Τις πρακτικές κλοπής χρημάτων και άλλων τιμαλφών από πρόσφυγες και μετανάστες στην ελληνική μεθόριο κατά τη διαδικασία απέλασης τους καταγράφουν σε έρευνα τους η ισπανική εφημερίδα El Pais και η ελληνική ερευνητική δημοσιογραφική ομάδα Solomon.
Σε σημερινό δημοσίευμα με τίτλο «Μετανάστες ξεγυμνωμένοι από τις ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας στα ευρωπαϊκά σύνορα», καταγγέλλεται ότι τα τελευταία έξι χρόνια οι ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας έχουν κατασχέσει περισσότερα από δύο εκατομμύρια ευρώ σε μετρητά, καθώς και τηλέφωνα και άλλα τιμαλφή.
Αναλυτικά το δημοσίευμα αναφέρει:
Τον περασμένο χρόνο, οι Κουβανοί πολίτες Lino Antonio Rojas Morell και Yudith Pérez Álvarez παρουσιάστηκαν ενώπιον των αρχών του Έβρου για να υποβάλουν αίτηση για άσυλο, έχοντας εισέλθει παράτυπα στη χώρα. Οι αστυνομικοί δεν έλαβαν τα αιτήματά τους, ώσπου τους οδήγησαν σε τμήμα όπου τους ζήτησαν τα τηλέφωνα και τα σακίδια τους.
Την επόμενη ημέρα, πριν μεταφερθούν παράνομα στην Τουρκία μαζί με δεκάδες άτομα διαφορετικών εθνικοτήτων, υποβλήθηκαν και πάλι σε έρευνα. «Ο επικεφαλής πήρε τα χρήματά μου [375 ευρώ] και τα έβαλε στην τσέπη του», εξηγεί ο Rojas Morell.
«Οι αστυνομικοί έψαχναν ξεκάθαρα για χρήματα. Ο άνδρας ήθελε ακόμη και να κοιτάξει το εσώρουχό μου. Άγγιξαν το στήθος μου και ανάμεσα στα πόδια μου», αφηγείται ο Pérez Álvarez σε καταγγελία που έγινε πρόσφατα δεκτή προς επεξεργασία από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Ένα χρόνο μετά, και οι δύο βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη, ακόμη τραυματισμένοι από τη βία που υπέστησαν κατά την παράνομη απέλασή τους. Η περίπτωσή τους, που κάθε άλλο παρά μοναδική είναι, αποκαλύπτει τον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών, δύο δημοσιογράφοι της EL PAÍS και του ελληνικού μέσου ενημέρωσης Solomon πήραν συνεντεύξεις από περισσότερες από δώδεκα πηγές, συμπεριλαμβανομένων μεταναστών, υπαλλήλων διαφόρων φορέων που εμπλέκονται στο ελληνικό σύστημα ασύλου, εν ενεργεία και συνταξιούχων μελών των δυνάμεων ασφαλείας, δικηγόρων, εμπειρογνωμόνων και κατοίκων της παραμεθόριας επαρχίας του Έβρου. Ανέλυσαν επίσης μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν από διάφορες ενώσεις και ΜΚΟ σχετικά με 374 περιστατικά κατά τα οποία περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι απελάθηκαν παράνομα από τις ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας στην Τουρκία, μέσω των συνόρων του Έβρου μεταξύ 2017 και 2022.
Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν έναν σαφή τρόπο λειτουργίας από την πλευρά των ελληνικών αρχών: οι περισσότεροι μετανάστες συλλαμβάνονται όταν εισέρχονται παράτυπα στην Ελλάδα και, χωρίς να τους προσφέρεται η δυνατότητα να υποβάλουν αίτηση ασύλου ή να καταγράψουν την κράτησή τους – κάτι που απαιτείται από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία – οδηγούνται σε διάφορα σημεία συγκέντρωσης (αστυνομικά τμήματα, στρατόπεδα, εγκαταλελειμμένες αποθήκες) όπου αντιμετωπίζονται βίαια.
Πριν μεταφερθούν στην Τουρκία με φουσκωτές βάρκες, τους αφαιρούν τα υπάρχοντά τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί, εκτιμάται ότι τα τελευταία έξι χρόνια οι ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας έχουν κατασχέσει περισσότερα από δύο εκατομμύρια ευρώ σε μετρητά (μεταξύ 2,2 και 2,8 εκατομμυρίων ευρώ), καθώς και τηλέφωνα και άλλα τιμαλφή (δαχτυλίδια, σκουλαρίκια, βραχιόλια, ρολόγια κ.λπ.). Το ποσό αυτό θα μπορούσε να είναι πολύ υψηλότερο, καθώς πολλές από αυτές τις απελάσεις – και τις συνακόλουθες κλοπές – δεν καταγράφονται από τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Οι πληροφορίες που αναλύθηκαν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αυτό που μπορεί να ήταν μεμονωμένα περιστατικά πριν από μερικά χρόνια έχει γίνει μια συστηματική τακτική. «Όταν κατάσχετε τα τηλέφωνά τους, αφαιρείτε κάθε απόδειξη ότι βρίσκονταν εκεί. Όταν κατάσχετε τα χρήματά τους, κάνετε τη ζωή τους πιο δύσκολη. Όταν τους ξεγυμνώνεις, μια άλλη αυξανόμενη τάση, τους εξευτελίζεις και τους αποθαρρύνεις. Είναι μέρος μιας στρατηγικής για να τους αποτρέψεις από το να προσπαθήσουν [να περάσουν τα σύνορα] ξανά», λέει η Εύα Κιοσσέ, ερευνήτρια του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRW) στην Ελλάδα.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για μερικά μαύρα πρόβατα, γιατί τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μέρος μιας συστηματικής επιχειρησιακής πρακτικής», τονίζει η Hope Barker, εκπρόσωπος του Δικτύου Παρακολούθησης της Βίας στα Σύνορα (BVMN), το οποίο αποτελείται από δώδεκα ενώσεις που συλλέγουν μαρτυρίες για απωθήσεις στα ευρωπαϊκά σύνορα: «Τα τηλέφωνα μερικές φορές τα κρατούν, μερικές φορές τα σπάνε, αλλά τα χρήματα τα κρατούν σίγουρα. Και είναι σύνηθες ότι αν ανακαλύψουν ότι κάποιος έχει κρύψει τα χρήματά του, τον χτυπούν ακόμη περισσότερο ως τιμωρία». Αυτό συνέβη σε δύο νεαρούς Μαροκινούς που απελάθηκαν την 1η Νοεμβρίου μαζί με άλλα 50 άτομα. Τους έβαλαν σε ένα κέντρο κράτησης και, μια μέρα αργότερα, τους μετέφεραν στον Έβρο, όπου τους έψαξαν για δεύτερη φορά. «Ξεκαθάρισαν ότι τους είχαν πάρει όλα τα υπάρχοντά τους στον τόπο κράτησης […] Ωστόσο, όταν ισχυρίστηκαν ότι δεν τους είχε απομείνει τίποτα, οι αστυνομικοί συμπεριφέρθηκαν βίαια απέναντί τους», αναφέρεται στην έκθεση του BVMN για την υπόθεση.
Ενώ το 2017, μόνο στο 11% των περιστατικών που εξετάστηκαν, οι θιγόμενοι ανέφεραν ότι στερήθηκαν τα χρήματά τους, τα επόμενα χρόνια το ποσοστό αυτό αυξήθηκε: το 2022, το 92% των ανθρώπων που έπεσαν θύματα pushbacks αναφέρθηκε ότι είχαν πέσει θύματα κλοπής. Τα στοιχεία συμφωνούν με έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο από την Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: στο 88% των περιπτώσεων, οι παράνομα απελαθέντες υπέστησαν βία και στο 93% των περιπτώσεων αφαιρέθηκαν αντικείμενα και χρήματα. «Έχουμε δει μια μεγάλη επιδείνωση, όσον αφορά την [αυξημένη] χρήση βίας και εξευτελιστικών πρακτικών. Βρισκόμαστε στο χαμηλότερο επίπεδο σεβασμού της ανθρώπινης ζωής», λέει πηγή που επικαλούνται τα δύο μέσα ενημέρωσης.
