Mεταξύ των δεκάδων τροποποιήσεων που ανακοινώθηκαν φέτος στα σχολικά βιβλία που θα διανεμηθούν τον Σεπτέμβριο στους μαθητές, μία αλλαγή ξεχωρίζει για το βάθος και τον συμβολισμό της. Το άρθρο του συγγραφέα και δημοσιογράφου Πέτρου Παπακωνσταντίνου με τίτλο «Μια γενιά που της έκλεψαν το χαμόγελο…», το οποίο περιλαμβανόταν στη Νεοελληνική Γλώσσα της Γ’ Γυμνασίου, αφαιρέθηκε. Το θέμα του: η Ιντιφάντα, η παλαιστινιακή εξέγερση του 1987 ενάντια στην ισραηλινή κατοχή.
Τη θέση του παίρνει ένα νέο κείμενο με τίτλο «Τα παιδιά μπορεί να μεγαλώνουν διαφορετικά» δημιουργημένο μέσω εφαρμογής Τεχνητής Νοημοσύνης. Ενα γενικόλογο και ουδέτερο κείμενο, χωρίς γεωγραφικό ή πολιτικό πλαίσιο, που παρουσιάζει πώς μεγαλώνουν τα παιδιά σε εμπόλεμες περιοχές.
Τσίμπημα μύγας
Αναρωτιέται ο ο συγγραφέας του κειμένου που αφαιρέθηκε: «Ο ανυποψίαστος θα αναρωτιόταν: Τι μύγα τούς τσίμπησε μέσα στο κατακαλόκαιρο; Γιατί ένα κείμενο που δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή» πριν από 22 χρόνια να προκαλέσει τέτοια δυσανεξία στο υπουργείο Παιδείας εν έτει 2025 ώστε να το απαλείψει από το σχολικό βιβλίο;»
Και δίνει ο ίδιος την απάντηση: «Δεν θέλουν να έρχονται οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί σε επαφή με οτιδήποτε τους οδηγεί σε συνειρμούς με τη γενοκτονία που διαπράττει, εδώ και 23 μήνες, το Ισραήλ στη Γάζα. Επιπλέον, ακριβώς επειδή το εν λόγω απόσπασμα αναφερόταν στις οδύνες των Παλαιστινίων 22 χρόνια νωρίτερα, υπενθυμίζει στον αναγνώστη αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, αλλά η κυβέρνηση του Ισραήλ και οι σύμμαχοί της πασχίζουν να απαλείψουν από τη συλλογική μνήμη: ότι η ιστορία των δεινών της περιοχής δεν ξεκίνησε από τις επιθέσεις της Χαμάς, την 7η Οκτωβρίου του 2023, αλλά πολύ νωρίτερα, από τη στιγμή που εδραιώθηκε η ισραηλινή κατοχή στην παλαιστινιακή γη, επομένως δεν είναι το Ισραήλ που τάχα «αμύνεται απέναντι στην τρομοκρατία», αλλά εκείνο που υλοποιεί εδώ και δεκαετίες με πολύ συστηματικό τρόπο πολιτικές βάναυσης εθνοκάθαρσης σε βάρος ενός έθνους χωρίς κράτος».
Βεβαίως, επίσημη αιτιολόγηση δεν δόθηκε από το ΙΕΠ. Εκπαιδευτικοί όμως κάνουν λόγο για μια πολιτική επιλογή «απονεύρωσης» της εκπαιδευτικής ύλης. Οπως σημειώνουν: «Δεν αφαίρεσαν απλώς ένα κείμενο. Αφαίρεσαν το δικαίωμα των παιδιών να νιώσουν συμπόνια, να καταλάβουν πώς είναι να μεγαλώνεις μέσα σε ερείπια».
Το κείμενο του Παπακωνσταντίνου δεν είχε χαρακτήρα πολιτικής προπαγάνδας –αντίθετα, ήταν μια λογοτεχνική προσέγγιση της παιδικής καθημερινότητας σε μια εμπόλεμη ζώνη. Μιλούσε με εικόνες, συναίσθημα και ανθρωπιά. Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο: Γιατί αφαιρέθηκε τώρα;
Η αφαίρεση της Ιντιφάντα δεν είναι απλώς εκπαιδευτική επιλογή. Είναι πολιτική πράξη. Προδίδει το άγχος της κυβέρνησης να απαλείψει από τη δημόσια σφαίρα οτιδήποτε θα μπορούσε να ενοχλήσει στο ελάχιστο το Ισραήλ.
Το συγκεκριμένο απόσπασμα δεν ήταν ένα πολιτικό μανιφέστο. Ηταν ένα λογοτεχνικό κείμενο, που με την ευαισθησία της γραφής του παρουσίαζε την καθημερινότητα των παιδιών σε μια εμπόλεμη ζώνη. Δεν επρόκειτο για κατήχηση, αλλά για κατανόηση. Για μια προσπάθεια ενσυναίσθησης απέναντι στους «άλλους» – αυτούς που συχνά βρίσκονται εκτός του χάρτη της επίσημης αφήγησης.
Η Ιντιφάντα -λέξη που στα αραβικά σημαίνει «εξέγερση» ή «ξεσήκωμα»- δεν είναι απλώς ένα πολιτικό γεγονός. Είναι σύμβολο αντίστασης, φωνή των καταπιεσμένων, μαρτυρία της παιδικής αθωότητας που συγκρούεται με τη βία. Ακριβώς αυτό το ανθρώπινο στοιχείο καλούνταν να ανακαλύψουν οι μαθητές μέσα από το κείμενο. Και ακριβώς αυτό το στοιχείο αφαιρέθηκε. Το κείμενο δεν υπερασπιζόταν τη βία, ούτε διεκδικούσε μονομέρεια. Με λογοτεχνική ευαισθησία παρουσίαζε την καθημερινή ζωή παιδιών εν μέσω πολέμου, προκαλώντας σκέψη, ερώτημα, ενσυναίσθηση.
Ουδετερότητα;
Το υπουργείο επικαλέστηκε «ισορροπία» και «ουδετερότητα», λες και η ουδετερότητα είναι απλώς μια τεχνική επιλογή. Ομως, όπως λέει ο εκπαιδευτικός Γιώργος Καββαδίας: «Οταν αφαιρείς μόνο τις φωνές των αδυνάμων, η σιωπή σου γίνεται κραυγή». Αυτή η λογική αποστείρωσης της σχολικής ύλης δεν είναι καινούργια. Αποτυπώνεται σε κάθε προσπάθεια αποφυγής «επικίνδυνων» εννοιών: από τις γενοκτονίες μέχρι τις πολιτικές εκκαθαρίσεις, από τον ρατσισμό μέχρι την αποικιοκρατία, από τις ταυτότητες μέχρι τις γεωπολιτικές συγκρούσεις. Κάθε τέτοια αποσιώπηση καλλιεργεί ένα σχολείο ανώδυνο, ακίνδυνο, αλλά και ανεπαρκές. Η φιλόλογος Αρετή Σπαχή σχολιάζει: «Αν είναι να αφαιρούμε ό,τι προκαλεί αντιδράσεις, τότε το βιβλίο Νεοελληνικής Γλώσσας της Γ’ Γυμνασίου θα πρέπει να περιοριστεί σε ομόρροπα ποιήματα εποχών και εθνικών υμνωδιών. Το σχολείο όμως δεν είναι στρατώνας αισθημάτων».
Η Ιντιφάντα ήταν μέσα στο βιβλίο. Τώρα δεν είναι. Το ερώτημα είναι: Οι δάσκαλοι θα την κρατήσουν ζωντανή στην τάξη; Ή θα παραδοθούν στη σιωπή;
-320x213.jpg)
