Να μην περάσει ούτε μία επίθεση των νεοναζί στη λήθη

Από τους δρόμους ξεκίνησε το 2018 η καμπάνια «Βάλ’ τους Χ», στο πλαίσιο της οποίας τοποθετήθηκαν QR Codes στα σημεία όπου είχαν καταγραφεί επιθέσεις της Χρυσής Αυγής και έτσι μπορούν όλοι να πλοηγηθούν μέσω των κινητών τηλεφώνων τους, να δουν τι συνέβη σε καθεμία από αυτές μέσα από την οπτική αναπαράσταση και να ενημερωθούν για το εύρος της αιματηρής βίας που σε πολλές περιπτώσεις έμεινε ατιμώρητη.

Η πρωτότυπη ιδέα γνώρισε μεγάλη απήχηση και στις 13 Μαρτίου 2019 τα έργα των δημιουργών που συμμετείχαν στην καμπάνια παρουσιάστηκαν στην έκθεση «Βάλ’ τους Χ» στην Τεχνόπολη.

Ηταν η πρώτη φορά που η οργανωμένη ρατσιστική βία της ναζιστικής οργάνωσης έβγαινε έξω από τους τοίχους του Κακουργιοδικείου που δικάζει τη Χρυσή Αυγή, ενώ περισσότερα από 3.000 άτομα έδωσαν το «παρών» στην έκθεση μέσα σε δώδεκα μέρες.

Πλέον όλο και περισσότεροι ήξεραν· και τέσσερις μήνες αργότερα η οργάνωση του Μιχαλολιάκου γνώριζε παταγώδη εκλογική αποτυχία και έμενε εκτός Κοινοβουλίου.

Σκίτσα από τη δίκη

Το Ιδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ και η HumanRights360 δεν επαναπαύτηκαν, έφεραν Ελληνες και ξένους σκιτσογράφους στη δικαστική αίθουσα και συγκέντρωσαν ένα πολύτιμο οπτικό υλικό που θα μείνει στην ιστορία της πολύκροτης δίκης. Ανάμεσά τους ήταν η Maria Stoian, σκιτσογράφος και comic artist που ζει στο Εδιμβούργο και σχεδιάζει για το The Nib, όπου και δημοσίευσε πολυσέλιδο κόμικς για τη διαδικασία της δίκης.

«Η άκρα Δεξιά είναι σε άνοδο σε ολόκληρο τον κόσμο. Οταν ομάδες όπως η Χρυσή Αυγή προσπαθούν να νομιμοποιήσουν τον εαυτό τους παίρνοντας τη μορφή πολιτικών κομμάτων, είναι ακόμα πιο σημαντικό να τους αντιμετωπίζουμε ως μετρήσιμες δυνάμεις. Αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα μάς αφορά όλους. Στη χειρότερη περίπτωση, θα πρέπει να μελετηθεί η αποτυχία στο δικαστήριο ώστε τα λάθη να γίνουν μαθήματα. Στην καλύτερη περίπτωση, θα μπορούσε να γίνει βιβλίο για το πώς αντιμετωπίζουμε τα ακροδεξιά κόμματα», λέει στην «Εφ.Συν.».

Οσο για την εμπειρία της από τη δικαστική αίθουσα του Κορυδαλλού, «όταν βρισκόμουν στο δικαστήριο, προσπάθησα να δώσω προσοχή στο περιεχόμενο όσων ειπώθηκαν αλλά και στον ίδιο τον χώρο. Θα μπορούσα πάντα να επανεξετάσω το κείμενο, αλλά η σκηνή ήταν για μένα ένα μοναδικό πράγμα. Παρατήρησα πόσο αραιά κατειλημμένη ήταν η αίθουσα, τη συμπεριφορά της πολιτικής αγωγής αλλά και της υπεράσπισης, τα βλέμματα της έδρας.

»Πριν μπω στην αίθουσα του δικαστηρίου, είχα την πρόθεση να εστιάσω στους κατηγορούμενους με την ιδέα ότι πρέπει να αποτυπωθούν ως υπεύθυνοι για τα εγκλήματά τους, ότι πρέπει να δούμε ποιοι είναι. Δεν συνέβη – κοίταζαν μακριά από μένα και κατάλαβα ότι δεν θα μπορούσα να αποτυπώσω τα πρόσωπά τους. Σχεδίασα τις πλάτες και το πίσω μέρος των κεφαλιών τους και παρέμειναν στην ανωνυμία.

»Αυτή η λεπτομέρεια μου θύμισε ότι δεν ήταν αυτοί που διέταξαν τα εκάστοτε χτυπήματα. Αν δεν είχαν ενεργήσει για λογαριασμό της Χρυσής Αυγής, άλλοι άντρες θα το είχαν κάνει στη θέση τους. Αρχισα το κόμικς με αυτή την ιδέα, ότι για τη Χρυσή Αυγή είναι τελικά τα πρόσωπα των ηγετικών στελεχών που πρέπει να αποτυπωθούν στα εγκλήματα».

Σύμφωνα με τη Molly Crabapple, «η δίκη της Χρυσής Αυγής οδήγησε σχεδόν στην πλήρη περιθωριοποίηση μιας περιβόητης ναζιστικής συμμορίας – αν και την ίδια ώρα η ιδεολογία της Χρυσής Αυγής γίνεται όλο και περισσότερη αποδεκτή μεταξύ των πιο συστημικών πολιτικών κομμάτων της Ευρώπης και της Αμερικής».

Οταν βρέθηκε στη δικαστική αίθουσα η Αμερικανίδα σκιτσογράφος σοκαρίστηκε «από την αλαζονεία των κατηγορουμένων, από το ότι δεν είχαν μετανιώσει για τις δολοφονίες που είχαν διαπράξει, την επιπολαιότητα και αυταρέσκειά τους. Ήθελα να τους αναπαραστήσω ακριβώς όπως ήταν».

Ο σκιτσογράφος Tjeerd Royaards ζει στο Αμστερνταμ και τον Ιούλιο παρακολούθησε στο Εφετείο τη διαδικασία των απολογιών. «Η πιο έντονη εντύπωση που απέκτησα παρακολουθώντας για μία ημέρα τη δίκη είναι η υποκρισία των εναγομένων. Αυτού του τύπου τα ακροδεξιά κόμματα είναι γνωστό ότι γενικά τάσσονται υπέρ της ταχείας δικαιοσύνης και της αυστηρής τιμωρίας.

Αλλά σε όλη τη διάρκεια της συγκεκριμένης δίκης, η υπεράσπιση της Χρυσής Αυγής χρησιμοποίησε κάθε πιθανή τακτική καθυστέρησης. Κατά τη διάρκεια της παρουσίας μου στο δικαστήριο, όλοι οι κατηγορούμενοι είπαν ότι δεν θυμούνται, ότι ο άλλος τύπος το έκανε, ότι δεν ήξεραν», λέει στην «Εφ.Συν.» και προσθέτει:

«Μέσα στη δικαστική αίθουσα, ουσιαστικά έκανα σκίτσα που θα με βοηθούσαν να θυμηθώ τη διάταξη και την ατμόσφαιρα. Μόνο μετά την ημέρα στο δικαστήριο άρχισα να σκέφτομαι ακριβώς τι ήθελα να πω και πώς να το φανταστώ. Τελικά αποφάσισα να κάνω ένα σχέδιο για να δείξω πώς υποφέρει η έννοια και η αίσθηση της δικαιοσύνης σε μια δίκη που έχει «τραβηχτεί» χρονικά στο άπειρο από τη στρατηγική των δικηγόρων και τη συμπεριφορά των κατηγορουμένων».

Τι απήχηση έχει η δίκη στην Ολλανδία; «Δυστυχώς στην Ολλανδία όπου ζω, έχει ελάχιστη δημοσιότητα και κάλυψη. Οσον αφορά την ευρωπαϊκή και παγκόσμια κάλυψη, θα ήθελα να δω πολύ περισσότερα, δεδομένου κυρίως ότι η Ακροδεξιά είναι ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο στην Ευρώπη. Ποια ήταν η απήχηση ενός κόμματος που ενσωματώνει σε τόσο μεγάλο βαθμό το μίσος και τη βία; Και αυτό μπορεί να μας πει κάτι για την απήχηση άλλων τέτοιων κομμάτων; Γιατί απλοί άνθρωποι οδηγούνται στο μίσος, τη βία και την ξενοφοβία;».

• Το λεύκωμα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Τόπος» και τα έσοδά του θα διατεθούν για τον πολυετή αγώνα των δικηγόρων της πολιτικής αγωγής στη δίκη της Χρυσής Αυγής.

● Σχεδιάζουν: Δήμητρα Αδαμοπούλου, Τάσος Αναστασίου, Ευάγγελος Ανδρουτσόπουλος, John Antono, Aspalax, Μάριος Μπόρας, Γιώργος Μπότσος, Bratimoto, Γιώργος Χαλκιάς, Chrispy Sift, Molly Crabapple, Σπύρος Δερβενιώτης, Vasco Gargalo, Δημήτρης Γεωργοπάλης, Τόμεκ Γιοβάνης, Γιώργος Γούσης, Kanellos COB, Βάλια Καπάδαη, Λουίζα Καραγεωργίου, Θανάσης Καραμπάλιος, Θωμάς Κεφαλάς, Σταύρος Κιουτσούκης, Κώστας Κυριακάκης, Μιχάλης Κουντούρης, Αρης Λάμπος, Λέανδρος, Stephen Livanos, Πάνος Μαραγκός, Δημήτρης Μαστώρος, Γιώργος Μικάλεφ, Παναγιώτης Μητσομπόνος, Δήμητρα Νικολαΐδη, No Budget Epics, Noir Captain, Αλέξια Οθωναίου, Γαβριήλ Παγώνης, Πανάγος, Παναγιώτης Πανταζής, Βαγγέλης Παπαβασιλείου, Παύλος Παυλίδης, Θανάσης Πετρόπουλος, Θανάσης Πέτρου, Piotr, Kianoush Ramezani, Tjeerd Royaars, Soloup, Στέλλα Στεργίου, Maria Stoian, Tasmar, Σάββας «The Pack» Αμπατζίδης, Εφη Θεοδωροπούλου, Αντώνης Βαβαγιάννης, Ξανθός Βενιζέλου, Λευτέρης Γιακουμάκης, Γεωργία Ζάχαρη.