3 μ.) δεν έχουν ανασκαφτεί, οπότε θα χρειαστεί ανασκαφή. Αντίστοιχα προβλήματα υπάρχουν και με τις στάθμες στους χώρους των οικοδομημάτων νότια του δρόμου, στην πλατεία αλλά και στο σημείο διασταύρωσης των δύο οδών (του Decumanus, που είναι κάτω από την Εγνατία, και του cardo, που είναι κάτω από τη Βενιζέλου): αλλού είναι ψηλότερα και αλλού χαμηλότερα, ανάλογα με την έκβαση της ανασκαφικής έρευνας και ανάλογα με το πού βρίσκονταν οι στάθμες των αρχαίων δαπέδων. Και σε αυτή την περίπτωση θα χρειαστούν σημειακά ανασκαφές.
Με άλλα λόγια, η απόσπαση θα πρέπει να γίνεται τμηματικά και όπου απαιτείται θα διακόπτεται για να γίνει ανασκαφή και μετά θα συνεχίζεται η απόσπαση. Τελικά σε ποια στάθμη θα επανατοποθετηθούν οι αρχαιότητες στα σημεία αυτά; Ουδείς ξέρει, ούτε και η «μελέτη» το αποσαφηνίζει. Δεν διευκρινίζεται επίσης σε ποιο βάθος τελικά θα κοπούν οι προς απόσπαση αρχαιότητες και πόσο θα καταστρέψουν τις υποκείμενες αρχαιότητες, όπως φάνηκε από τα δύο φρεάτια ανατολικά και δυτικά, όπου ήδη έγινε η ανασκαφή μέχρι το φυσικό βάθος κατά την εφαρμογή της μελέτης τής in situ παραμονής (κατά τα έτη 2018-19) και που έχει δώσει μια πυκνή στρωματογραφημένη επίχωση περί τα 3,5 μέτρα.
Εισήγηση στο ΚΑΣ
Ολα δείχνουν ότι η αφαίρεση των αρχαιοτήτων απαραίτητα θα καταστρέψει και τις αρχαιότητες από κάτω, ενώ θα διαταράξει ανεπανόρθωτα και την αρχαιολογική στρωματογραφία τους. Αυτά και άλλα πολλά αντίστοιχα προβλήματα καλούνται να επιλύσουν οι υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ, στελέχη των οποίων θα βρεθούν επιτόπου για να τα επιλύσουν (αύριο Πέμπτη), προκειμένου να εισηγηθούν το θέμα στο ΚΑΣ που κατά κάποιες αόριστες πληροφορίες ακούγεται ότι θα γίνει στις 15 Σεπτεμβρίου, αν φυσικά οι 4 Κεντρικές Διευθύνσεις του ΥΠΠΟΑ καταφέρουν να βρουν ικανοποιητικές προτάσεις και λύσεις για την απόσπαση.
Οι κρίσιμοι εισηγητές
Ποιες είναι όμως οι τέσσερις διευθύνσεις του ΥΠΠΟΑ (εκτός της Εφορείας Πόλης Θεσσαλονίκης που θα κάνει την αρχική εισήγηση), οι οποίες θα κάνουν τη συνεισήγηση στο ΚΑΣ;
Δύο Διευθύνσεις της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (διευθύντρια Π. Βελένη, είχε εισηγηθεί αρνητικά στην απόσπαση των αρχαιοτήτων στο ΚΑΣ του Δεκεμβρίου 2019):
1) Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (Ε. Κουντούρη, είχε εισηγηθεί υπέρ της απόσπασης).
2) Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (Ι. Παπαγεωργίου, είχε εισηγήθηκε αρνητικά για την απόσπαση).
Και δύο Διευθύνσεις της Γενικής Διεύθυνσης Αναστήλωσης και Τεχνικών Εργων (διευθύντρια Α. Ανδρουλιδάκη):
3) Διεύθυνση Αναστήλωσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (Δ. Σβολόπουλος, εισηγήθηκε αρνητικά για την απόσπαση).
4) Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (Θ. Βλαχούλης, εισηγήθηκε υπέρ της απόσπασης).
