Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αρχιτεκτονική στον τόπο του εγκλήματος

Ο Στέφανος Λεβίδης και η Χριστίνα Βαρβία, μέλη της πολυεθνικής, διεπιστημονικής ομάδας των «Forensic Architecture» του πανεπιστημίου Goldsmiths

Η αρχιτεκτονική στον τόπο του εγκλήματος

  • A-
  • A+

Μια βραδιά διαφορετική από τις άλλες περιμένει όσες και όσους βρεθούν σήμερα στο εργαστήριο Ludd στον Κεραμεικό, έναν συνεργατικό χώρο - makerspace.

Η Αριστερή Κίνηση Εργαζομένων Αρχιτεκτόνων (ΑΚΕΑ) παρουσιάζει τη δουλειά των Forensic Architecture, μιας ανεξάρτητης ερευνητικής ομάδας με έδρα το Πανεπιστήμιο Goldsmiths του Λονδίνου, που διερευνά με αρχιτεκτονικά μέσα πολιτικά, περιβαλλοντικά εγκλήματα και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Μιλήσαμε με τη Χριστίνα Βαρβία και τον Στέφανο Λεβίδη, δύο νέους Ελληνες αρχιτέκτονες που ζουν στο Λονδίνο, μέλη της πολυεθνικής διεπιστημονικής ομάδας των Forensic Architecture.

«Είμαστε ένα ερευνητικό κέντρο που έχει στον πυρήνα του αρχιτέκτονες, αλλά συμμετέχουν και δημοσιογράφοι, κινηματογραφιστές, προγραμματιστές, νομικοί, επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων», εξηγεί ο Στέφανος που θα μιλήσει απόψε στην Αθήνα.

«Η πρωτοβουλία μας ξεκίνησε περίπου πριν από 10 χρόνια, με αφορμή το ενδιαφέρον που είχαμε γύρω από τη σύγκρουση Ισραήλ και Παλαιστίνης. Καταλάβαμε ότι ένα κτίριο μπορεί να λειτουργήσει ως αισθητήρας που καταγράφει τη βία. Με τον ίδιο τρόπο που ένα θερμόμετρο καταγράφει τη θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος. Η αρχιτεκτονική έρευνα μπορεί να καταγράφει την τριβή μεταξύ δυνάμεων στον δημόσιο χώρο. Οι πόλεμοι σήμερα είναι αστική υπόθεση όλο και περισσότερο. Οι πόλεις γεμίζουν κάμερες, γεμίζουν εικόνες. Εμείς προσπαθούμε να διαβάσουμε αυτές τις εικόνες. Να τις κάνουμε να συνομιλήσουν με το δομημένο περιβάλλον, αν και δεν δουλεύουμε πάντα σε πόλεις. Να παράγουμε αυτό που λέμε media complex».

Τι σημαίνει αυτό; «Είναι μια σύνθεση οπτικοακουστικού υλικού και χώρου. Δημιουργούμε έναν τρισδιάστατο χώρο όπου μπορεί κανείς να πλοηγηθεί και να έρθει αντιμέτωπος με υλικό γύρω από ένα συμβάν που αλλιώς θα ήταν σκόρπιο».

Οι F.A. δεν είναι το «εγκληματολογικό» της αρχιτεκτονικής. Αντιθέτως. «Δεν μας ενδιαφέρουν οι διαπροσωπικές αντιμαχίες που μπορούν να καταλήξουν σε έγκλημα. Μας ενδιαφέρει ό,τι έχει να κάνει με συσχετισμούς δυνάμεων μεταξύ κράτους και πολιτών. Εχουμε μια πολιτική θέση».

Μεταξύ άλλων έχουν μελετήσει περιβαλλοντικά εγκλήματα στην Ινδονησία, βομβαρδισμούς στη Συρία και στη Λωρίδα της Γάζας, την ύποπτη εξαφάνιση-πολιτική δολοφονία 43 φοιτητών στην Αγιοτσινάπα του Μεξικού, παραβιάσεις δικαιωμάτων που σχετίζονται με μετακινήσεις μεταναστών στη Μεσόγειο, υποθέσεις αστυνομικής βίας, πολύνεκρα εργατικά ατυχήματα, κρατικές δολοφονίες, όπως η δίκη για γενοκτονία των επικεφαλής δύο στρατιωτικών δικτατοριών στη Γουατεμάλα.

Εχουν συνεργαστεί με οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Ηuman Rights Watch, οικογένειες θυμάτων, επιτροπές του ΟΗΕ, συνεισφέροντας αποδεικτικά στοιχεία σε διεθνή και τοπικά δικαστήρια και εξεταστικές επιτροπές.

«Μια περίπτωση που θα θέλαμε να ερευνήσουμε στην Ελλάδα είναι η υπόθεση της δολοφονίας του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Αν είχαμε ιδρυθεί τότε, θα το είχαμε κοιτάξει. Θα είχαμε πάρει τις μαρτυρίες και θα τις είχαμε γειώσει σε ένα τρισδιάστατο μοντέλο. Θα διαβάζαμε τα σημάδια στον αστικό χώρο για να επιβεβαιώσουμε τη γνησιότητα μαρτυριών, όπως π.χ. οι ισχυρισμοί των αστυνομικών για τον “εποστρακισμό” της σφαίρας».

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα παρουσιαστεί η μελέτη της περίπτωσης «7SQM_9: 26MIN». Ειναι τα 76 τετραγωνικά μέτρα ενός ίντερνετ καφέ στο Κάσελ της Γερμανίας, όπου σε λιγότερο από 10 λεπτά το απόγευμα της 6ης Απριλίου του 2006 εκτυλίχθηκε η δολοφονία του 21χρονου Halit Yozgat, Γερμανού πολίτη τουρκικής καταγωγής.

Ο 21χρονος ιδιοκτήτης του ίντερνετ καφέ δολοφονήθηκε από μέλη της νεοναζιστικής ομάδας National Socialist Underground - ΝSU.

Επρόκειτο για την ένατη από τις δέκα ρατσιστικές δολοφονίες που πραγματοποίησε η υπόδικη σήμερα ναζιστική οργάνωση στη Γερμανία από το 2000 ώς το 2007.

Παρών στο ίντερνετ καφέ τη στιγμή της δολοφονίας ήταν ένας μυστικός πράκτορας της τοπικής υπηρεσίας πληροφοριών, ο Αndrea Temme. Aρχικά απέκρυψε την παρουσία του από την αστυνομία, αλλά εντοπίστηκε από τα ψηφιακά του ίχνη στο διαδίκτυο.

Εντεκα χρόνια μετά τη δολοφονία, μια ακτιβιστική οργάνωση για τη διερεύνηση των εγκλημάτων της NSU (Tribunal «NSU-Komplex auflösen»), ανέθεσε στους Forensic Architecture να διερευνήσουν την κατάθεση του Temme.

Τα αποτελέσματα της διερεύνησης παρουσιάστηκαν σε δημόσια φόρουμ και κοινοβουλευτικές εξεταστικές επιτροπές,  αμφισβητώντας το αρχικό πόρισμα της δίκης και δίνοντας ξανά διεθνή δημοσιότητα στην υπόθεση.

«Τον 21χρονο τον πυροβόλησαν με δύο σφαίρες ενώ καθόταν πίσω από το γραφείο του. Αγνωστο ώς το 2011 ποιοι. Μετά αποκαλύφθηκε ότι ήταν μέλη της NSU. Στο καφέ ήταν διάφοροι άνθρωποι.
Περισσότερο μας ενδιαφέρει ο μυστικός πράκτορας Temme, ο οποίος είχε αναλάβει να παρατηρεί τη δραστηριότητα νεοναζιστικών οργανώσεων.
Δήλωσε ότι δεν κατέθεσε επειδή ντρεπόταν, γιατί, ενώ είχε γυναίκα έγκυο, σέρφαρε σε ιστοσελίδες ερωτικών γνωριμιών. Το σημαντικότερο είναι πως είναι ο μόνος μάρτυρας που είπε ότι δεν είδε, δεν άκουσε και δεν μύρισε τίποτα – ούτε το μπαρούτι από την εκπυρσοκρότηση του όπλου. Παρ’ όλα αυτά, μαζί με την αστυνομία βιντεοσκόπησε τις κινήσεις του καθώς έφευγε από το κομπιούτερ του.
Σκοπός ήταν να διαπιστώσουν κατά πόσο θα μπορούσε να είχε δει το πτώμα πίσω από το γραφείο, αν μπορούσε να έχει μυρίσει το μπαρούτι, αν πέρασε κοντά από το σημείο των πυροβολισμών, ώστε να το έχουν ως αρχείο.
Εμείς εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο η αστυνομία διερεύνησε την υπόθεση.
Δεν είμαστε σε θέση να πούμε ποιος δολοφόνησε τον Halit Yozgat. Αλλά είναι λάθος που έκλεισε η έρευνα γύρω από τον Temme.
O Τemme κλήθηκε στο δικαστήριο και αθωώθηκε. Το δικαστήριο όχι μόνο δέχθηκε ότι δεν θα μπορούσε να συμμετάσχει στο έγκλημα, αλλά ότι δεν ήταν καν μάρτυρας. Κάτι που είναι αδύνατον».

Oι F.A., συνδυάζοντας στοιχεία από τα βίντεο της αστυνομίας, καταθέσεις μαρτύρων, δημοσιεύματα στον Τύπο, στοιχεία που τους έδωσαν οι οικογένειες των θυμάτων, έφτιαξαν μια αναπαράσταση του τόπου του εγκλήματος, φωτίζοντας σημεία που είχαν συγκαλυφθεί.

«Η εμπλοκή του μυστικού πράκτορα αποδεικνύεται αν κανείς ξεκοκαλίσει τα πειστήρια της αστυνομίας. Κάτι που η αστυνομία δεν έκανε. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Εχει να κάνει με μια ιστορική σχέση βαθέος κράτους και νεοναζισμού στη Γερμανία» συνεχίζει ο Στέφανος. «Οι αρχές όχι μόνο δεν συνέδεσαν τις ρατσιστικές δολοφονίες μεταξύ τους, κι ας είχαν κοινά μοτίβα, αλλά τις απέδωσαν σε ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ ομάδων τοπικής μαφίας. Υπέδειξαν τα θύματα ως συνυπεύθυνα για τον ίδιο τους τον θάνατο».

Η έρευνα των F.A. παρουσιάστηκε στο πλαίσια της διεθνούς έκθεσης «Documenta», έγιναν συνεντεύξεις Τύπου με συμμετοχή πολιτικών στελεχών αριστερών κομμάτων και εμπειρογνωμόνων, ασκήθηκε πίεση και τελικά κλήθηκαν να παρουσιάσουν τη μελέτη τους στο δικαστήριο που δικάζει την υπόθεση στο Μόναχο. Η παρουσίαση της έρευνας απορρίφθηκε την τελευταία στιγμή, καθαρά για τεχνικούς λόγους.

Ωστόσο η δικηγόρος των θυμάτων στην καταληκτική της αγόρευση επέρριψε ευθύνες στο δικαστήριο, λέγοντας ότι αν είχαν μελετήσει την ενδελεχή έρευνα των Forensic Architecture η απόφαση για το ρόλο του μυστικού πράκτορα ενδέχεται να ήταν διαφορετική.

Παράλληλα η έρευνα των F.A. παρουσιάστηκε στην εξεταστική επιτροπή του κοινοβουλίου της Εσσης, αλλά και σε εξεταστική επιτροπή της Ομοσπονδιακής Βουλής στο Ράιχσταγκ. 

«Γύρω από την υπόθεση των δολοφονιών της NSU υπάρχει μια πολιτική διαπάλη. Το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα προσπαθεί να προστατεύσει την αστυνομία, γιατί είχε πολύ στενές σχέσεις μαζί της. Η ίδια η Μέρκελ είπε ρητά στις οικογένειες των θυμάτων “να το ξεχάσετε και να προχωρήσετε”, ενώ αρχικά είχε υποσχεθεί ότι θα κάνει τα πάντα για να αποδοθεί δικαιοσύνη», μας λέει η Χριστίνα.

Αποδόθηκε δικαιοσύνη; Οχι ακριβώς. Η δολοφόνος θα φυλακιστεί (οι άλλοι δύο δράστες έχουν αυτοκτονήσει), όμως ο ρόλος του μυστικού πράκτορα παραμένει σκοτεινός: «Η δίκη στο Μόναχο τελειώνει. Η δική μας θέση είναι ότι η υπόθεση παραμένει ανοιχτή. Δεν έχει απαντήσει κανείς τι έκανε εκεί αυτός ο μυστικός πράκτορας, στη σκηνή του εγκλήματος. Εμείς μπορούμε να αποδείξουμε ότι ήξερε πολύ καλά τι γινόταν. Μάλιστα, ελάχιστα λεπτά πριν είχε δεχθεί τηλεφώνημα από νεοναζιστή πληροφοριοδότη. Δεν βρέθηκε εκεί τυχαία».

Πολιτικό ενδιαφέρον

Ποιες άλλες υποθέσεις θα ήθελαν να διερευνήσουν στην Ελλάδα; Το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, η σύλληψη εθελοντών στη Λέσβο που κατηγορήθηκαν για «smuggling», τα εγκλήματα της υπόδικης νεοναζιστικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής είναι μερικές υποθέσεις που έρχονται αμέσως στον νου των δύο αρχιτεκτόνων.

«Τα forensics (εγκληματολογικές έρευνες) είναι η δουλειά της αστυνομίας και των θεσμών του κράτους. Αυτό που κάνουμε εμείς είναι counter-forensics. Η δουλειά μας είναι να ελέγξουμε αυτή τη δουλειά, να την ερευνήσουμε, να τη θέσουμε στην κρίση ενός πολιτικού και κοινωνικού φόρουμ. Μας ενδιαφέρει να αποτελέσει η έρευνά μας αποδεικτικό υλικό στα δικαστήρια, αλλά και στη δημόσια σφαίρα, μέσα από δημοσιεύσεις και δημόσιες εκδηλώσεις».

● Περισσότερα, σήμερα Σάββατο στις 19.30 στο Ludd - οδός Τσοτιλίου 3, στον Κεραμεικό.
Mετά την εκδήλωση θα ακολουθήσει πάρτι. Πληροφορίες: akea2011.com : forensic-architecture.org

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Βάλανε τον «νονό» να φυλάει τα πρόβατα
Πώς η μαφιόζικη δολοφονία του επιχειρηματία στη Βούλα άνοιξε τον ασκό του Αιόλου για τις εργολαβίες στο Δημόσιο • Πώς αποδεικνύεται ότι JCB και My Services ταυτίζονται; Eχουν ίδιο AΦΜ, έδρα, βασικό μέτοχο, ενώ...
Βάλανε τον «νονό» να φυλάει τα πρόβατα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η ελληνική εφεύρεση που θα μας σώσει από τα ποτά «μπόμπες»
Την ώρα που σημειώνονται νέα κρούσματα σοβαρών δηλητηριάσεων από νοθευμένο αλκοόλ, καθώς αυτό κυκλοφορεί σταθερά στη νυχτερινή ζωή ειδικά στις τουριστικές περιοχές, ο 27χρονος χημικός μηχανικός Ραφαήλ...
Η ελληνική εφεύρεση που θα μας σώσει από τα ποτά «μπόμπες»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι παραλίες δεν είναι πια... γραφικές, είναι ψηφιακές!
Τι δεν πρέπει να ξεχάσεις πριν βγεις στον πηγεμό για την παραλία; Το smartphone, την αδιάβροχη θήκη του, την μπαταρία φόρτισης, το καλοκαιρινό σου πακέτο δεδομένων για ασύρματο ίντερνετ 4G, το αδιάβροχο...
Οι παραλίες δεν είναι πια... γραφικές, είναι ψηφιακές!
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η νοσηρότητα στις οθόνες των παιδιών μας
«Μπλε φάλαινα» - είναι ο σύγχρονος «Μπαμπούλας» που παραμονεύει για τους έφηβους στο διαδίκτυο. Δύο κρούσματα έχουν αναφερθεί τις τελευταίες μέρες στη Βόρεια Ελλάδα, εκ των οποίων ένα στην Κατερίνη και δεύτερο...
Η νοσηρότητα στις οθόνες των παιδιών μας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Για μια κριτική εγκληματολογία
Με την προβολή του εγκλήματος να κατακλύζει τον δημόσιο λόγο και όχι μόνο τα προϊόντα του λαϊκού πολιτισμού, το τετραήμερο συνέδριο «Εξουσίες, επιστημονική ουδετερότητα και εγκληματολογικός λόγος», που ξεκινά...
Για μια κριτική εγκληματολογία
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι συναλλαγές των πολιτών με το Δημόσιο απλοποιούνται
Τη δυνατότητα να διεκπεραιώσουμε μια σειρά από συναλλαγές με τις δημόσιες υπηρεσίες με λίγα μόνο κλικ, γλιτώνοντας τις ατελείωτες ουρές μπροστά από γκισέ, δίνουν οι καινοτόμες, λιτές και εύχρηστες εφαρμογές...
Οι συναλλαγές των πολιτών με το Δημόσιο απλοποιούνται

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας