Κτηματολόγιο: πιο απλά, πιο γρήγορα, πιο φτηνά

Με διευκόλυνση των ιδιοκτητών που έχουν ακίνητα σε άλλη πόλη από αυτήν της μόνιμης κατοικίας τους, αλλά και νέα διαδικασία στη διόρθωση λαθών με πλήρη απαλλαγή από το τέλος ενστάσεων, το υπουργείο Περιβάλλοντος και η εταιρεία του Κτηματολογίου απευθύνονται στους ενδιαφερόμενους και τους καλούν να δηλώσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία.

Η συμμετοχή στο τέταρτο και τελευταίο πρόγραμμα του Κτηματολογίου, που καλύπτει το υπόλοιπο 63% της χώρας και εκτιμάται ότι υπάρχουν πάνω από 16,5 εκατ. δικαιώματα επί των ακινήτων, ξεκίνησε με χαμηλές επιδόσεις. Η εικόνα όμως αλλάζει καθώς από την Τετάρτη λειτουργεί, για πρώτη φορά από το 1996 που ξεκίνησε το έργο, το Κέντρο υποβολής δηλώσεων στα Ολυμπιακά Ακίνητα στο Γαλάτσι, που δέχεται αιτήσεις για ακίνητα στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Προηγήθηκαν άλλα δύο κέντρα στη Θεσσαλονίκη, που καλύπτουν ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα.

Η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που δεν διαθέτει Κτηματολόγιο, ένα βασικό «εργαλείο» ανάπτυξης και μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις, καθώς αποκαλύπτει την καταπατημένη δημόσια περιουσία και δημιουργεί ασφάλεια στα ιδιωτικά ακίνητα.

Θεσμοθετήθηκε από τον Οθωνα, αλλά το «μεγαλύτερο από τα μεγάλα έργα», κατά την επιτυχημένη έκφραση του Κώστα Λαλιώτη, ξεκίνησε μόλις το 1996, όταν ο Λαλιώτης διετέλεσε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ και προχώρησε με πολλές «τρικλοποδιές» αλλά και λάθη. Στα τελευταία στηρίχτηκε το 2000 ο σημερινός αντιπρόεδρος της Ν.Δ. και τότε ευρωβουλευτής Κωστής Χατζηδάκης, τα μεγέθυνε όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια και πέτυχε την απένταξη του έργου από κοινοτικές χρηματοδοτήσεις.

Αποτέλεσμα, ώς το 2015 το έργο είχε καλύψει μόλις το 37% της χώρας, κυρίως τα μεγάλα αστικά κέντρα όπου κατά κανόνα υπάρχουν λιγότερα προβλήματα ιδιοκτησιακών αμφισβητήσεων. Το έργο είχε ουσιαστικά παγώσει από το 2008 και η ολοκλήρωση είχε ενταχθεί στα προαπαιτούμενα του πρώτου μνημονίου 2011 και στα επόμενα, αλλά έχει ενδιαφέρον ότι οι δανειστές της χώρας ουδέποτε έθεσαν «βέτο» κατά τις αξιολογήσεις, όπως κάνουν για διάφορες ιδιωτικοποιήσεις με αμφισβητούμενη ωφέλεια για το Δημόσιο…

Στο τέλος του 2018, ύστερα από πολλές νομοθετικές διορθώσεις αλλά και δικαστικές προστριβές μεταξύ αναδόχων, το έργο ξεκίνησε.

Αυτή τη φορά όμως είχε δύο σοβαρούς αντιπάλους:

◼ Την οικονομική κρίση, που μείωσε τις αποδοχές των πολιτών και φόρτωσε νέα βάρη στους ιδιοκτήτες ακινήτων. Από το 2008, για να χρηματοδοτηθεί το έργο, ενεργοποιήθηκε το «κτηματόσημο» των 35 ευρώ ανά δικαίωμα (πλήρης κυριότητα, επικαρπία, ψιλή κυριότητα, κ.λπ.).

◼ Την έλλειψη τίτλων ιδιοκτησίας, καθώς οι περισσότερες υπό κτηματογράφηση περιοχές είναι αγροτικές, όπου αποτελεί κανόνα η μεταβίβαση αγροτεμαχίων από γενιά σε γενιά «διά λόγου».

Είναι οι βασικοί λόγοι που έφεραν χαμηλή συμμετοχή στις πρώτες κτηματογραφήσεις και γι’ αυτό δίνονται διαδοχικές παρατάσεις στην υποβολή δηλώσεων· και στην πράξη η προθεσμία αυξήθηκε από τρεις σε έξι μήνες.

Στην πραγματικότητα, υπάρχει και άλλος ένας ανασταλτικός παράγοντες: οι ιδιοκτήτες με ακίνητα σε άλλες περιοχές της χώρας, που έπρεπε να επιβαρυνθούν με έξοδα μετακίνησης, όπως έδειξε η μεγάλη συμμετοχή στα κέντρα υποβολής δηλώσεων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Υπάρχει βέβαια η λύση της ηλεκτρονικής υποβολής, που έγινε πιο εύχρηστη το τελευταίο διάστημα, αλλά δεν την προτιμούν οι ιδιοκτήτες καθώς δεν είναι εξοικειωμένοι με το Διαδίκτυο και επιπλέον φοβούνται ότι θα κάνουν λάθη στον εντοπισμό των ακινήτων τους.

Οι αντικειμενικές δυσκολίες, που πολλαπλασιάστηκαν με τις πολύχρονες καθυστερήσεις, έγιναν για ορισμένα μέσα ενημέρωσης ευκαιρία για fake news.

«Ανακάλυψαν» ότι το Δημόσιο απειλεί τις ιδιοκτησίες των πολιτών μπερδεύοντας τις δηλώσεις που πρέπει να υποβληθούν στις νέες περιοχές με τα «ορφανά» ακίνητα των πρώτων κτηματογραφήσεων, που υπολογίζονται γύρω στο 1% του συνόλου.

Με βάση τον νόμο του 1996, όσα ακίνητα δεν δηλώθηκαν στα παλιά προγράμματα περιέρχονται στο Δημόσιο και οι ιδιοκτήτες τους, που για διάφορους λόγους αμέλησαν να καταθέσουν δηλώσεις, οφείλουν να προσφύγουν στα δικαστήρια και να διεκδικήσουν την περιουσία τους καταθέτοντας τίτλους ιδιοκτησίας.

Η αρχική διάταξη έδινε περιθώριο επτά ετών για καθυστερημένη υποβολή δήλωσης, που με διαδοχικές παρατάσεις έφτασε στη δεκαπενταετία.

Διευκρινίζεται ότι, παρά τα… τρομοκρατικά δημοσιεύματα, ο χρόνος αρχίζει να μετρά από την ολοκλήρωση της κτηματογράφησης, που συνήθως διαρκεί 3-4 χρόνια από τη λήξη της υποβολής δηλώσεων, καθώς προβλέπεται ανάρτηση των εγγραφών, υποβολή και εκδίκαση των ενστάσεων.