«Η Ε.Ε. περιορίζει και τιμωρεί τους πρόσφυγες»

Με ανακοίνωσή του, το Παρατήρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch) καταγγέλλει τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διότι «αντανακλούν το αρνητικό πολιτικό κλίμα στην Ευρώπη και την τάση για περιορισμό των δικαιωμάτων των προσφύγων».

Σχολιάζοντας τις προτάσεις που παρουσιάστηκαν πριν από δύο ημέρες, το HRW αναγνωρίζει ότι προτείνονται «ορισμένα σημαντικά και θετικά μέτρα», αλλά η έμφαση δίνεται σε «περιοριστικά, ακόμα και τιμωρητικά μέτρα για να αποτρέψουν την πρόσβαση των αιτούντων άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την κυκλοφορία τους μεταξύ των χωρών της Ε.Ε.».

Προσαρμογή… δικαιωμάτων

Η Επιτροπή, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση του HRW, προτίθεται να μελετήσει το πώς θα μπορούσε «να προσαρμοστεί το επίπεδο δικαιωμάτων που παρέχεται στους ανθρώπους που έχουν λάβει καθεστώς πρόσφυγα» ή επικουρική προστασία «προκειμένου να μειωθούν τόσο οι αδικαιολόγητοι παράγοντες έλξης όσο και οι δευτερογενείς μετακινήσεις» και θα προτείνει ακόμη μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις ανάμεσα στο καθεστώς του πρόσφυγα και στην επικουρική προστασία, αλλά με λίγες λεπτομέρειες σχετικά με τον αντίκτυπο που θα έχει αυτό στους δικαιούχους.

Επίσης, καταγγέλλει ότι η Επιτροπή επαναλαμβάνει τον στόχο της για μία ευρεία λίστα στην Ε.Ε. «ασφαλών χωρών προέλευσης», γεγονός που, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο, θα σήμαινε ότι όλοι οι υπήκοοι αυτών των χωρών θα υπόκεινται σε ταχείες διαδικασίες εξέτασης του αιτήματός τους για προστασία, βασισμένες στο τεκμήριο ότι δεν έχουν στην πραγματικότητα ανάγκη διεθνούς προστασίας.

«Η προσέγγιση αυτή είναι εγγενώς προβληματική, δεδομένου ότι δημιουργεί μεροληψία κατά την εξέταση των επιμέρους αιτημάτων ασύλου», υποστηρίζει η οργάνωση. Ως παράδειγμα αναφέρει την Ουκρανία, η οποία παρέμεινε σε αρκετές λίστες κρατών-μελών της Ε.Ε. για χώρες ασφαλούς προέλευσης για μήνες έπειτα από τη σύγκρουση και την επιδείνωση των συνθηκών για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σκληρά, τιμωρητικά μέτρα

Η οργάνωση επισημαίνει ότι η Κομισιόν προτείνει σκληρά μέτρα προκειμένου να αποτρέψει και να τιμωρήσει τους αιτούντες άσυλο σε περίπτωση μετακίνησης από τη μία χώρα της Ε.Ε. στην άλλη για να υποβάλουν αίτηση για άσυλο, γνωστή ως «δευτερογενής μετακίνηση» (secondary movement).

«Το να τιμωρείς τους αιτούντες άσυλο επειδή κάνουν επιλογές σχετικά με το πού πιστεύουν ότι έχουν τις καλύτερες πιθανότητες για να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, συμπεριλαμβάνοντας και τους αγαπημένους τους, είναι σκληρό, άστοχο και κοντόφθαλμο. Το αν ένα άτομο έχει επιχειρήσει μία δευτερογενή μετακίνηση, δεν θα έπρεπε να έχει καμία σχέση με τον προσδιορισμό της αξιοπιστίας ή της αξίας της αίτησης ασύλου» τονίζει το Παρατηρητήριο.

Ειδικά για τη συμφωνία με την Τουρκία, για την επιστροφή των προσφύγων στην Τουρκία, το Παρατηρητήριο διαπιστώνει «έλλειψη διαφάνειας και αβεβαιότητα για την τύχη των επαναπατριζόμενων στην Τουρκία, που έχουν αμαυρώσει τις πρώτες επιστροφές».

Διεθνής Αμνηστία: Προβλήματα και ανεπάρκειες

Αυθαίρετη κράτηση αιτούντων άσυλο, προσφύγων και μεταναστών, σοβαρά ελλείμματα ή ανεπάρκειες στις συνθήκες κράτησης των προσφύγων και μεταναστών και δυσλειτουργίες στις διαδικασίες ασύλου κατέγραψε η Διεθνής Αμνηστία, έπειτα από επίσκεψή της στα νησιά.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει χαρακτηρίσει τη συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας «ολέθριο χτύπημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα» και έχει διενεργήσει έρευνα και εκτεταμένη εκστρατεία αναφορικά με τις γενικευμένες επιπτώσεις της συμφωνίας σε Ελλάδα και Τουρκία.

Αφότου εξασφάλισε άδεια πρόσβασης από τις ελληνικές Αρχές και ολοκλήρωσε την επίσκεψή της στη Λέσβο και τη Χίο, συνομίλησε με δεκάδες πρόσφυγες και μετανάστες στα hotspots της Μόριας και της ΒΙΑΛ.

Όπως διαπίστωσε, πρόσφυγες, μετανάστες και αιτούντες άσυλο κρατούνται υπό άσχημες συνθήκες, εν μέσω της βιασύνης για την εφαρμογή της συμφωνίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας.

Η Γκαουρί βαν Γκούλικ, αναπληρώτρια διευθύντρια της οργάνωσης για την Ευρώπη, τόνισε ότι η Ευρώπη «μετατρέπει αυτό που θα έπρεπε να είναι ο δρόμος προς την προστασία σε έναν εφιάλτη με συρματοπλέγματα, ανασφάλεια και τρομακτική ανησυχία για την προοπτική να επιστραφεί κανείς πίσω στη Τουρκία».

Επίσης, ο Γιώργος Κοσμόπουλος, διευθυντής του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας επισημαίνει πως «στη βιασύνη τους να εφαρμόσουν τη συμφωνία με την Τουρκία, οι ευρωπαϊκές και ελληνικές Αρχές παραβλέπουν βασικά δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών. Τώρα γνωρίζουμε ότι καμία πλευρά της συμφωνίας αυτής δεν είναι έτοιμη. Σημαντικά κενά και παραλείψεις υπάρχουν στην Ελλάδα και η Τουρκία δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση αυτήν τη στιγμή ασφαλή τρίτη χώρα για τους πρόσφυγες».

Συστάσεις

Οι βασικές συστάσεις της Διεθνούς Αμνηστίας για τη σωστή αντιμετώπιση των προσφύγων είναι οι εξής:

– Η κράτηση θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως «έσχατο μέσο» και αφού έχουν εξεταστεί άλλες εναλλακτικές, ενώ όλες οι αποφάσεις για κράτηση πρέπει να βασίζονται σε λεπτομερή και εξατομικευμένη κρίση σχετικά με την αναγκαιότητα και τη νομιμότητά της.

– Όλοι οι κρατούμενοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν τη νομιμότητα της κράτησής τους με τη συνδρομή νομικής αρωγής.

– Οι συνθήκες κράτησης πρέπει να είναι ανθρώπινες και αξιοπρεπείς.

– Πρέπει να αυξηθεί σημαντικά η δυνατότητα επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου.

– Οι ειδικές συνθήκες και ανάγκες συγκεκριμένων αιτούντων άσυλο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων βασανιστηρίων, των παιδιών, των γυναικών, των ηλικιωμένων και των αιτούντων άσυλο με ειδικές ανάγκες.

– Πρέπει να σχεδιαστούν ξεκάθαρες και σύμφωνες με τα πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων οδηγίες, σχετικά με το πώς θα εφαρμόζεται ο κανονισμός για την ασφαλή τρίτη χώρα. Επίσης, να εξασφαλιστεί ότι θα λαμβάνονται πλήρως υπόψη, τόσο οι ατομικές περιστάσεις, όσο και ανεξάρτητες πληροφορίες σχετικά με τη μεταχείριση και το νομικό καθεστώς των αιτούντων άσυλο στην Τουρκία.