Ενώ η κυβέρνηση και φιλοκυβερνητικά μέσα επιχειρούν με αφορμή την αύξηση των προσφύγων που φτάνουν από τη Λιβύη στην Κρήτη να επαναφέρουν το κλίμα του αντιπροσφυγικού παροξυσμού που επικράτησε στα σύνορα στον Εβρο τον Μάρτιο του 2020, στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου εκκρεμεί η υπόθεση του θανάτου του Μουχάμαντ Γκιουλζάρ στον Εβρο από πυροβολισμούς εκείνες τις ζοφερές ημέρες.
Για την υπόθεση θα μιλήσουν το Σάββατο στις 7.30 μ.μ. στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ στο Γουδί, συμμετέχοντας στη συζήτηση με θέμα «Από την “κρίση του Eβρου” στο ναυάγιο της Πύλου: Ηθικός πανικός για τη μετανάστευση», ο Σαλμάν Μουχάμαντ, γιος του Γκιουλζάρ, που έχει προσφύγει στο Δικαστήριο του Στρασβούργου ζητώντας να καταδικαστεί η Ελλάδα για τον θάνατο του πατέρα του, και η Νίκη Γεωργίου, δικηγόρος, συντονίστρια στην οργάνωση Equal Rights Beyond Borders, που συμμετέχει στη νομική εκπροσώπηση της οικογένειας στο δικαστήριο του Στρασβούργου. Τον Σαλμάν Μουχάμαντ εκπροσωπούν επίσης στο Στρασβούργο η οργάνωση HIAS και ο Στέφανος Σταύρος, δικηγόρος με ειδίκευση στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οπως έχει γράψει η «Εφ.Συν.», ο Γκιουλζάρ, 43 ετών, πακιστανικής καταγωγής, που είχε μείνει το 2017 στην κατάληψη προσφυγικής φιλοξενίας του City Plaza στην Αθήνα και διέμενε κι εργαζόταν νόμιμα στην Ελλάδα, γυρνούσε τον Μάρτιο του 2020 από τη χώρα του μέσω Κωνσταντινούπολης μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του, με την οποία είχαν μόλις παντρευτεί και η οποία δεν είχε καταφέρει να εξασφαλίσει άδεια διαμονής στη χώρα μας, εξού και αποφάσισαν να έρθουν στην Ελλάδα μέσω του Εβρου.
Η άφιξή τους συνέπεσε με την απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης να ανοίξει τα σύνορα προς την Ευρώπη. Η ελληνική κυβέρνηση είχε προχωρήσει σε αμφιλεγόμενα έκτακτα μέτρα εναντίον όσων περνούν τα σύνορα: αναστολή της διαδικασίας ασύλου και απέλαση στις χώρες προέλευσης, κάτι που δεν κατάφερε να το εφαρμόσει, και ανάπτυξη στρατού κατά μήκος της συνοριακής γραμμής, προκειμένου να αποτραπούν διά της βίας οι αφίξεις.
Το πρωί στις 4 Μαρτίου, ενώ ο Γκιουλζάρ προσπαθούσε να περάσει τα σύνορα κοντά στις Καστανιές μαζί με δεκάδες άλλους πρόσφυγες και μετανάστες, δέχτηκε πυροβολισμούς από την ελληνική πλευρά. Υπέκυψε στα θανάσιμα τραύματά του λίγο αργότερα στο νοσοκομείο της Αδριανούπολης, ενώ εισήχθησαν στο νοσοκομείο άλλοι πέντε πρόσφυγες και μετανάστες τραυματισμένοι από τους πυροβολισμούς. Δυο μέρες νωρίτερα, στις 2 Μαρτίου, είχαν δημοσιοποιηθεί οι πρώτες αναφορές για τον θάνατο άλλου πρόσφυγα από πυροβολισμούς από ελληνικά πυρά, του Σύρου Μοχάμαντ Αλ Αράμπ.
Λυγμοί και κραυγές
Ο θάνατος του Γκιουλζάρ βύθισε στη θλίψη τη δεύτερη σύζυγό του, που έχει καταγραφεί σε βίντεο να ξεσπά σε λυγμούς και κραυγές στο νοσοκομείο της Αδριανούπολης, όπως και την υπόλοιπη οικογένεια του Γκιουλζάρ από τον πρώτο του γάμο. Ο γιος του, Σαλμάν, που ζούσε τότε στην Ελλάδα, αναγκάστηκε να αφήσει το σχολείο για να δουλέψει προκειμένου να ζήσει η οικογένεια και δεν έχει σταματήσει να ζητά δικαιοσύνη.
«Το 2018 ήρθα στην Ελλάδα, όπου ζούσε ο πατέρας μου. Τότε πήγαινα σχολείο και ο πατέρας μου φρόντιζε για τα έξοδά μου, μέχρι που σκοτώθηκε στα σύνορα με την Τουρκία. Ο πατέρας μου στήριζε την οικογένειά μου πριν σκοτωθεί και, όταν σκοτώθηκε, έπρεπε να φύγω από το σχολείο και να δουλέψω για να φροντίσω την οικογένειά μου. Εχω βρει πολλά προβλήματα στην Ελλάδα από τότε που δολοφονήθηκε ο πατέρας μου. Η οικογένειά μου είναι πάμφτωχη και θέλω να βρει δικαιοσύνη ό,τι και να χρειαστεί» δηλώνει σήμερα ο Σαλμάν στην «Εφ.Συν.».
«Πυροβολήθηκε απλά και μόνο επειδή είναι μετανάστης. Ενας αθώος άνθρωπος που πάλευε να ζήσει σαν άνθρωπος και που τον ονόμασαν “εχθρό” και “εισβολέα” της Ευρώπης. Ενας άμαχος πολίτης που του έριξαν σαν να ’ταν ζώο. Η σφαίρα που τον σκότωσε βγήκε απ’ την κάννη στην ελληνική πλευρά», σημείωνε τον Μάρτιο του 2020 η κατάληψη City Plaza, που γνώριζε τον νεκρό με τον αριθμό του δωματίου όπου έμενε, ο «Μουχάμαντ από το 611».
Το αρνούνται
Τέτοιες μέρες πέρσι το ΕΔΔΑ κοινοποιούσε στην ελληνική κυβέρνηση την προσφυγή του Σαλμάν, που είχε κατατεθεί δύο χρόνια νωρίτερα, τον Ιούλιο του 2022. Το Δικαστήριο ζητούσε από την Ελλάδα να απαντήσει αν παραβιάστηκε το δικαίωμα του Γκιουλζάρ στη ζωή και αν έκαναν κατάλληλη έρευνα οι ελληνικές αρχές.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», οι νομικοί εκπρόσωποι της ελληνικής κυβέρνησης αρνούνται ότι ο θάνατος του Γκιουλζάρ προήλθε από ελληνικά πυρά, χωρίς όμως να αποδίδουν την ευθύνη για τον θάνατο σε κρατικά όργανα άλλης χώρας. Από την πλευρά τους, οι δικηγόροι του Σαλμάν θεωρούν αποδεδειγμένο ότι οι πυροβολισμοί προήλθαν από το ελληνικό έδαφος, στηριζόμενοι σε αναλυτική έκθεση της ερευνητικής ομάδας Forensic Architecture και σε μαρτυρίες θυμάτων και ανθρώπων που ήταν παρόντες. Επισημαίνουν ότι η ευθύνη της Ελλάδας θεμελιώνεται στο γεγονός ότι οι ελληνικές δυνάμεις ασκούσαν αυστηρό έλεγχο στη ζώνη ασφαλείας δίπλα στο σημείο του θανάτου.
Υπογραμμίζουν επίσης ότι ήταν εξαιρετικά πλημμελής η προανάκριση που έγινε ύστερα από την καταγγελία του Σαλμάν και ότι η ελληνική δικαιοσύνη δεν παρείχε τη συνεργασία που της ζήτησε Τούρκος εισαγγελέας για τη διερεύνηση της υπόθεσης.
Η υπόθεση έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον διεθνώς. Παρέμβαση έχουν ασκήσει μεγάλες ευρωπαϊκές οργανώσεις δικαιωμάτων, όπως το AIRE Centre και το ΕCRE, όπως και στην Ελλάδα το ΕΣΠ και το ΕΠΣΕ. Στο Δικαστήριο του Στρασβούργου εκκρεμεί η απόφαση για άλλες τρεις σημαντικές προσφυγές κατά της Λετονίας, της Λιθουανίας και της Πολωνίας, που σχετίζονται με το πλαίσιο εργαλειοποίησης των μεταναστών και των προσφύγων από τρίτες χώρες. Τυχόν καταδίκη της Ελλάδας για τον θάνατο του Γκιουλζάρ θα δείξει ότι η ζωή των προσφύγων και των μεταναστών αποτελεί το απόλυτο όριο στο οποίο πρέπει να σταματούν τα όποια μέτρα φύλαξης των συνόρων.
«Το Δικαστήριο του Στρασβούργου καλείται να αποφασίσει ότι αποτροπή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να σημαίνει νεκρούς και ότι έχει απόλυτη προτεραιότητα ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής όσων ζητούν άσυλο, όπως και η διασφάλιση του δικαιώματος της πρόσβασης στο άσυλο, για όσους θέλουν να ζητήσουν διεθνή προστασία», δηλώνουν στην «Εφ.Συν.» οι νομικές οργανώσεις Equal Rights Beyond Borders, HIAS Greece και ο δικηγόρος Στέφανος Σταύρος.
Κυβερνητικά σενάρια ξενοφοβικού παροξυσμού
Ο θάνατος του Γκιουλζάρ στα σύνορα αποκτά ανατριχιαστική επικαιρότητα λόγω της τοποθέτησης του ακροδεξιού Θάνου Πλεύρη στην ηγεσία του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, του ανθρώπου δηλαδή που υποσχόταν βίαιη αποτροπή στα σύνορα με νεκρούς πρόσφυγες και μετανάστες.
Αποκτά επίσης επικαιρότητα λόγω των ακραίων ξενοφοβικών σεναρίων που τροφοδοτεί ξανά η κυβέρνηση με αφορμή τις αφίξεις στην Κρήτη.
Την περασμένη εβδομάδα, μία ημέρα πριν από την παραίτησή του λόγω της εμπλοκής του στο σκάνδαλο εκατομμυρίων ευρώ του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο τότε υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Μάκης Βορίδης δήλωνε ότι η κυβέρνηση εξέταζε το σενάριο της αναστολής της διαδικασίας ασύλου και της κράτησης όσων φτάνουν μέχρι να τους απελάσει, σενάριο που είχε εξαγγείλει ότι θα εφαρμόσει η κυβέρνηση τον Μάρτιο του 2020 στον Εβρο, με τραγικά αποτελέσματα. Αλλά και το «Πρώτο Θέμα της Κυριακής» κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο «Με “συνταγή Εβρου” στο Λιβυκό – Μεταναστευτικό: η νέα υβριδική απειλή».
