Bullying στα ιδιωτικά σχολεία: Όταν το «καλό όνομα» σκεπάζει τις σκιές

Πριν από κάμποσο καιρό, ο γνωστός συνδικαλιστής της ΕΛ.ΑΣ. Σταύρος Μπαλάσκας επιχείρησε να στιγματίσει τα δημόσια σχολεία αποδίδοντας το σχολικό εκφοβισμό σε παιδιά και οικογένειες που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να φοιτήσουν σε ιδιωτικά σχολεία.

Μόνο στα δημόσια σχολεία παρουσιάζονται περιστατικά bullying και όχι στα ιδιωτικά. Αυτό είπε, με μία απίστευτη ευκολία και σιγουριά, ο γνωστός συνδικαλιστής της ΕΛΑΣ ο οποίος προχώρησε για μία ακόμα φορά σε μια δήλωση που προκάλεσε αντιδράσεις.

«Το οδυνηρό ξέρετε ποιο είναι; Γιατί γίνεται στα δημόσια σχολεία και το επαναλαμβάνω, στα ιδιωτικά δεν γίνεται, διότι εκεί πέρα ενδεχομένως οι Αρχές λειτουργούν», είπε συγκεκριμένα, μιλώντας στην ΕΡΤ.

Για χρόνια, η δημόσια συζήτηση για τη σχολική βία επικεντρώθηκε αφενός αποκλειστικά στα δημόσια σχολεία και αφετέρου στους μαθητές που υφίστανται εκφοβισμό.

Όμως, πίσω από τις κλειστές πόρτες των σχολείων, εξελίσσεται μια άλλη, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου ανησυχητική πραγματικότητα: το bullying εναντίον των ίδιων των εκπαιδευτικών. Και μάλιστα, όχι σπάνια, μέσα σε μεγάλα και γνωστά ιδιωτικά σχολεία, που θεωρούνται προπύργια «ποιότητας» και «αριστείας».

Το bullying στα ιδιωτικά δεν είναι «κάτι που έτυχε σε δημόσιο» — μπορεί να συμβεί παντού. Και όταν συμβεί, δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από καλές φράσεις και «καλή φήμη».

Οι καταγγελίες που έρχονται στο φως το τελευταίο διάστημα σκιαγραφούν μια εικόνα που προκαλεί σοκ. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά «απείθαρχης συμπεριφοράς», αλλά αφενός για σχολική βία ανάμεσα σε μαθητές και αφετέρου σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα απαξίωσης, εκφοβισμού και υπονόμευσης του ρόλου του εκπαιδευτικού σε ιδιωτικά σχολεία και μάλιστα σε κάποια με μεγάλη φήμη..

Όπως αποκαλύπτεται από την ΟΙΕΛΕ σε μία από τις περιπτώσεις, εκπαιδευτικός που έκανε το αυτονόητο –παρατήρηση σε μαθητή που έτρωγε μέσα στην τάξη– βρέθηκε τελικά να απολογείται. Μετά από παρέμβαση γονέων, υποχρεώθηκε να ζητήσει συγγνώμη από τον μαθητή μπροστά σε ολόκληρη την τάξη. Η εικόνα αυτή, πέρα από προσβλητική για τον ίδιο τον εκπαιδευτικό, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η παιδαγωγική ευθύνη μπορεί να ακυρωθεί, όταν συγκρούεται με την «ικανοποίηση» του πελάτη.

Σε άλλο περιστατικό, ο Γιώργος Χριστόπουλος, Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ μας λέει:  μαθητές πετούσαν αυγά στον πίνακα την ώρα του μαθήματος. Όταν ο καθηγητής αντέδρασε, ένας μαθητής τον πλησίασε απειλητικά και του δήλωσε χωρίς περιστροφές: «Αύριο θα έρθουν οι γονείς μου και θα σε διώξουν». Η απειλή δεν ήταν κενή. Ήταν η αντανάκλαση μιας βαθιάς στρέβλωσης: της πεποίθησης ότι η εξουσία δεν βρίσκεται πλέον στον εκπαιδευτικό, αλλά έξω από την τάξη.

Η κουλτούρα του «πελάτη» και η αποδόμηση του ρόλου του δασκάλου

Στην ιδιωτική εκπαίδευση, η σχέση σχολείου–γονέα συχνά αποκτά χαρακτηριστικά συναλλαγής. Ο μαθητής μετατρέπεται, άμεσα ή έμμεσα, σε «πελάτη» και ο εκπαιδευτικός σε έναν επαγγελματία που οφείλει να μην ενοχλεί. Όταν αυτή η λογική κυριαρχεί, τα όρια θολώνουν.

Οι διοικήσεις, σε αρκετές περιπτώσεις, επιλέγουν να «διαχειριστούν» τις συγκρούσεις με όρους ικανοποίησης των γονέων, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει υπονόμευση του εκπαιδευτικού. Η ανοχή σε συμπεριφορές μαθητών που κανονικά θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται παιδαγωγικά και θεσμικά, οδηγεί σταδιακά σε μια επικίνδυνη κανονικοποίηση της αυθαιρεσίας.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι και πολύ γνωστό γιατί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μπαίνει κάτω από το χαλί.  Ωστόσο τον τελευταίο καιρό γίνεται λόγος για «κάτι που δεν πάει καλά» σε σχολεία της ελίτ, με περιστατικά βίας, εκφοβισμού και έντασης να πολλαπλασιάζονται.

Από τη βία μεταξύ μαθητών… στην πίεση προς τους εκπαιδευτικούς

Τα πρόσφατα περιστατικά σε μεγάλα ιδιωτικά σχολεία, όπως το σοκαριστικό bullying σε μαθητή στο Αρσάκειο ή η υπόθεση «εισβολής» εξωσχολικών στο Κολλέγιο Αθηνών, δείχνουν ότι η σχολική βία δεν είναι πια περιθωριακό φαινόμενο. Αντίθετα, διαπερνά ολόκληρο το φάσμα της εκπαίδευσης.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: μόνο την περίοδο 2023 – 2025 , εκατοντάδες ανήλικοι έπεσαν θύματα επιθέσεων, ενώ η αύξηση της παραβατικότητας άγγιξε το 100% μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα. Οι συμπλοκές, οι απειλές και οι ληστείες μεταξύ ανηλίκων έχουν γίνει σχεδόν καθημερινό φαινόμενο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, δεν είναι παράδοξο ότι η επιθετικότητα μεταφέρεται και προς τους εκπαιδευτικούς. Όταν οι μαθητές μαθαίνουν ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικά όρια, όταν η βία δεν αντιμετωπίζεται με συνέπεια, τότε η αυθαιρεσία επεκτείνεται.

Ο φόβος ως καθημερινότητα

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι η σιωπή. Οι εκπαιδευτικοί των ιδιωτικών σχολείων σπάνια μιλούν δημόσια για όσα βιώνουν. Ο φόβος της απόλυσης, ιδιαίτερα μετά το θεσμικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια, λειτουργεί αποτρεπτικά.

Η αποδυνάμωση των συλλογικών οργάνων –όπως οι σύλλογοι εκπαιδευτικών που σε ορισμένα σχολεία έχουν αδρανοποιηθεί– εντείνει αυτή την αίσθηση μοναξιάς. Χωρίς συλλογική στήριξη, ο κάθε εκπαιδευτικός μένει εκτεθειμένος.

Και έτσι, η βία δεν καταγράφεται. Απλώς βιώνεται.

Το βαθύτερο πρόβλημα

Το ζήτημα δεν είναι μόνο παιδαγωγικό. Είναι βαθιά κοινωνικό. Όταν παιδιά μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι μπορούν να επιβάλλονται χωρίς συνέπειες, όταν η ισχύς –οικονομική ή κοινωνική– αντικαθιστά τον σεβασμό, τότε το σχολείο παύει να είναι χώρος διαπαιδαγώγησης.

Και τότε το ερώτημα γίνεται πιο δύσκολο: τι είδους πολίτες διαμορφώνονται μέσα σε αυτά τα περιβάλλοντα;

Η προστασία των εκπαιδευτικών δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι προϋπόθεση για να λειτουργήσει το σχολείο. Δεν μπορεί να υπάρξει παιδαγωγική σχέση χωρίς σεβασμό. Δεν μπορεί να υπάρξει μάθηση σε κλίμα φόβου.

Η αντιμετώπιση του bullying οφείλει να είναι συνολική. Να αφορά όλους: μαθητές, εκπαιδευτικούς, διοικήσεις, γονείς. Και να βασίζεται σε ένα απλό αλλά θεμελιώδες αξίωμα: ότι το σχολείο δεν είναι αγορά. Είναι κοινότητα.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν τέτοια περιστατικά. Είναι αν θα συνεχίσουμε να τα ανεχόμαστε.

Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο το παρόν της εκπαίδευσης, αλλά και το μέλλον της κοινωνίας.