Ανθρωποι από τον χώρο του Πανεπιστημίου, της έρευνας και της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των προσφύγων και των μεταναστών γράφουν και σήμερα στην «Εφ.Συν.» για την εγκληματική τραγωδία στη Χίο (περισσότερες τοποθετήσεις είχαμε στο δημοσίευμα «Oλοι μια φωνή κατά της πολιτικής των ματωμένων συνόρων» την Παρασκευή, 6/2)
Τι άλλο πρέπει να συμβεί;
Ξενοφών Κοντιάδης, συνταγματολόγος, καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Υπάρχουν δυστυχώς στοιχεία που θέτουν υπό σοβαρή αμφισβήτηση την ανακοίνωση του Λιμενικού για τον θάνατο των 15 μεταναστών στη Χίο ότι «το δουλεμπορικό χτύπησε το σκάφος μας στο πλάι, ανετράπη και βυθίστηκε», όπως οι κλειστές κάμερες, τα τραύματα των μεταναστών, τα σημάδια πάνω στο σκάφος. Πού οφείλονται οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, τα κατάγματα στον θώρακα, στη σπλήνα και σε άλλα ζωτικά όργανα; Ετσι η ανακοίνωση συνειρμικά θυμίζει την παροιμιώδη αποστροφή διωκτικών οργάνων για τον μωλωπισμένο κρατούμενο ότι «σκόνταψε κι έπεσε πάνω στις γροθιές μας».
Υπάρχει επίσης το θλιβερό παρελθόν, όπως τα ευρήματα του Συνηγόρου του Πολίτη για το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου που οδήγησαν σε ποινικές διώξεις λιμενικών, η καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για το Φαρμακονήσι και εκατοντάδες μαρτυρίες τα προηγούμενα χρόνια. Το ερώτημα είναι τι άλλο πρέπει να συμβεί ώστε να σταματήσουν τα pushbacks, οι κατά σύστημα παράνομες, βίαιες απωθήσεις μεταναστών και προσφύγων στα σύνορα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματά τους για άσυλο και η προστασία της ζωής τους, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο και τις Συμβάσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Και ακόμη, πότε θα πάψουν να υπάρχουν υπουργοί που υπερασπίζονται αυτές τις εγκληματικές πρακτικές.
Η Γη δεν είναι επίπεδη
Ολγα Λαφαζανη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Πανεπιστήμιο Humboldt, Βερολίνο, μέλος του Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ Αθήνας
Προσπαθούν να μας πείσουν πως αυτό που ξέρουμε, βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε δεν ισχύει. Ρωτούν κάποιοι δημοσιογράφοι στα μεγάλα κανάλια: «Μα καλά, γίνονται επαναπροωθήσεις;» Σαν να το ακούν πρώτη φορά.
Μας λένε πως ο μεγαλύτερος εχθρός μας είναι οι μετανάστες/ριες. Αξιος ο μισθός τους – τον κέρδισαν.
Βγαίνουν υπουργοί και εκπρόσωποι του Λιμενικού και λένε ότι η πλαστική, υπερφορτωμένη βάρκα των προσφύγων εμβόλισε το καινούργιο, ταχύπλοο, πλήρως εξοπλισμένο σκάφος του Λιμενικού. Και το λένε, το ξαναλένε, δημόσια. Χωρίς ντροπή.
Ηθικολογούν για το δίκιο, τον πολιτισμό και τις αξίες, ενάντια στη «λαθρομετανάστευση», οι πιο διεφθαρμένοι, οι πιο ανήθικοι, οι πιο ανέντιμοι.
Και δεν είναι μόνο η Χίος. Είναι τα Τέμπη, η Πύλος, η «Βιολάντα», είναι ο Ζακ, ο Σαμπάνης, ο Μάγγος και η λίστα συνεχίζει. Αδικία, συγκάλυψη και ατιμωρησία. Για να αυξήσουν λίγο ακόμη τα υπερκέρδη τους, για να αποδυναμώσουν κάθε αντίσταση, για να διαμορφώσουν μια κοινωνία μίσους που αλληλοσπαράσσεται.
Σπέρνουν τον φόβο, τον ρατσισμό, τον θάνατο, με στόχο ο καθένας να κοιτάζει την πάρτη του, μέχρι να μην υπάρχει πια κοινωνία.
Αλλά εδώ ζούμε κι εμείς. Και η δική μας Γη είναι στρογγυλή και πολυεπίπεδη. Και έχουμε μετανάστριες φίλες, γειτόνισσες και συναδέλφισσες. Εχουμε λογική, πείσμα και δίκιο. Κι αν δεν κερδίσουμε ποτέ, θα πολεμάμε πάντα.
Επιχειρήσεις στο σκοτάδι
Γιώργος Κανδύλης, ερευνητής Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών
Σαν από τραγική ειρωνεία, ο χαμός των ανθρώπων στη Χίο συνέβη λίγες ώρες πριν φτάσει στη Βουλή το νομοσχέδιο (νόμος πλέον) του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, που έρχεται να ποινικοποιήσει τη δράση μη κυβερνητικών οργανώσεων στις συνοριακές ζώνες. Εκεί που, όπως έχουμε δει, η αλληλεγγύη και η φροντίδα για τη ζωή μπορούν να βαφτιστούν από τις αρχές «διευκόλυνση παράνομης εισόδου».
Η Ελλάδα και η Ευρώπη, ο παγκόσμιος Βορράς συνολικά, αντιμετωπίζοντας την κινητικότητα των μεταναστών και των μεταναστριών πρώτα και κύρια ως παρανομία, έχουν εγκαταστήσει ένα καθεστώς επιλεκτικής βίας στα σύνορά τους. Το βλέπουμε στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο, στον Εβρο, στα σύνορα της Πολωνίας με τη Λευκορωσία και όπου αλλού σηκώνονται φράχτες: ο βίαιος θάνατος είναι ένα από τα μέσα με τα οποία τα κράτη και θεσμοί τους επιβάλλουν τον έλεγχο αυτού που βλέπουν σαν «ροή» μεταναστών.
Αν ταυτόχρονα διώκεται και εκδιώκεται η αλληλεγγύη, είναι γιατί έτσι γίνεται ευκολότερο να διεξάγονται αυτές οι επιχειρήσεις στο σκοτάδι ή μάλλον να ελέγχεται καλύτερα και η ροή της εικόνας τους. Να βλέπουμε άλλοτε τον «ανθρωπισμό» και άλλοτε την πυγμή τους, αποκρύπτοντας πάντως το πιο αποτρόπαιο πρόσωπό τους.
Το αφήγημα της αποτροπής
Δρ Αγγελική Δημητριάδη, ερευνήτρια, Μετανάστευση
Η προστασία της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα αποτελεί υποχρέωση των κρατών-μελών. Ωστόσο, οι συστηματικές πρακτικές αποτροπής που εφαρμόζονται στα εξωτερικά σύνορα οδηγούν συχνά σε απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η τραγωδία στη Χίο δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Πέραν των εγχώριων ευθυνών, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε και τον ρόλο της Ε.Ε.: αφενός επειδή, ιδίως από το 2020 και μετά, ενίσχυσε συστηματικά το αφήγημα της αποτροπής -με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη ρητορική της Ελλάδας ως «ασπίδας» της Ε.Ε.- και αφετέρου επειδή απέτυχε να προωθήσει αποτελεσματικά, στα κράτη-μέλη, νόμιμες οδούς για πρόσφυγες και μετανάστες, για την αντιμετώπιση της παράτυπης εισόδου αλλά και για την κάλυψη πραγματικών αναγκών. Τα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αντιμετωπίζουν οξείες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό, ενώ το δημογραφικό αναδεικνύεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Οι νεκροί της Χίου αναδεικνύουν, με τραγικό τρόπο, την απόκλιση μεταξύ νομικών υποχρεώσεων και πρακτικών εφαρμογής, καθώς και την αντίφαση ανάμεσα σε κοινωνικοοικονομικές ανάγκες και στις πολιτικές που ακολουθούνται.
Προδιαγεγραμμένη τραγωδία
Λευτέρης Παπαγιαννάκης, πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
Το νέο ναυάγιο με τον τραγικό απολογισμό των 15 νεκρών και των δεκάδων τραυματιών δεν αποτελεί μια αναπάντεχη «ατυχία», αλλά μια προδιαγεγραμμένη τραγωδία. Μετά την Πύλο, αλλά και το Φαρμακονήσι, το ναυάγιο στη Ρόδο και πάλι στη Χίο, η ακολουθούμενη πολιτική παραμένει αμετάβλητη, καθιστώντας την επανάληψη τέτοιων γεγονότων τραγωδίες σε αναμονή. Η «πολιτική» της αποτροπής, πέρα από την επικινδυνότητά της, συγκρούεται ευθέως με το διεθνές δίκαιο.
Οταν ένα φουσκωτό βρίσκεται εντός χωρικών υδάτων και σε ελάχιστη απόσταση από την ακτή, η μοναδική και απόλυτη υποχρέωση της πολιτείας είναι η διάσωση. Σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, ο σεβασμός στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρώπινη ζωή είναι αδιαπραγμάτευτος. Η αποτελεσματική διερεύνηση και η απόδοση ευθυνών δεν είναι απλώς νομική ανάγκη, αλλά ηθική επιταγή για να μην κανονικοποιηθεί η βαρβαρότητα στις θάλασσές μας.
Στυγερό έγκλημα
Γιονούς Μοχαμαντί, διευθυντής Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων
Ως άνθρωπος που βίωσε το Αιγαίο ως πρόσφυγας, δεν μπορώ να διαβάζω άλλη μια φορά «τι λέει το Λιμενικό» σαν να είναι η αλήθεια. Εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες ασχολούμαι καθημερινά με το προσφυγικό και ακούω, από πρώτο χέρι, τις μαρτυρίες όσων έφτασαν ζωντανοί. Και κάτι είναι σταθερό: οι μαρτυρίες των θυμάτων, γυναικών, παιδιών και ανδρών, δεν διαψεύδονται. Αυτό που επαναλαμβάνεται, ξανά και ξανά, είναι η προσπάθεια να αλλοιωθεί η πραγματικότητα, να αντιστραφεί το άσπρο με το μαύρο, μέσα σε ένα κλίμα ατιμωρησίας.
Πολλές φορές ο τρόμος να σε πιάσουν οι συνοροφύλακες είναι χειρότερος από τους διακινητές και η ελπίδα για άσυλο και ασφάλεια γίνεται κόλαση όχι μόνο από τους διακινητές αλλά και τους συνοροφύλακες. Για τη Χίο, για μένα η μόνη αλήθεια είναι αυτή των επιζώντων: ότι σκάφος του Λιμενικού «εμφανίστηκε μέσα στη νύχτα» και «πέρασε από πάνω» χωρίς προειδοποίηση, χωρίς σήματα. Είναι προφανές: δεν είναι ατύχημα ούτε δυστύχημα. Είναι ένα στυγερό έγκλημα. Και ο πραγματικός υπαίτιος είναι μια πολιτική που επιμένει ότι η «φύλαξη συνόρων» θέλει νεκρούς.
Καμία ελπίδα δεν υπάρχει από τις Αρχές, ούτε περιμένω κάτι από τη διερεύνηση. Η προσπάθειά μας αυτή τη στιγμή είναι η προστασία των επιζώντων. Εύχομαι όμως ως κοινωνία να μη συνηθίσουμε τον θάνατο στο Αιγαίο και στα σύνορα, γιατί τότε θα χάσουμε κάθε ελπίδα και την ανθρωπιά μας.
Τα σύνορα της ζωής με τον θάνατο
Κατερινα Ψαρροπούλου, επιστημονική συνεργάτις – λέκτωρ στο μεταπτυχιακό του ΕΚΠΑ – MSc in Media and Refugee
«Χίος 3 Φεβρουαρίου 2026 – 15 νεκροί στη θάλασσα». Δεν ήταν αυτός ο τίτλος όμως στις περισσότερες εφημερίδες. Οι τίτλοι ποικίλλουν όπως «Νεκροί και τραυματίες από σύγκρουση σκάφους του Λιμενικού με λαθρομετανάστες».
Το ότι το Λιμενικό ήξερε ακριβώς ότι το σκάφος είχε μέσα διακινητές και όχι ανθρώπους που πάσχιζαν να φτάσουν σε έναν ασφαλή τόπο είναι προβληματικό από μόνο του. Τους δίκασε και αποφάσισε ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν δικαιούνται να περάσουν τα σύνορα. Γιατί; Γιατί έτσι. Γιατί όταν φυγαδεύεσαι, όταν τρέχεις για να σωθείς, πρέπει να το αποδείξεις με κάθε τρόπο. Πρέπει να το αποδείξεις ακόμα και όταν θαλασσοπνίγεσαι.Πότε οι Ελληνες ξέχασαν την Ιστορία τους; Ισως φταίει που μεγάλωσα σε οικογένεια προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Κι αυτοί λαθραίοι θα ήταν άλλωστε… Αλλά είναι «άλλο αυτοί», δεν διστάζουν να μου υπενθυμίσουν κάποιοι ένθερμοι πατριδόφρονες… «Αυτοί ήταν Ελληνες» σαν να λένε, «αυτοί έχουν δικαίωμα να ζήσουν».
«Λαθρομετανάστες» λοιπόν… Εγκληματίες… Δεν πήραν καμία άδεια, από κανένα κράτος, κανέναν άνθρωπο, κανέναν Θεό για να περάσουν τα σύνορα…
Λαθραίοι… άρα ένοχοι! Ενοχοι που διανοήθηκαν να αναζητήσουν την ασφάλεια… Ασυγχώρητη ανάγκη να θέλεις να ζήσεις, κακούργημα να θέλεις την ελπίδα. Από πότε ο νόμος ορίζει το «ο θάνατός σου η ζωή μου; Τι απέγιναν η αλληλεγγύη και η συμπόνια;
