Το σχολείο στο εδώλιο

Σε μια περίοδο όπου η σχολική ζωή δοκιμάζεται από πολλαπλές πιέσεις –διοικητικές, κοινωνικές και παιδαγωγικές– μια υπόθεση από τη Θράκη έρχεται να προκαλέσει έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα. Πρόκειται για την πειθαρχική δίωξη δώδεκα εκπαιδευτικών του 1ου Γενικού Λυκείου Αλεξανδρούπολης, μια υπόθεση που έχει ήδη κινητοποιήσει σωματεία εκπαιδευτικών και αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο πανεκπαιδευτικής κινητοποίησης.

Η υπόθεση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους εκπαιδευτικούς κύκλους, όχι μόνο για το περιεχόμενό της αλλά και για τον συμβολισμό της. Οταν ένα τόσο μεγάλο μέρος του Συλλόγου Διδασκόντων βρίσκεται αντιμέτωπο με διαδικασίες δίωξης, το ζήτημα παύει να αφορά αποκλειστικά ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Αγγίζει βαθύτερα ερωτήματα για το πώς αντιλαμβάνεται η πολιτεία τον ρόλο του σχολείου, αλλά και για το πόσο προστατευμένοι είναι οι εκπαιδευτικοί μέσα στο επαγγελματικό τους περιβάλλον.

Η διαμαρτυρία

Η Β’ ΕΛΜΕ Εβρου έχει καλέσει σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας σήμερα Δευτέρα έξω από την έδρα του Πρωτοβάθμιου Πειθαρχικού Συμβουλίου της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, στην Κομοτηνή. Το αίτημα των εκπαιδευτικών είναι σαφές: να παύσει άμεσα κάθε πειθαρχική διαδικασία σε βάρος των συναδέλφων τους.

Η υπόθεση σχετίζεται με περιστατικό που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια σχολικής εκδρομής και το οποίο, σύμφωνα με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, έχει προκαλέσει αναστάτωση στο σχολείο εδώ και σχεδόν δύο χρόνια. Οπως υποστηρίζει η Β’ ΕΛΜΕ Εβρου, ο Σύλλογος Διδασκόντων του σχολείου αντέδρασε άμεσα, εφαρμόζοντας τα προβλεπόμενα παιδαγωγικά και θεσμικά μέτρα.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, επιβλήθηκαν κυρώσεις στους μαθητές που εμπλέκονταν στο περιστατικό, ζητήθηκε η συνδρομή της συμβούλου παιδαγωγικής ευθύνης, ενώ ενεργοποιήθηκαν και υποστηρικτικές δομές, όπως κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι. Με άλλα λόγια, η υπόθεση αντιμετωπίστηκε μέσα στο πλαίσιο που προβλέπουν η εκπαιδευτική νομοθεσία και η παιδαγωγική πρακτική. Παρ’ όλα αυτά, οι εκπαιδευτικοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδοχικές πειθαρχικές διαδικασίες.

Το γεγονός ότι παραπέμπονται δώδεκα εκπαιδευτικοί ταυτόχρονα προκαλεί εύλογα ερωτήματα. Οχι μόνο για τη συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται συνολικά η συλλογική λειτουργία ενός σχολείου.

Στην ελληνική εκπαίδευση ο Σύλλογος Διδασκόντων αποτελεί τον βασικό πυρήνα λήψης αποφάσεων. Πρόκειται για έναν θεσμό που συνδυάζει τη διοικητική ευθύνη με την παιδαγωγική κρίση των εκπαιδευτικών. Οταν όμως οι συλλογικές αποφάσεις ενός σχολείου οδηγούνται σε πειθαρχικές παραπομπές, το μήνυμα που εκπέμπεται προς την εκπαιδευτική κοινότητα είναι ιδιαίτερα βαρύ.

Οι εκπαιδευτικοί αρχίζουν να λειτουργούν υπό το βάρος της πιθανής ευθύνης για κάθε περιστατικό που μπορεί να προκύψει στη σχολική ζωή. Και η σχολική ζωή είναι, από τη φύση της, σύνθετη. Μια εκδρομή, για παράδειγμα, δεν είναι μια απλή διοικητική πράξη.

Οι περιορισμοί

Είναι μια εκπαιδευτική εμπειρία που περιλαμβάνει δεκάδες μαθητές, απρόβλεπτες συνθήκες και πολλαπλές ευθύνες. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν καταστάσεις που πολλές φορές ξεπερνούν τα στενά όρια της διδασκαλίας. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο τι συνέβη σε ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Το βαθύτερο ερώτημα είναι ποιο είναι το πραγματικό πλαίσιο ευθύνης των εκπαιδευτικών όταν συνοδεύουν μαθητές σε σχολικές δραστηριότητες.

Το ζήτημα αυτό έχει ήδη απασχολήσει και την ΟΛΜΕ. Σε ψήφισμα συμπαράστασης που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Προέδρων των ΕΛΜΕ, η Ομοσπονδία είχε ζητήσει να σταματήσει άμεσα κάθε δίωξη και να τεθεί η υπόθεση στο αρχείο, ώστε οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να ασκούν απερίσπαστοι το έργο τους. Παράλληλα, η ΟΛΜΕ έχει θέσει το θέμα της ανάγκης αλλαγών στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις σχολικές εκδρομές.

Οπως επισημαίνεται, οι εκπαιδευτικοί συχνά καλούνται να αναλάβουν μεγάλες ευθύνες χωρίς την απαραίτητη νομική προστασία. Αυτό έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί ένα νέο φαινόμενο: πολλοί εκπαιδευτικοί αποφεύγουν να αναλάβουν τη διοργάνωση ή τη συνοδεία εκδρομών, φοβούμενοι πιθανές καταγγελίες ή πειθαρχικές ευθύνες. Και αυτό, τελικά, έχει αντίκτυπο στους ίδιους τους μαθητές.

Οι σχολικές εκδρομές δεν είναι απλώς μια ευκαιρία για αλλαγή παραστάσεων. Είναι ένα σημαντικό κομμάτι της εκπαιδευτικής εμπειρίας, ένας χώρος κοινωνικοποίησης και βιωματικής μάθησης. Οταν όμως οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι κάθε δραστηριότητα μπορεί να εξελιχθεί σε νομικό ή πειθαρχικό κίνδυνο, η εκπαιδευτική ζωή περιορίζεται.

Η Β’ ΕΛΜΕ Εβρου συνδέει την υπόθεση με μια ευρύτερη τάση αυστηροποίησης του πλαισίου στη δημόσια εκπαίδευση. Σε σχετικές ανακοινώσεις γίνεται λόγος για υποκατάσταση της παιδαγωγικής ευθύνης από λογικές φόβου και πειθαρχίας, με βασικό σύνθημα: «Η τρομοκρατία και ο αυταρχισμός δεν θα περάσουν».

Η ευθύνη

Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με αυτή τη διατύπωση, είναι σαφές ότι η υπόθεση έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση. Μια συζήτηση για το πώς προστατεύεται η παιδαγωγική ελευθερία, ποια είναι τα όρια ευθύνης των εκπαιδευτικών και πώς μπορεί το σχολείο να λειτουργεί χωρίς να μετατρέπεται σε χώρο συνεχούς νομικής επιτήρησης. Η εκδίκαση της υπόθεσης στην Κομοτηνή και η κινητοποίηση των εκπαιδευτικών αναμένεται να αποτελέσουν μια σημαντική στιγμή για τον κλάδο.

Γιατί πίσω από τη συγκεκριμένη υπόθεση δεν βρίσκεται μόνο ένα περιστατικό σε μια σχολική εκδρομή. Βρίσκεται ένα ευρύτερο ερώτημα για το μέλλον του δημόσιου σχολείου και για το αν η εκπαιδευτική πράξη θα συνεχίσει να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη ή θα αρχίσει να λειτουργεί υπό το βάρος του φόβου.