Μόλις κλείσουν τα 18 τους χρόνια οι ασυνόδευτοι ανήλικοι πρόσφυγες με αναπηρία ή με ζητήματα ψυχικής υγείας αναγκάζονται αυτομάτως να εγκαταλείψουν τους ξενώνες φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων και τις ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες που παρέχονται. Ο λόγος είναι το νομικό κενό, ή μάλλον η παράλειψη, της πρόσφατης ΚΥΑ για τους ξενώνες ασυνόδευτων ανήλικων, η οποία από τότε που υπογράφηκε, στο τέλος Μαρτίου, έχει δημιουργήσει μεγάλη αναστάτωση στους ξενώνες και έχει στερήσει ένα κατάλληλο και ασφαλές πλαίσιο διαβίωσης σε πολλούς ευάλωτους ασυνόδευτους εφήβους. Οι έφηβοι αυτοί έχουν βρεθεί άλλοι αντιμέτωποι με την προοπτική να μείνουν στον δρόμο κι άλλοι έχουν καταλήξει σε καμπ τελείως ακατάλληλα για να ανταποκριθούν στις ιδιαίτερες ανάγκες προστασίας ευάλωτων εφήβων, καθώς μάλιστα στις προσφυγικές δομές καταγράφονται τεράστιες ελλείψεις σε ιατρικό προσωπικό και ειδικούς ψυχικής υγείας.
Το πρόβλημα ανέδειξε με ανακοίνωσή του το Δίκτυο Δράσης Κοινωνικών Λειτουργών, που επισημαίνει ότι στην ΚΥΑ 187634/2023 (Πλαίσιο Πρότυπων Κανόνων Λειτουργίας και Αδειοδότησης Κέντρων Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων – ΦΕΚ 2125/Β/31-3-2023) «αφαιρείται (παραλείπεται) η δυνατότητα παράτασης διαμονής σε ασυνόδευτα ανήλικα (κατά την ενηλικίωσή τους) τα οποία είναι ανάπηρα ή αντιμετωπίζουν άλλα ιατρικά ή σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας», έτσι που «το γενικότερο πλαίσιο των αντιμεταναστευτικών πολιτικών φαίνεται να συνδέεται με μια μισαναπηρική αντίληψη γύρω από το κοινωνικό δικαίωμα της στέγασης».
Μέχρι την έκδοση της ΚΥΑ το νομικό πλαίσιο (ν. 4960/2022, ΦΕΚ 145/Α/22-7-2022) προέβλεπε τη δυνατότητα να παραταθεί προσωρινά η διαμονή των ασυνόδευτων ανήλικων πέραν της ενηλικίωσής τους, αξιολογώντας «παράγοντες όπως η κατάσταση της υγείας, η παρακολούθηση τυπικής εκπαίδευσης ή προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης, η τρέχουσα ένταξη του φιλοξενούμενου στην αγορά εργασίας ή οι προοπτικές ανεύρεσης εργασίας σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα, η ύπαρξη υποστηρικτικού πλαισίου στην κοινότητα […]».
Η νέα ΚΥΑ έδωσε τη δυνατότητα παράτασης της φιλοξενίας μέχρι να ολοκληρωθεί η εκπαιδευτική περίοδος για φιλοξενούμενους που φοιτούν στην τυπική εκπαίδευση ή σε επαγγελματική κατάρτιση, αλλά αφαίρεσε τη δυνατότητα παράτασης της φιλοξενίας για λόγους υγείας. Κι αυτό τη στιγμή που δεν υπάρχουν άλλες κατάλληλες κρατικές δομές για ευάλωτους πρόσφυγες ή για πρόσφυγες ηλικίας 18-23, ενώ έχει καταργηθεί και το πρόγραμμα φιλοξενίας ευάλωτων προσφύγων σε διαμερίσματα, το γνωστό ESTIA.
«Oι ξενώνες υποχρεώνονται από την ΚΥΑ να είναι προσβάσιμοι σε άτομα με αναπηρία, αλλά δεν υπάρχει μέριμνα γι’ αυτούς που ενηλικιώνονται» λέει στην «Εφ.Συν.» η Νικολέτα Γεροντάκη, μέλος του Δικτύου Δράσης Κοινωνικών Λειτουργών. Κάνει λόγο για «επικίνδυνη και παραβιαστική» παράλειψη θεσμοθέτησης και σημειώνει ότι από τότε που εκδόθηκε η ΚΥΑ πολλά παιδιά με ζητήματα υγείας, που χρειάζονται συχνή πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες, έχουν καταλήξει σε καμπ. «Θα έπρεπε να υπάρχει μέριμνα και για προγράμματα στο πλαίσιο της αποϊδρυματοποίησης που θα στηρίζουν αυτά τα παιδιά τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσής τους. Αντί να δίνεται έμφαση στην ατομική ευθύνη, ότι δηλαδή τα παιδιά πρέπει να συμμετέχουν στην αγορά εργασίας για να έχουν στοιχειώδη δικαιώματα, θα έπρεπε να υπάρχουν διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης για τις ηλικίες 18-23» λέει.
Από την πλευρά του το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αναγνωρίζει εμμέσως πλην σαφώς το νομικό κενό και δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ότι σχεδιάζει πρόγραμμα στέγασης για ευάλωτους ενηλίκους, ενώ «θα προβλέψει ρητά τη δυνατότητα παράτασης της φιλοξενίας ευάλωτων ασυνόδευτων ανηλίκων που ενηλικιώνονται σε κέντρα φιλοξενίας ασυνόδευτων». Μέχρι τότε ελπίζει κανείς να δοθεί η κατάλληλη λύση σε παιδιά που ήδη ενηλικιώνονται, καθώς μάλιστα το υπουργείο σημειώνει ότι «κατ’ εξαίρεση εξετάζονται και αιτήματα παράτασης φιλοξενίας για ευάλωτους νεαρούς ενηλίκους που δεν φοιτούν σε σχολείο».
