Απόψε Παρασκευή και αύριο Σάββατο, 28 Μαρτίου, ο Γιώργης Ξυλούρης (Ψαρογιώργης) θα βρεθεί στη σκηνή του Ξενοδοχείου Μπάγκειον, ενός χώρου που κουβαλά τη δική του ιδιαίτερη ιστορία και ατμόσφαιρα στο κέντρο της Αθήνας, για να παρουσιάσει τη σόλο παράσταση «Χώμα».
Τις βραδιές ανοίγει ο Αλέξανδρος Μίαρης, ιδρυτικό μέλος των Electric Litany, παρουσιάζοντας νέο υλικό που γεφυρώνει την ηλεκτρονική πειραματική μουσική με παραδοσιακές και κινηματογραφικές επιρροές.
Με αφορμή αυτές τις δύο εμφανίσεις, μιλήσαμε με τον Ψαρογιώργη για τη σχέση του με τον ήχο, τα Ανώγεια, την παράδοση και τη σκηνική εμπειρία, αλλά και με τον Αλέξανδρο Μίαρη για τη δική του συμμετοχή στη βραδιά και την προσωπική του μουσική κατεύθυνση.
Γιώργης Ξυλούρης (Ψαρογιώργης)
Στη σόλο παράσταση «Χώμα» φαίνεται να αντιμετωπίζετε τον ήχο σχεδόν ως κάτι υλικό, σαν κάτι που πλάθεται, φθείρεται και κουβαλά μνήμη. Πώς μεταφράζεται αυτή η «υλικότητα» του ήχου στη στιγμή της ζωντανής εκτέλεσης; Και πώς θα περιγράφατε αυτό που παρουσιάζετε στη συγκεκριμένη παράσταση;
«Ο ήχος πλάθεται. Είναι ένα υλικό που μπορείς να αγγίξεις με τη φαντασία σου, να το μεταμορφώσεις, να δημιουργήσεις έναν άλλον ήχο. Κάθε ήχος, κάθε εικόνα, κάθε ψίθυρος, η φθορά στον ξεφτισμένο τοίχο, τα απόνερα από μια βρύση που στάζει σε έναν κουβά νερό, η βουή απ’ τη θάλασσα, μπορεί να γίνει η αφορμή να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον ηχητικό που το πλάθεις διαφορετικά με την φαντασία και τις αισθήσεις σου. Δίνομαι στο παρόν και βλέπω τον κόσμο την ίδια στιγμή που τον πλάθω. Μέσα στον ήχο ταξιδεύουν μαζί εικόνες, μνήμες, φαντάσματα, είναι η κοινή μας γλώσσα. Τον ήχο δεν τον βλέπεις αλλά τον νιώθεις, ανήκει σε όλους. Ο ήχος είναι σπόρος, τον αφήνεις, αντηχεί, μεγαλώνει, ανεβαίνει, αλλάζει, παίρνει μορφή μέσα από αυτά που βιώνεις, βλέπεις και αισθάνεσαι. Αν έπαιξες χθες μόνος στο σπίτι, αυτό το κουβαλάς, και ξαναπλάθεται όταν το φέρνεις στο χώρο και στο ακροατήριο. Τίποτα δεν είναι στατικό· όλα μετασχηματίζονται. Δεν είναι συνταγή· αφουγκράζεσαι τους ήχους, είναι ένας ηχητικός ρεφενές, ένα ζύμωμα σαν μια μικρή τελετή. Αυτό που παρουσιάζω και που ψάχνω, το «Χώμα», είναι τη στιγμή που ο ήχος γεννήθηκε για τους ανθρώπους. Τότε που κάποιος ανακάλυψε το πρώτο ρυθμικό σχήμα και έκανε το πρώτο βήμα του χορού πάνω στο χώμα, ξυπόλυτος. Το κοφτερό σημείο, η στιγμή της σύλληψης και η σκόνη που σήκωσε χορός. Αυτό που παρουσιάζω θα το περιέγραφα σαν τη θάλασσα που ταράσσει γαλήνια, και σαν ωκεανός που βρυχάται»
Η μουσική σας μοιάζει με στέρεη γέφυρα ανάμεσα στην κρητική παράδοση και μια πολύ προσωπική, σχεδόν υπαρξιακή, και ελεύθερη από όρια μουσική αναζήτηση, κάτι που χαρακτήρισε άλλωστε και τη διαδρομή του πατέρα σας, του Ψαραντώνη. Έχετε φανταστεί ποτέ τον εαυτό σας εντελώς μακρυά από την παράδοση του τόπου σας;
«Η παράδοση, η λαϊκή μας μουσική για μένα δεν είναι κάτι που σου παραδώσανε και συ θα το διατηρήσεις για να το παραδώσεις με τη σειρά σου ατόφιο, είναι “πάρε και δώσε κι εσύ σ’ αυτήν, κι ο χρόνος θα δείξει τι θα μείνει και τι δεν θα μείνει. Η παράδοση είναι η φωλιά μου, δε με περιορίζει, με απελευθερώνει. Μπορώ να σταθώ πάνω σ’ αυτήν και να πετάξω. Ο μεγάλος δάσκαλος σ’ αυτό ήταν ο Ψαραντώνης: η παράδοση ήταν η βάση του, αλλά η μουσική του συνεχίζει να αναπνέει πέρα από όρια».
Πόσο ρόλο έχουν παίξει τα Ανώγεια στη διαμόρφωση της οικογενειακής μουσικής σας παράδοσης;
«Η μουσική στα Ανώγεια είναι ένα μεγάλο τραπέζι που γύρω γύρω καθόμαστε όλοι μαζί, κι ο καθένας λέει την ιστορία του. Εκφράζεται ελεύθερα. Είναι αυτό που μας ενώνει και κάνει την κοινότητα. Καθένας έχει έναν στίχο να πει κι ένα τραγούδι, να κάνει τα ζάλα του στο χορό. Η καθημερινότητα, η σχέση με τη φύση, τα ζα, ο αυθορμητισμός, η ιδιοσυγκρασία εκεί, ο νους, σε απελευθερώνουν, εκφράζεσαι και δίνεις, έτσι κάνεις τον ήχο σου. Εκεί λοιπόν, τα χρόνια τα δύσκολα μεταπολεμικά, μεγάλωσαν και γαλουχήθηκαν ο πατέρας μου και οι θείοι μου. Αυτός ο ήχος θα καθόριζε έπειτα το Ανωγειανό μουσικό ιδίωμα μέχρι σήμερα. Δημιούργησαν σχολή. Εκεί μεγαλώσαμε και εμείς, γιατί έχει πολλούς μουσικούς το χωριό. Από τον Στραβό (Μανώλη Πασπαράκη) που μετέφερε τον ήχο “χώμα”, που ήταν ο αγγελιοφόρος από τους προηγούμενους (τη μουσική που δεν έχουμε ηχογραφήσεις) και επηρέασε όλους, ήταν η πηγή. Στην οικογένειά μας, η μουσική δεν ήταν απλώς δεξιότητα· ήταν τρόπος ζωής. Η παράδοση στα Ανώγεια δεν είναι μουσειακή· είναι βιωματική. Η μουσική και ο χορός κουβαλά τη μνήμη γενεών. Σκεφτείτε πόσοι έχουν χορέψει τον ίδιο χορό πριν από εμάς και πόσοι θα τον χορέψουν… Η πλατεία κι η γειτονιά είναι το πρώτο μας μουσικό σχολείο. Εκεί μάθαμε ότι η μουσική είναι γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν».
Αναφέρεστε συχνά στη διαδικασία του «χάνομαι για να ξαναγεννηθώ». Είναι αυτό κάτι που συμβαίνει συνειδητά επί σκηνής ή προκύπτει μόνο σε συγκεκριμένη συνθήκη, κι αν ναι, ποια είναι αυτή;
«Όταν ξέρεις πάντα τι θέλεις και πού πας, δεν υπάρχει ταξίδι, δεν υπάρχει ανακάλυψη. Το “χάνομαι για να ξαναγεννηθώ” είναι στο ταξίδι που προκύπτει ανάμεσα. Συμβαίνει πιο συχνά όταν παίζω εντελώς μόνος. Αυτή είναι μια καλή συνθήκη για να προκύψει. Όταν σταματάς να σκέφτεσαι και αφήνεις τον ήχο να σε οδηγήσει, δημιουργείται χώρος. Ξέρω τι παίζω, ξέρω το κομμάτι μου, αλλά δεν προσπαθώ να θυμηθώ ή να υπολογίσω τίποτα, απλώς αφήνομαι μέσα σ’ αυτό. Εκεί μπορεί να χαθείς και όταν θέλεις να επιστρέψεις, στο ταξίδι του γυρισμού γίνεσαι δημιουργικός. Δεν πρόκειται για τεχνική άσκηση. Δεν είναι μια διαδικασία. Είναι ταυτόχρονα συνειδητό και αυθόρμητο. Συμβαίνει. Χάνεσαι μέσα στον ήχο και ξαναγεννιέσαι με νέες εικόνες. Αυτό είναι το ταξίδι, αυτό είναι η ανακάλυψη και δεν έχει συγκεκριμένη συνθήκη…»
Αλέξανδρος Μίαρης
Στο νέο σας υλικό συνυπάρχουν modular synthesizers, βυζαντινές μελωδίες και κρητικά στοιχεία. Είναι αυτή μια προσπάθεια να δημιουργήσετε μια «νέα παράδοση» ή να αποκαλύψετε συνδέσεις που υπήρχαν ήδη υπόγεια μεταξύ αυτών των κόσμων;
«Όλοι αυτοί είναι ήχοι και μουσικές που με απασχολούν βαθιά ως ακροατή και ως δημιουργό, και υπάρχουν ήδη μέσα στη δουλειά μου, τόσο στη μουσική για κινηματογράφο όσο και στους Electric Litany. Οι βυζαντινοί δρόμοι, τα κρητικά στοιχεία, τα modular synthesizers, η πειραματική ηλεκτρονική μουσική, τα avaz του Ιράν, το βρετανικό post-punk, παρότι φαινομενικά ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, μοιράζονται κάτι κοινό. Έχουν μια σκοτεινή, εσωτερική ποιότητα που τα ενώνει, τόσο αρμονικά όσο και ηχοχρωματικά. Σε σχέση με την παράδοση, δεν με ενδιαφέρει καθόλου η αναπαραγωγή της ως κάτι στατικό ή “παγωμένο” στον χρόνο. Η “παράδοση” είναι μια ζωντανή, συνεχής ροή και όχι μια μουσειακή απαθανάτιση κάποιας εποχής. Οι παραδοσιακές μουσικές, ιδιαίτερα από την Ελλάδα, το Ιράν και το Πακιστάν, με ενδιαφέρουν ως αντικείμενο μελέτης, όπως με ενδιαφέρει αντίστοιχα η πειραματική ηλεκτρονική μουσική και το post-punk. Θέλω να τα μελετήσω και να μάθω να τα παίζω σωστά. Αυτό που με κάνει να νιώθω καλά είναι να δημιουργώ νέες μουσικές που μπορούν να φέρουν μέσα τους αυτά τα στοιχεία, χωρίς να περιορίζονται καθόλου από αυτά – ακόμη και σε επίπεδο ιεροσυλίας».
Ως opening act σε μια τόσο εσωτερική και βιωματική παράσταση, πώς σκέφτεσαι τη δική σου εμφάνιση: ως εισαγωγή, ως αντίστιξη ή ως ένα αυτόνομο κεφάλαιο που συνομιλεί με τη μουσική του Ψαρογιώργη;
«Με τον Ψαρογιώργη υπάρχει μια σιωπηλή, αμοιβαία εκτίμηση, και αυτό για μένα έχει σημασία. Εκτιμώ ιδιαίτερα το έργο του, γιατί ενώ κατέχει βαθιά την παραδοσιακή μουσική, δεν μένει εκεί· την σπρώχνει ένα βήμα παραπέρα. Εκεί νιώθω ότι υπάρχει το εντονότερο κοινό σημείο μεταξύ μας. Η δουλειά που ετοιμάζω και θα παρουσιάσω είναι ένα αυτόνομο κεφάλαιο, όχι εντελώς αποκομμένο από την βραδιά αλλά με την έννοια της συνύπαρξης. Υπάρχει μια συγγένεια σε επίπεδο πρόθεσης, όπως και μια κοινή τάση προς μια πιο σύγχρονη έκφραση. Αυτή η σύνδεση δεν είναι μορφολογική, αλλά πιο εσωτερική· έχει να κάνει με μια ειλικρίνεια στην έκφραση».
INFO
Ψαρογιώργης – «Χώμα». Τη βραδιά ανοίγει ο Αλέξανδρος Μίαρης
Τα εισιτήρια για την Παρασκευή έχουν εξαντληθεί – Οι πόρτες στο Μπάγκειον ανοίγουν στις 21.00
Πλ. Ομόνοιας 18, Αθήνα
