Το κράτος… αδίκου της Ν.Δ.

Λογοδοσία. Δίκαιοι νόμοι. Ανοιχτή διακυβέρνηση. Προσβάσιμη και αμερόληπτη Δικαιοσύνη. Οικουμενικές αρχές που διέπουν, υποτίθεται, ένα Κράτος Δικαίου, στο οποίο πρέπει να περιορίζονται οι κυβερνητικές εξουσίες, να μειώνεται η διαφθορά, να προστατεύονται θεμελιώδη δικαιώματα και να επιβάλλονται οι κανονισμοί. Μοιάζει μακρινό όνειρο. Για ακόμα μία χρονιά η κυβέρνηση της Ν.Δ. παίρνει κάτω από τη βάση στους κρίσιμους αυτούς τομείς, όπως προκύπτει από την 4η ετήσια έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα του παρατηρητηρίου Govwatch.gr, μιας πρωτοβουλίας της ΜΚΟ Vouliwatch στην οποία συμμετέχουν ερευνητές, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και πολίτες. Για το 2024, η ομάδα του Govwatch αναδεικνύει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει συστημικές αδυναμίες στην τήρηση της νομιμότητας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας.

Ως προς το κρίσιμο θέμα των δικαιωμάτων προσφύγων και μεταναστών, για την περίοδο 2020-2024 τα στοιχεία δείχνουν ότι καταγράφηκαν 2.010 επαναπροωθήσεις (pushbacks) με 55.445 θύματα. Πρόκειται για σοκαριστικό νούμερο το οποίο προέκυψε μεταξύ άλλων και από την έρευνα των δημοσιογραφικών ομάδων Forensic Architecture και Forensis. Από αυτά τα περιστατικά, 700 επαναπροωθήσεις εμφανίζονται να έχουν λάβει χώρα στη Λέσβο, 238 στη Χίο, 424 στη Σάμο, 283 στην Κω και 212 στη Ρόδο. Στην έκθεση για το 2024, παρουσιάζονται τεκμήρια για 12 περιστατικά επαναπροωθήσεων στον Εβρο (πηγή: Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες), καταγγελίες για δεκάδες επαναπροωθήσεις από την οργάνωση Aegean Boat Report, μεταξύ των οποίων και τα pushbacks 12 Παλαιστινίων από τη θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου και άλλων 11 Παλαιστινίων από τη Χίο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις ευθύνες του ελληνικού κράτους για το ναυάγιο της Πύλου (πηγή: ρεπορτάζ ΒΒC, 17/6/2024), όπως και στην καταδίκη της χώρας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (υπόθεση Alkhatib).

Μετάδοση δικών

Ως προς την ελευθερία του Τύπου, η έκθεση στηλιτεύει την απαγόρευση μετάδοσης δικών που ψηφίστηκε τον Ιούλιο του 2024, με νόμο που κατέστησε ουσιαστικά αδύνατη τη λειτουργία παρατηρητηρίων που καλύπτουν μείζονος σημασίας δίκες, για τις οποίες το κοινό έχει εύλογο ενδιαφέρον προς ενημέρωση, τον αποκλεισμό ερωτήσεων από δημοσιογράφους και ΜΜΕ -ειδικά στη ΔΕΘ (σ.σ.: σήμα κατατεθέν της παρούσας κυβέρνησης)-, την αδιαφάνεια στις προσλήψεις της ΕΡΤ, την επιβολή εξοντωτικού φορολογικού προστίμου στην εφημερίδα Documento (161.000 ευρώ), τις πολλαπλές αστυνομικές επιθέσεις σε δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ.

Εξαιρετικής σημασίας είναι και η αναφορά για «τη μη αντικειμενική κάλυψη του εγκλήματος των Τεμπών από την ΕΡΤ», με την άρνηση μετάδοσης συνέντευξης Τύπου στην οποία συμμετείχε η Μαρία Καρυστιανού και η οποία αφορούσε τη συλλογή 1,5 εκατ. υπογραφών για την τροποποίηση του νομοθετικού καθεστώτος της ποινικής ευθύνης υπουργών και της βουλευτικής ασυλίας. Περιττό να αναφέρουμε πως ούτε το 2024 ούτε μέχρι σήμερα η ελληνική κυβέρνηση ενσωμάτωσε την ενωσιακή οδηγία 2024/1069 για την προστασία από τις καταχρηστικές αγωγές SLAPPs σε βάρος δημοσιογράφων, ακτιβιστ(ρι)ών και μελών της Κοινωνίας των Πολιτών. Υπενθυμίζεται πως η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην Ε.Ε. στην κατάταξη των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα για την ελευθερία του Τύπου και το 2024.

Ως προς το σκάνδαλο των υποκλοπών, υπογραμμίζεται ότι η ΕΥΠ το 2024 αρνήθηκε να συμμορφωθεί με αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ενώ η δικαστική διερεύνηση του σκανδάλου Predator «παραμένει ελλιπής, υπονομεύοντας το συνταγματικό δικαίωμα στο απόρρητο των επικοινωνιών».

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην έκθεση σε θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων με σχετικά πρόστιμα από την αρμόδια Ανεξάρτητη Αρχή (ΑΠΔΠΧ) ύψους σχεδόν 3,8 εκατ. ευρώ σε πολλά υπουργεία (Μετανάστευσης, Εσωτερικών, Αγροτικής Ανάπτυξης, Υγείας, Προστασίας του Πολίτη, Εθνικής Αμυνας, Κλιματικής Κρίσης), δημόσιους φορείς και υπηρεσίες, όπως τα ΕΛΤΑ, αλλά και η ΕΥΠ.

Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται στην αυξημένη επιτήρηση και στα δεκάδες περιστατικά αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον θάνατο του 37χρονου Μοχάμεντ Καμράν στο Αστυνομικό Τμήμα του Αγίου Παντελεήμονα και την υπέρμετρη βία σε βάρος εκατοντάδων διαδηλωτ(ρι)ών, εκπαιδευτικών και πυροσβεστών. Ειδικά τον Σεπτέμβριο του 2024, σωρεία συλλόγων εκπαιδευτικών και γονέων προχώρησαν σε ανακοινώσεις και καταγγελίες για άσκηση υπέρμετρης αστυνομικής βίας σε βάρος τους (αλλά και σε μαθήτριες) κατά τη διάρκεια κινητοποίησης με αίτημα την παροχή καλύτερων συνθηκών εκπαίδευσης στα δημόσια σχολεία.

Κακή νομοθέτηση

Επιπλέον το 2024 η ανάλυση της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας αποκάλυψε χρόνια, αθεράπευτα προβλήματα, όπως η μη τυπική σύντμηση προθεσμιών διαβούλευσης, η κατάθεση εκπρόθεσμων ή άσχετων τροπολογιών, αδιαφανείς διαδικασίες και γενικόλογοι τίτλοι νόμων που αποκρύπτουν το αληθινό περιεχόμενο του σχεδίου νόμου.

Για παράδειγμα, ψηφίστηκαν συνολικά 88 νομοθετήματα εκ των οποίων 64 νόμοι και 24 διεθνείς συμβάσεις. Το 41,67% των νόμων τέθηκε σε διαβούλευση για χρονικό διάστημα μικρότερο των προβλεπόμενων 14 ημερών (2 εβδομάδων), χωρίς να αναφέρεται ο λόγος για τον οποίο αποφασίστηκε (και κρίθηκε επιτακτική) η εν λόγω σύντμηση της προθεσμίας. Μόλις σε 7 περιπτώσεις (από τις 48 που μελετήθηκαν) η έκθεση επί της δημόσιας διαβούλευσης βρέθηκε αναρτημένη στην ιστοσελίδα opengov.gr.

Κατά τα άλλα, κανονικότητα έχει γίνει η μη τήρηση διάφορων ενωσιακών και διεθνών υποχρεώσεων, με την Ελλάδα να βρίσκεται αντιμέτωπη με πέντε παραπομπές στο ΔΕΕ και 25 καταδικαστικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ, κυρίως για παραβιάσεις του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης).