Εκπαιδευτικός κατέρρευσε σε διαδικασία πειθαρχικού

Σοβαρό περιστατικό σημειώθηκε αυτή την εβδομάδα στα γραφεία της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας, όταν εκπαιδευτικός ο οποίος βρίσκεται υπό πειθαρχικό έλεγχο κατέρρευσε εντός της υπηρεσίας, εμφανίζοντας έντονα σημάδια ψυχολογικής πίεσης.

Ο εκπαιδευτικός βρισκόταν εκεί στο πλαίσιο Ενορκης Διοικητικής Εξέτασης (ΕΔΕ), έπειτα από αναφορές του διευθυντή του σχολείου όπου υπηρετεί. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αισθάνθηκε αδιαθεσία και κατέρρευσε, προκαλώντας αναστάτωση. Παρά την άμεση κινητοποίηση του ΕΚΑΒ και τη σύσταση για μεταφορά στο νοσοκομείο, ο ίδιος, αφού συνήλθε, επέλεξε να αποχωρήσει.

Αόρατη πίεση

Πίσω από το περιστατικό, ωστόσο, διαγράφεται μια πολύ πιο σύνθετη και ανησυχητική εικόνα. Σύμφωνα με συναδέλφους του, ο συγκεκριμένος εκπαιδευτικός βρισκόταν για μήνες σε καθεστώς συνεχούς πειθαρχικού ελέγχου, μέσα σε ένα κλίμα που χαρακτηρίζεται «τοξικό».

Καταγγελίες για αυταρχική και αντισυναδελφική συμπεριφορά της διεύθυνσης έχουν ήδη διατυπωθεί από εκπαιδευτικές συλλογικότητες, ενώ η υπόθεση φαίνεται να συνδέεται με ευρύτερες εντάσεις που εκδηλώθηκαν στο σχολείο. Κι όμως, το περιστατικό αυτό δεν είναι μια «ακραία εξαίρεση». Είναι η κορυφή ενός παγόβουνου που σπάνια γίνεται ορατό στο ευρύ κοινό.

Η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών δεν γεννιέται μόνο από την ύλη, τις ελλείψεις, τη γραφειοκρατία. Πολύ συχνά γεννιέται από τη σχέση με τη διοίκηση. Από εκείνον που θεσμικά όφειλε να στηρίζει, αλλά στην πράξη αποδομεί.

Ο εκπαιδευτικός που ζει καθημερινά σε ένα τέτοιο περιβάλλον νιώθει σταδιακά απογυμνωμένος από την παιδαγωγική του ταυτότητα.

Αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του. Να κουβαλά στο σώμα του το άγχος: πονοκεφάλους, εξάντληση, αϋπνία. Οχι ως απλά σωματικά συμπτώματα, αλλά ως σήματα ενός βαθύτερου τραύματος: της απώλειας νοήματος. Το πιο άδικο σημείο βρίσκεται εδώ: όταν ικανοί, αφοσιωμένοι εκπαιδευτικοί φεύγουν – όχι γιατί δεν αντέχουν τα παιδιά, αλλά γιατί δεν αντέχουν τον άνθρωπο που θα έπρεπε να τους προστατεύει.

Ο εκπαιδευτικός της δημόσιας εκπαίδευσης ζει σήμερα μέσα σε ένα πλέγμα απαιτήσεων που διαρκώς διευρύνεται. Δεν είναι μόνο η διδασκαλία. Είναι οι διοικητικές υποχρεώσεις, οι ψηφιακές πλατφόρμες, οι αναφορές, οι αξιολογήσεις, οι μετακινήσεις από σχολείο σε σχολείο, η συνεχής ανάγκη προσαρμογής σε νέες οδηγίες.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η εργασία παύει να είναι απλώς απαιτητική και γίνεται ψυχολογικά φορτική. Δεν υπάρχει σαφές όριο ανάμεσα στον επαγγελματικό και τον προσωπικό χρόνο. Δεν υπάρχει ουσιαστικός χώρος αποφόρτισης. Και μέσα σε όλα αυτά, ο εκπαιδευτικός καλείται να σταθεί ψύχραιμος, να εμπνεύσει, να στηρίξει τους μαθητές του. Να είναι παρών – ακόμα κι όταν ο ίδιος αισθάνεται ότι καταρρέει.

Χωρίς μέτρο

Ο ρόλος του διευθυντή θα έπρεπε να είναι συνδετικός. Να ενισχύει τη συνεργασία, να λειτουργεί ως στήριγμα, να καλλιεργεί ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης. Οταν, όμως, η διοίκηση υιοθετεί αυταρχικά χαρακτηριστικά, το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο πίεσης. Οι καταγγελίες για «στοχοποίηση» εκπαιδευτικών δεν είναι μεμονωμένες.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η διαφωνία αντιμετωπίζεται ως απειλή, όπου οι συλλογικές αποφάσεις παρακάμπτονται, όπου η επικοινωνία αντικαθίσταται από εντολές. Σε αυτό το πλαίσιο, η πειθαρχική διαδικασία –ένα θεσμικό εργαλείο που θα έπρεπε να υπηρετεί τη διαφάνεια και τη δικαιοσύνη– συχνά βιώνεται ως εργαλείο πίεσης.

Οχι επειδή δεν πρέπει να υπάρχει έλεγχος, αλλά επειδή η εφαρμογή του αποκτά τιμωρητικό χαρακτήρα, χωρίς αναλογικότητα και χωρίς ουσιαστικό διάλογο. Οταν εκπαιδευτικοί μιλούν για «τοξικό κλίμα», δεν περιγράφουν μια υπερβολή. Περιγράφουν μια καθημερινότητα όπου κυριαρχεί η καχυποψία, η ένταση, η αίσθηση ότι οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να βρεθείς εκτεθειμένος.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ψυχική φθορά δεν είναι εξαίρεση – είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Το άγχος γίνεται μόνιμο, η εξάντληση συσσωρεύεται, η επαγγελματική αξιοπρέπεια δοκιμάζεται. Και όταν φτάνουμε στο σημείο ένας άνθρωπος να καταρρέει εν ώρα υπηρεσίας, τότε δεν μπορούμε πια να μιλάμε για «πίεση». Μιλάμε για οριακές καταστάσεις.

Οταν ο εκπαιδευτικός μπαίνει στην τάξη πληγωμένος, αγχωμένος, εξαντλημένος, η παιδαγωγική σχέση δεν μπορεί να είναι αυθεντική. Τα παιδιά διαισθάνονται τη φόρτιση. Καταλαβαίνουν περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε. Ενα σχολείο που πονά εκ των έσω δεν μπορεί να διδάξει δημοκρατία, ενσυναίσθηση, σεβασμό.

Ο καθρέφτης

Γιατί το πρότυπο εξουσίας μεταδίδεται έμπρακτα. Αν η διοίκηση είναι αυταρχική, το μήνυμα είναι σαφές: η δύναμη δικαιούται να πληγώνει. Αν όμως είναι ανθρώπινη, δίκαιη και ανοιχτή, τότε το σχολείο γίνεται χώρος ελευθερίας και εμπιστοσύνης. Κάθε τοξικός διευθυντής αφήνει πίσω του ένα σχολείο κουρασμένο, με σπασμένα φτερά.

Το σχολείο δεν λειτουργεί σε κενό. Αντανακλά τις εντάσεις της κοινωνίας, τις ανισορροπίες, τις αντιφάσεις.

Οταν η λογική της επιτήρησης, της πειθαρχίας και της αυστηρότητας υπερισχύει της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας, αυτό διαχέεται παντού.

Οι μαθητές αντιλαμβάνονται το κλίμα. Το βιώνουν. Και, τελικά, το αναπαράγουν.

Ενα σχολείο που λειτουργεί υπό πίεση δεν μπορεί να καλλιεργήσει ελεύθερη σκέψη. Ενας εκπαιδευτικός που αισθάνεται διαρκώς ελεγχόμενος δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά. Το περιστατικό στη Λάρισα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια «δυσάρεστη στιγμή». Είναι μια προειδοποίηση.

Μια υπενθύμιση ότι τα όρια έχουν ήδη δοκιμαστεί. Χρειάζεται να αναγνωριστεί ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι «μονάδες απόδοσης», αλλά άνθρωποι. Με αντοχές, αλλά και με όρια. Γιατί, όταν ένας εκπαιδευτικός καταρρέει, δεν καταρρέει μόνο ο ίδιος. Ραγίζει κάτι βαθύτερο: η ίδια η ιδέα του σχολείου ως χώρου φροντίδας, γνώσης και αξιοπρέπειας.