Επιστημονικό συνέδριο στη μνήμη ενός ξεχωριστού στοχαστή, του καθηγητή Κοσμά Ψυχοπαίδη, με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από τον θάνατό του, διοργανώνει το Ιδρυμα Σάκη Καράγιωργα σήμερα και αύριο από τις 11 το πρωί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (αμφ. Δρακόπουλου, Προπύλαια) με θέμα «Μαρξική κοινωνική θεωρία: κριτικές και χειραφετητικές διαστάσεις της».
Τη σημασία του έργου του Ψυχοπαίδη σήμερα μας εξηγεί ο καθηγητής φιλοσοφίας στο Πάντειο και μέλος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου Μανόλης Αγγελίδης, που έχει επισημάνει ως παρακαταθήκη του στοχαστή την «αναστοχαστική κριτική ιδέα της ελευθερίας και τη θέση της ως πρακτικό αίτημα».
Θεωρητικές προσεγγίσεις
«Το έργο του Κοσμά Ψυχοπαίδη έχει επίκεντρό του σημαντικές στιγμές της κλασικής και σύγχρονης πολιτικο-φιλοσοφικής παράδοσης. Από την κλασική θεωρία του φυσικού δικαίου (Χομπς, Λοκ, Ρουσό) και τη θεωρία του γερμανικού ιδεαλισμού (Καντ, Χέγκελ) βαδίζει, μέσω της μαρξικής θεωρίας, στις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις, όπως τις θεωρητικές προσεγγίσεις του Μαξ Βέμπερ, της κριτικής θεωρίας (Αντόρνο, Χορκχάιμερ), της θεωρίας της απόφασης (Καρλ Σμιτ) και της σύγχρονης κοινωνιολογίας (Τ. Πάρσονς).
»Σε αυτό το έργο μπορεί κανείς να διαπιστώσει την προβολή ενός θεωρητικού και πρακτικού αιτήματος: να αναστοχαστούμε την αρνητική νεωτερική εμπειρία, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από δύο παγκόσμιους πολέμους, τις γενοκτονίες, τις καταστροφές και τις σύγχρονες πολεμικές συρράξεις.
»Αυτό το αίτημα συνδέεται με ένα άλλο που έχει να κάνει με την επαναδιατύπωση μιας κριτικής θεωρίας της κοινωνίας και της ιστορίας. Θεωρεί ότι η παλιότερη κριτική θεωρία δεν ολοκλήρωσε το πρόγραμμά της».
«Η παλιότερη κριτική θεωρία, κατά τον Ψυχοπαίδη, έθεσε σε αμφισβήτηση τη διαφωτιστική βεβαιότητα ότι είναι δυνατή η υπέρβαση της βαρβαρότητας και η εγκαθίδρυση ελευθεριακών και δίκαιων σχέσεων στην κοινωνία. Αυτή η αμφισβήτηση, υποστηρίζει, κορυφώθηκε στην παρουσίαση του Διαφωτισμού ως μιας διαδικασίας αυτοκαταστροφής που οδηγεί στην απώλεια του χειραφετητικού προτάγματος.
»Η νέα κριτική θεωρία θέτει ως στόχο της την ανάπτυξη μιας κριτικής επιστημολογίας που θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών, όπως αυτά τίθενται σε ένα περιβάλλον κοινωνικής κρίσης. Η θεωρητική σκοπιά των επεξεργασιών του Ψυχοπαίδη είναι η σκοπιά της ανθρώπινης χειραφέτησης, της αποκατάστασης σχέσεων αλληλεγγύης και της διαφύλαξης της ανθρώπινης ζωής.
»Αυτή η σκοπιά προϋποθέτει ως δεσμευτικό του όρο την ελεύθερη και κριτική επικοινωνία μεταξύ των δρώντων υποκειμένων, προϋποθέτει την κριτική δημοσιότητα. Αλλά η κριτική δημοσιότητα συνδέεται με τη διερεύνηση των δυνατοτήτων άρθρωσης ενός νέου δημόσιου λόγου στις σημερινές συνθήκες ανάπτυξης της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας σε άμεση σύνδεση με το πρόβλημα διασφάλισης των όρων της κοινωνικής αναπαραγωγής σε παγκόσμια κλίμακα. Στο πλαίσιο αυτής της προβληματικής νοηματοδοτείται εκ νέου, από τη σκοπιά του σήμερα, το θεωρητικό και πρακτικό πρόγραμμα της νεωτερικότητας».
Επίκαιρα ζητήματα
Στη συζήτησή μας αναδεικνύει και την επικαιρότητα της θεματικής του συνεδρίου που επικεντρώνεται στη μαρξική θεωρία ως κριτική και χειραφετητική θεωρία:
«Δύο είναι οι λόγοι αυτής της επιλογής. Πρώτον, η μαρξική θεωρία υπήρξε προνομιακό πεδίο των θεωρητικών επεξεργασιών του Κοσμά Ψυχοπαίδη. Δεύτερον, η μαρξική θεωρία εδώ και χρόνια έχει απωθηθεί –για να μην πω εξορκιστεί– από την ακαδημαϊκή συζήτηση, σαν να μην αποτελεί πεδίο ενασχόλησης των κοινωνικών επιστημών. Μέσα από αυτό το συνέδριο ελπίζουμε να αναδείξουμε την επικαιρότητά της ως κριτικής θεωρίας της κοινωνίας».
Εισηγητές στο συνέδριο που είναι ανοιχτό για το κοινό θα είναι οι: Μανόλης Αγγελίδης, Φωτεινή Βάκη, Διονύσης Γράβαρης, Θανάσης Γκιούρας, Γιώργος Δαρεμάς, Στέφανος Δημητρίου, Γιώργος Ηλιόπουλος, Γιάννης Καραγιώργος, Δημήτρης Καρύδας, Αλίκη Λαβράνου, Θωμάς Νουτσόπουλος, Παναγιώτης Νούτσος, Απόστολος Πανταζής, Κώστας Σταμάτης, Μάρκος Τσέτσος, Γιώργος Φαράκλας.
Το πλήρες πρόγραμμα μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Καράγιωργα.
