Tο νομοσχέδιο Κεραμέως-Χρυσοχοΐδη που συζητείται από χθες στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής ανοίγει άκρως επικίνδυνα μονοπάτια παραβίασης προσωπικών δεδομένων και θέτει ζητήματα ποινικοποίησης της πολιτικής δράσης και της ελεύθερης εκφοράς απόψεων.
Το σχέδιο νόμου, στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης, περιείχε ρυθμίσεις για εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων ασφαλείας στα ΑΕΙ, για Κέντρα Ελέγχου και Λήψης Σημάτων και Εικόνων εντός και εκτός ΑΕΙ μέχρι και για καταγραφή ήχου με την εντελώς αόριστη φράση: «Κατά τη διαμόρφωση και υλοποίηση του παρόντος διασφαλίζεται η τήρηση του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων 679/2016, της Οδηγίας 680/2016 και του ν. 4624/2019 (Α’ 137).».
Ερχεται λοιπόν η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) και διά στόματος του προέδρου της Κωνσταντίνου Μενουδάκου εντοπίζει τις παραλείψεις, τις αοριστίες και τα ζητήματα προστασίας δεδομένων που εγείρονται κυρίως από το άρθρο που αφορά το «Σχέδιο ασφάλειας και προστασίας των ΑΕΙ». Ο κ. Μενουδάκος επισημαίνει την απουσία αναφοράς των βασικών χαρακτηριστικών της επεξεργασίας, δηλαδή του σκοπού και της φύσης των προς επεξεργασία δεδομένων αλλά και την ανάγκη ορισμού υπεύθυνου επεξεργασίας. Στο τελικό κείμενο του νομοσχεδίου μπορεί να ορίζονται ο σκοπός και η φύση των δεδομένων που θα τύχουν επεξεργασίας, όμως τα προβλήματα παραμένουν ή μάλλον εντείνονται.
Η Αρχή παίρνει ως δεδομένο ότι αρμόδιο για τον ορισμό υπευθύνου επεξεργασίας δεδομένων είναι το εκάστοτε ΑΕΙ, επισημαίνοντας ωστόσο: «κατά τον προσδιορισμό του υπευθύνου επεξεργασίας, θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί πλήρως ο ρόλος αυτού σε σχέση και με τις αρμοδιότητες της Ελληνικής Αστυνομίας». Και τι κάνει για αυτό το υπουργείο; Ορίζει δύο υπεύθυνους επεξεργασίας, έναν από το πανεπιστήμιο και έναν από την ΕΛ.ΑΣ., χωρίς να καθορίζονται πουθενά μέσα στον νόμο οι αρμοδιότητες αυτών. Αντίθετα, προβλέπεται η σύναψη Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ των δύο υπευθύνων επεξεργασίας δεδομένων, χωρίς καν να υπάρχει η δέσμευση δημοσιοποίησης αυτού του Μνημονίου.
Πέραν, λοιπόν, της αδιαφάνειας εγείρεται και ένα ακόμη πιο σημαντικό ζήτημα: Ποιο νομικό πλαίσιο θα ισχύει ως προς την επεξεργασία των δεδομένων που θα συλλέγονται; Οι αρμοδιότητες του υπευθύνου επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων των ΑΕΙ εμπίπτουν στις διατάξεις του αυστηρού και λεπτομερούς Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Δεδομένων, ενώ αυτές του υπευθύνου της ΕΛ.ΑΣ. εμπίπτουν στην πιο «ελαστική» ευρωπαϊκή Οδηγία 2016/680.
Ακόμα, είναι σχεδόν αυτονόητο ότι θα υπάρχει σαφής διαφοροποίηση μεταξύ των κριτηρίων που θα ορίζει ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεδομένων των ΑΕΙ και εκείνων που θα ορίζει ο υπεύθυνος της ΕΛ.ΑΣ., οπότε εδώ τίθεται το ερώτημα τίνος τα κριτήρια θα έχουν τελικά βαρύνοντα λόγο; Φυσικά, αυτή η «σύγκρουση συμφερόντων», αν θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε κάπως, θα αποτυπωθεί και στη διενέργεια και στη σύνταξη Μελετών Εκτίμησης Αντικτύπου.
Προχειρότητα
Ενδεικτικό της προχειρότητας με την οποία ετοιμάστηκε το επίμαχο νομοσχέδιο είναι και το γεγονός ότι στο άρθρο 12 παρ. 6 αναφέρεται ότι «τα δεδομένα που υποβάλλονται σε επεξεργασία, ο χρόνος τήρησης και οι αποδέκτες αυτών καθορίζονται με διάταγμα που εκδίδεται με πρόταση του υπουργού Παιδείας». Αυτό έρχεται σε αντίφαση με τις προηγούμενες ρυθμίσεις που ορίζουν τον ρόλο του υπευθύνου επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων. Ποιος είναι, λοιπόν, υπεύθυνος για τη διαχείριση των δεδομένων;
Τέλος, η δυνατότητα που δίνεται πλέον να καταγράφεται εικόνα και ήχος σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους των ΑΕΙ ανοίγει τον ασκό του Αιόλου καθώς δεν παρέχεται κανένα εχέγγυο ότι καταγεγραμμένες συζητήσεις διοργάνωσης κάποιας μορφής διαμαρτυρίας, φέρ’ ειπείν, δεν θα χρησιμοποιηθούν για την πειθαρχική δίωξη φοιτητών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κλείνει την τοποθέτησή του λέγοντας: «Τα παραπάνω αποτελούν αρχικές βασικές παρατηρήσεις, που είναι εστιασμένες στο άρθρο 8 του σχεδίου νόμου (σ.σ. στο τελικό κείμενο το εν λόγω άρθρο είναι το υπ’ αρ. 12) και δεν εξαντλούν τα θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων που ενδεχομένως σχετίζονται με το σχέδιο νόμου συνολικά».
