Στον Συνήγορο του Πολίτη για την ασφάλιση

Σε ποσοστό 30% αυξήθηκαν οι αναφορές των πολιτών στον Συνήγορο του Πολίτη το 2017, φτάνοντας τις 15.438, αύξηση που οφείλεται εν μέρει στη δυνατότητα υποβολής ηλεκτρονικά (56% των αναφορών) ή μέσω φαξ (10%) για πρώτη φορά, αλλά και αντανακλά την αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών στη διοίκηση και τις αδυναμίες της κρατικής μηχανής ύστερα από την εφαρμογή των μέτρων αυστηρής λιτότητας στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης.

Οπως προκύπτει από την ετήσια έκθεση για το 2017, την οποία παρέδωσε χτες στον πρόεδρο της Βουλής ο Συνήγορος Ανδρέας Ποττάκης, τα ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης εξακολουθούν να αποτελούν τη μερίδα του λέοντος των αναφορών, φτάνοντας τις 2.330. Ακολουθούν με μεγάλη διαφορά τα ζητήματα χωροθέτησης, αδειοδότησης και παρακολούθησης έργων (472), τα ζητήματα φορολογίας (352), μεταφορών (272) και κοινωνικής πρόνοιας (252), τομείς δηλαδή στους οποίους υπήρξαν μεγάλες αλλαγές στη νομοθεσία ή που σημειώνεται αδυναμία των υπηρεσιών να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους προς τους πολίτες.

Ανταπόκριση της ΕΛ.ΑΣ

Σε επίλυση του προβλήματος οδήγησε η παρέμβαση του Συνηγόρου στο 76% των αναφορών, ενώ σε λιγότερο από 4% κινήθηκαν οι περιπτώσεις στις οποίες δεν ανταποκρίθηκε η διοίκηση. Στο 9% διαπιστώθηκε αδυναμία επίλυσης και στο 11% το πρόβλημα λύθηκε χωρίς ενέργειες της αρχής.

Ο Συνήγορος επισημαίνει τη θετική ανταπόκριση της αστυνομίας στο αίτημά του να μην απελαύνονται πρόσφυγες που έχουν ζητήσει προσωρινή δικαστική προστασία. Στο ζήτημα της παράνομης απέλασης 10 Σύρων από τη Λέρο στις 21 Οκτωβρίου 2016, οι οποίοι είχαν εκφράσει τη θέλησή τους να ζητήσουν άσυλο, ο Συνήγορος υπογραμμίζει ότι το χρονικό διάστημα της έρευνας που πραγματοποιεί η Γενική Επιθεωρήτρια Δημόσιας Διοίκησης Μαρία Παπασπύρου υπερβαίνει κάθε εύλογο όριο και αφήνει περιθώριο να δημιουργηθούν εντυπώσεις αδιαφάνειας και συγκάλυψης.

Η έκθεση διαπιστώνει αύξηση 60% των κρατούμενων προσφύγων και μεταναστών σε κέντρα κράτησης σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, ενώ παραμένουν τα ζητήματα έλλειψης διερμηνείας και περιστασιακής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Από τον Ιούνιο, όταν άρχισε να διενεργεί ο Συνήγορος την αρμοδιότητα του παράλληλου πειθαρχικού ελέγχου των σωμάτων ασφαλείας και των σωφρονιστικών υπαλλήλων, υποβλήθηκαν 117 αναφορές, στις περισσότερες από τις οποίες αποφάσισε να παρακολουθήσει την πειθαρχική έρευνα και να διατυπώσει τις απόψεις του.

Εχουν υποβληθεί 7 πορίσματα ΕΔΕ από τα οποία τα δύο επιστράφηκαν στην αρμόδια υπηρεσία για συμπλήρωση, σε ένα έγιναν παρατηρήσεις και τα υπόλοιπα εκκρεμούν. Αυτεπάγγελτη έρευνα διεξάγει ο Συνήγορος για τον θάνατο αλλοδαπού κρατούμενου στο κέντρο κράτησης της Πέτρου Ράλλη τον Φεβρουάριο του 2016.

Ενδιαφέρον στη φετινή έκθεση παρουσιάζει η κατηγοριοποίηση σε έξι κατηγορίες προβλημάτων με βάση την αιτία τους ως προς την τήρηση της νομιμότητας:

1 Μη εφαρμογή της νομοθεσίας εκ μέρους της διοίκησης, όπως για παράδειγμα η μη επιστροφή εισφορών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως σε ασφαλιστικά ταμεία, παρά τις ενέργειες χρόνων εκ μέρους του πολίτη και παρά την ύπαρξη δικαστικών αποφάσεων, εξαιτίας της μη ολοκλήρωσης του σχετικού λογισμικού του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.

2 Παρερμηνεία του νόμου, λόγω άγνοιας ή συνειδητής στρέβλωσής του, όπως η επιβολή τελών καθαριότητας από δήμους σε κενά και μη ηλεκτροδοτούμενα ακίνητα ή η επιβολή προστίμου σε άνεργους επιβάτες μέσων μεταφοράς.

3 Ασυνεπής και ευκαιριακή εφαρμογή του νόμου, όπως η άρνηση εγγραφής Ρομά σε δημοτολόγια ή τα υπέρμετρα γραφειοκρατικά εμπόδια που τους βάζει η διοίκηση, η απροθυμία των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων να αναλάβουν την αρμοδιότητα κατεδάφισης των παράνομα τοποθετημένων κεραιών κινητής τηλεφωνίας.

4 Πολυνομοθεσία με ασάφειες και αντιφάσεις που δημιουργούν προβλήματα παρά δίνουν λύσεις, όπως ο πρόσφατος νόμος για το δομημένο περιβάλλον που απαιτεί πενήντα εκτελεστικές υπουργικές αποφάσεις, η εισαγωγή προθεσμίας 105 ημερών, διαφορετικής από τη συνήθη διοικητική διαδικασία, για την υποβολή αντιρρήσεων κατά των δασικών χαρτών ή η μη θεσμοθέτηση προδιαγραφών ασφάλειας των αθλητικών εγκαταστάσεων σε σχολική μονάδα.

5 Νομοθέτηση για την εξυπηρέτηση όχι του δημοσίου συμφέροντος, αλλά πελατειακών σχέσεων και εισπρακτικών αναγκών, όπως η συνεχής παράταση της δυνατότητας νομιμοποίησης αυθαιρέτων, η επιβολή υποχρεωτικού παράβολου σε υποβολή ένστασης διορισμού μέσω ΑΣΕΠ και οι υπέρμετρες χρεώσεις κοινωφελών αγαθών.

6 Διοικητικές δυσλειτουργίες, όπως η υποστελέχωση υπηρεσιών και οι σύνθετες γραφειοκρατικές διαδικασίες, για παράδειγμα οι συνθήκες στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης στα νησιά, που έχουν οδηγήσει στον θάνατο προσφύγων.

Ανδρέας Ποττάκης, Συνήγορος του Πολίτη

«Βοηθάμε τη δημόσια διοίκηση στη βελτίωση της καθημερινότητας

Με αφορμή τη 19η ετήσια έκθεση της ανεξάρτητης αρχής, ο Συνήγορος του Πολίτη Ανδρέας Ποττάκης μιλά στην «Εφ.Συν.» για τα φαινόμενα κακοδιοίκησης του δημόσιου τομέα και το στοίχημα που βάζει για τα επόμενα χρόνια.

• Η έκθεση αποτυπώνει περιπτώσεις όπου η διοίκηση διαστρεβλώνει συνειδητά τον νόμο ή αρνείται να τον εφαρμόσει. Λειτουργεί η κρατική μηχανή σαν παράλληλος μηχανισμός εξουσίας, ανταγωνιστικός προς την κυβέρνηση;

Η έκθεση κατηγοριοποιεί προβλήματα κακοδιοίκησης που βάλλουν ευθέως στην καρδιά των σχέσεων κράτους-πολίτη, στον πυρήνα των δικαιωμάτων των πολιτών. Η καταπάτηση και η επιλεκτική εφαρμογή διατάξεων από δημόσιες υπηρεσίες δυστυχώς διευκολύνονται από την αποσπασματική νομοθέτηση και τον νομικό βερμπαλισμό.

• Ο περιορισμός του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο της πολιτικής της λιτότητας επιχειρήθηκε, τουλάχιστον από σημαντικό μέρος του πολιτικού συστήματος, να εμφανιστεί σαν αναγκαία μεταρρύθμιση με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Λειτούργησε πράγματι προς αυτή την κατεύθυνση;

Η μείωση δαπάνης δεν συνιστά από μόνη της μεταρρύθμιση. Προσπάθειες εξορθολογισμού του διοικητικού κόστους έγιναν και γίνονται, χωρίς όμως να υπηρετούν μια ολοκληρωμένη πρόταση ανασχεδιασμού του μοντέλου της διοίκησης, της φύσης, των λειτουργιών, της αποστολής της.

Η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης σε πολλούς καίριους τομείς δεν έχει κατορθώσει ακόμη να μειώσει την επιβάρυνση του πολίτη σε χρόνο και χρήμα. Μάλιστα, όταν οι επενδύσεις θεωρούνται προϋπόθεση της ανάπτυξης, η σημερινή χρονοβόρα και πολυδιασπασμένη διοίκηση και ο υπερπληθωρισμός εκκρεμοτήτων, ιδίως στη Δικαιοσύνη, δεν δημιουργούν κατάλληλο κλίμα.

• Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Eπιτροπής εντείνουν την πίεση στην ελληνική κυβέρνηση να περιορίσει σημαντικά τη μεταφορά των ευάλωτων προσφύγων στην ενδοχώρα και να αυξήσει την απέλασή τους στην Τουρκία. Σας απασχολεί το γεγονός ότι η προσφυγική και μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε. δείχνει να αδιαφορεί για το κράτος δικαίου προκειμένου να πετύχει τον αμφιλεγόμενο στόχο της αποτροπής των προσφύγων;

Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει τοποθετηθεί πολλές φορές δημόσια για την προβληματική συμφωνία των κρατών της Ε.Ε. με την Τουρκία για τη διαχείριση των προσφυγικών και των μεταναστευτικών ροών. Επίσης έχουμε επισημάνει τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του μηχανισμού που συγκροτήθηκε στην Ελλάδα, με άφθονη χρηματοδότηση αλλά χωρίς σχέδιο και χωρίς, πολλές φορές, διαυγείς διαδικασίες.

Ηδη από το περασμένο καλοκαίρι, με την ειδική έκθεση που δώσαμε στη δημοσιότητα, προειδοποιούσαμε ότι η συνέχιση λειτουργίας των δομών πρώτης εισόδου υπό το καθεστώς έκτακτης ανάγκης όχι μόνο δεν λύνει προβλήματα αλλά, επίσης, δημιουργεί περιβάλλον υποβάθμισης θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως στις ευάλωτες ομάδες. Δεν είμαι αισιόδοξος ότι οι υπό επεξεργασία πρωτοβουλίες της Ε.Ε. μεριμνούν για μια πιο δικαιοκρατική διαχείριση του ζητήματος.

• Εχετε συγκεντρώσει αρκετές νέες αρμοδιότητες το τελευταίο διάστημα, την ώρα που αυξάνονται σημαντικά οι αναφορές των πολιτών. Εχει επηρεαστεί η δυνατότητα ανταπόκρισης του Συνηγόρου από την αύξηση της δραστηριότητάς του και ιδίως ο χρόνος ανταπόκρισης από τη στιγμή που κατατίθεται η αναφορά μέχρι την ολοκλήρωση της υπόθεσης;

Λειτουργούμε με υποδιπλάσιο προϋπολογισμό σε σχέση με πριν από 8-10 χρόνια, φέτος δε καταγράψαμε ρεκόρ αύξησης αναφορών. Η αποτελεσματικότητά μας, όπως καταγράφεται στην ετήσια έκθεση, παραμένει εξαιρετικά υψηλή.

Διαχειριζόμαστε ένα μεγάλο εύρος θεμάτων και πολλές παρεμβάσεις μας, όπως λ.χ. οι σχετικά πρόσφατες για τις λάθος παρακρατήσεις και τους εσφαλμένους υπολογισμούς στις συντάξεις, για τις κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών για οφειλές στο Δημόσιο, για μη νόμιμο καταλογισμό και είσπραξη ανταποδοτικών δημοτικών τελών, αφορούν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες.

• Εχοντας συμπληρώσει 20 χρόνια λειτουργίας, ποιο στοίχημα βάζετε για το μέλλον;

Να γίνει αντιληπτό ότι ο Συνήγορος του Πολίτη δεν είναι ανταγωνιστικός θεσμός αλλά, αντίθετα, βοηθάει τη δημόσια διοίκηση να συμβάλει αποτελεσματικότερα στη βελτίωση της καθημερινότητας του πολίτη και στη διασφάλιση όρων βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Τόσο στο πλαίσιο της διαμεσολαβητικής αποστολής μας όσο και των ελεγκτικών μας αρμοδιοτήτων, δίνουμε έμφαση στη διαφάνεια και τη νομιμότητα της διοικητικής δράσης και τη λογοδοσία προς τον πολίτη. Υπερασπιζόμαστε και διασφαλίζουμε τα θεμελιώδη δικαιώματά του, ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά. Αυτή είναι η δουλειά μας και είμαι βέβαιος ότι θα συνεχίσουμε να την κάνουμε καλά.