Κατά πόσο είναι εφικτή η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη και με τι όρους; Εξασφαλίζεται για τις ευάλωτες κοινωνικά ομάδες η έννομη προστασία που δικαιούνται; Και με ποιον τρόπο, σε μια χρονική συγκυρία μετά από σχεδόν 10 χρόνια ύφεσης και ενώ οι συνθήκες φαίνεται να εισέρχονται σε ακόμα έναν κύκλο οικονομικής δυσπραγίας για πολλούς ανθρώπους, θα δίνεται η δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων τους και η Δικαιοσύνη δεν θα αποτελεί για αυτούς μια αφηρημένη έννοια;
Σε αυτά και πολλά ερωτήματα ακόμα καλείται να απαντήσει το Παρατηρητήριο για τη Νομική Βοήθεια που θα υλοποιήσει η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου μέσω του προγράμματος Active Citizens Fund, ύψους 12 εκατ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία και είναι μέρος του χρηματοδοτικού μηχανισμού του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) περιόδου 2014 – 2021, γνωστού ως EEA Grants.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά κατά τη διαδικτυακή παρουσίαση του προγράμματος, τρεις δικηγόροι θα παρακολουθήσουν 300 δίκες κακουργημάτων για να καταγράψουν τη διαδικασία από τον διορισμό δικηγόρου, τον χρόνο προετοιμασίας που του παρέχεται μέχρι το ακροατήριο, την επικοινωνία που έχει με τον εντολέα του, το κατά πόσο υπάρχει διερμηνεία ώστε μέσα από τη συλλογή στοιχείων, τόσο ποσοτικών όσο και ποιοτικών, να συναχθούν συμπεράσματα για την πρακτική εφαρμογή και να συνταχτούν προτάσεις προς τους αρμόδιους φορείς που θα ενισχύσουν και θα καταστήσουν τον θεσμό της νομικής βοήθειας ουσιαστικό.
Η καταγραφή της αποτελεσματικότητας της υπεράσπισης και της δίκαιης δίκης θα συμπεριλαμβάνει ακόμα στοιχεία για τα αδικήματα, το φύλο και την ομάδα ευαλωτότητας που ανήκει ο κατηγορούμενος (άστεγος, τοξικομανής, αλλοδαπός κ.λπ.), ενώ η παρακολούθηση θα φτάνει μέχρι και την έκβαση της υπόθεσης, ώστε να προσμετράται και η δικαστική μεταχείριση.
Το έργο του Παρατηρητηρίου θα περιλαμβάνει, πέρα από την εξαγωγή στατιστικών στοιχείων, συμπερασμάτων και κατάθεση προτάσεων, συζητήσεις και συνεντεύξεις με υπόδικους, δικηγόρους, δικαστές, εισαγγελείς για τη σφαιρική καταγραφή απόψεων και προβλημάτων, ενημέρωση για τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία, καλές πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη-μέλη, δραστηριότητα που θα αναρτάται για την ενημέρωση των ενδιαφερομένων κάθε τέσσερις μήνες στην υπό κατασκευή ιστοσελίδα του www.legalaidwatch.gr.
Στη συζήτηση, στην οποία παρενέβησαν εκπρόσωποι του υπουργείου Δικαιοσύνης, του ΔΣΑ, της Εθνικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, της ΕλΕΔΑ και του Ιδρύματος Μποδοσάκη, που μαζί με το Solidarity Now έχουν αναλάβει από κοινού τη διαχείριση της επιχορήγησης του προγράμματος Active Citizens Fund στην Ελλάδα, επισημάνθηκε μεταξύ άλλων ότι η λειτουργία του Παρατηρητηρίου, η γνώση ότι υπάρχει κάποιος που παρακολουθεί τη διαδικασία πρόσβασης στη νομική βοήθεια και την εξέλιξή της θα αναβαθμίσει και την απονομή της δικαιοσύνης, διαδραστικότητα που εκτός από συμπεράσματα θα παρέχει και πολλά εναύσματα για προβληματισμό.
