«Μαύρα Τετράγωνα»: Tο σκάκι ως δρόμος επιβίωσης

Μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Key Books το βιβλίο του Danny Rensch, «Μαύρα Τετράγωνα – Πώς το σκάκι μού έσωσε τη ζωή».

Ο υπότιτλος δεν είναι σχήμα λόγου. Ο διεθνής μετρ Rensch, γνωστός σχολιαστής και ένα από τα κεντρικά πρόσωπα του Chess.com, δεν γράφει ένα βιβλίο για ανοίγματα και στρατηγικές.

Γράφει μια προσωπική μαρτυρία για το πώς το σκάκι μπορεί να γίνει καταφύγιο, μέσο επιβίωσης και τρόπος να ξαναχτίσει κανείς τον εαυτό του.

Η αφήγηση ξεκινά από την παιδική του ηλικία στην Αριζόνα, μέσα σε μια κλειστή θρησκευτική κοινότητα, την «Εκκλησία της Αθάνατης Συνείδησης», γνωστή και ως «Η Κολεκτίβα». Στο χωριό Tonto, ο Danny μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον φτώχειας, αυστηρής πειθαρχίας και χειραγώγησης.

Το σκάκι μπήκε στη ζωή του ως κάτι πολύ περισσότερο από παιχνίδι. Πάνω στη σκακιέρα είχε έναν χώρο όπου μπορούσε να σκέφτεται ελεύθερα, να επιλέγει κινήσεις και να βλέπει τις συνέπειές τους.

Έξω από αυτήν, οι βασικές επιλογές της ζωής του δεν του ανήκαν, αλλά καθορίζονταν από τους κανόνες και τις απαιτήσεις της κλειστής κοινότητας όπου μεγάλωνε. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ιστορία της Σχολής Σέλμπυ, του μικρού σχολείου των παιδιών της κοινότητας.

Δεν ήταν ένα μεγάλο σχολείο με παράδοση στον αθλητισμό ή στο σκάκι, αλλά ένα απομονωμένο περιβάλλον, όπου τα παιδιά αφιέρωναν αμέτρητες ώρες στη σκακιέρα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Σχολή εξελίχθηκε σε φαινόμενο του αμερικανικού σχολικού σκακιού, κατακτώντας εθνικούς μαθητικούς τίτλους.

Πίσω όμως από αυτή την επιτυχία δεν υπήρχε μόνο ταλέντο και προπόνηση, αλλά και η σκοτεινή πλευρά της απομόνωσης, της πίεσης, της ιδέας ότι το χάρισμα ενός παιδιού μπορεί να γίνει «αποστολή» που την ορίζουν άλλοι. Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της αφήγησης: το σκάκι ήταν για τον Rensch δρόμος ελευθερίας, αλλά το ταλέντο του μπορούσε να γίνει και εργαλείο στα χέρια όσων ήθελαν να τον ελέγχουν.

Τα Μαύρα Τετράγωνα δεν είναι μια ιστορία επιτυχίας, αλλά η αφήγηση ενός παιδιού που προσπαθεί να σωθεί μέσα από κάτι που αγαπά, αλλά και να απελευθερωθεί από όσους θέλουν να χρησιμοποιήσουν αυτή την αγάπη.

Η μετέπειτα πορεία του, από την απομόνωση μιας κλειστής κοινότητας μέχρι τη διαδικτυακή έκρηξη του σκακιού, δεν παρουσιάζεται ως εύκολο παραμύθι κοινωνικής ανόδου.

Είναι μια δύσκολη διαδρομή μνήμης, τραύματος, επιβίωσης και προσπάθειας να πάρει ξανά τη ζωή του στα χέρια του.

Το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί όχι μόνο από σκακιστές και σκακίστριες.

Στα μαύρα τετράγωνα της ζωής, το σκάκι μπορεί να προσφέρει σε έναν άνθρωπο τον τρόπο για να σταθεί όρθιος, να σκεφτεί καθαρά και να αρχίσει να ξαναφτιάχνει τη ζωή του.