Η πρώτη «γεύση» για όσους περνούν από τη διασταύρωση των οδών Αιόλου και Σοφοκλέους είναι τα αρχαία ευρήματα που αναδεικνύονται ανάμεσα στα σοφά χωροθετημένα υποστυλώματα του μοντέρνου κτιρίου.
Αποτελούν τα ανεξίτηλα σημάδια της μακραίωνης Ιστορίας της πρωτεύουσας που ήταν γνωστά στους αρχαιολόγους από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, αποκαλύφθηκαν όμως σε όλο τους το μεγαλείο στη δεκαετία του 1970, όταν η Εθνική Τράπεζα αξιοποιήσε το ακίνητό της.
Σημαντικά τμήματα της ιστορικής οχύρωσης της Αθήνας είχαν έρθει στο φως στις πλατείες Κλαυθμώνος και Κοτζιά (η επίσημη πλατεία Εθνικής Αντίστασης).
Με αφορμή το κτίριο, η αρχαιολογική σκαπάνη συμπλήρωσε τα ενδιάμεσα κομμάτια που έλειπαν από το παζλ και εντόπισαν σε αυτό το σημείο ίχνη του Θεμιστόκλειου Τείχους του 478 π.Χ., το οποίο προστάτευε την αρχαία Αθήνα από τις επιδρομές.
Λίγα μέτρα δυτικότερα βρέθηκε η Αχαρνική Πύλη, από όπου ξεκινούσε η ομώνυμη οδός, η οποία τη συνέδεε με τον ακμάζοντα Δήμο Αχαρνών στις παρυφές της Πάρνηθας, αλλά και με την Εύβοια.
Ακολούθησαν πολλές συμπληρώσεις της οχύρωσης, κυρίως από τον Αδριανό (125-135 μ.Χ.), και ήταν ο μπούσουλας για το πρόχειρο τείχος του Χασεκή, που κατασκευάστηκε το 1778.
Από το συγκεκριμένο σημείο, όπως σημειώνει ο Ι. Τραυλλός στο βιβλίο του «Η πολεοδομική εξέλιξις των Αθηνών», ξεκινούσε η Μενιδιάτικη Πόρτα, που κατά την οθωμανική κατοχή αναφέρεται ως Γκριμπ Καπουσί ή Πόρτα των Αγίων Αποστόλων, λόγω της γειτνίασης με το βυζαντινό εκκλησάκι.
Στη διασταύρωση των οδών Αιόλου και Σοφοκλέους, όπως σημειώνει η επικεφαλής των ανασκαφών αρχαιολόγος Εφη Λυγκούρη-Τόλια στην ειδική έκδοση της τράπεζας με τίτλο «Το νέο κτίριο της Διοικήσεως», βρέθηκε επίσης αρχαίος δρόμος που ανάγεται στους κλασικούς χρόνους και έτεμνε «εν είδει γέφυρας» την τάφρο και το περιτείχισμα, καθώς και τμήματα της περιφερειακής οδού που είχε κατασκευαστεί περιμετρικά της πόλης ανάμεσα στο τείχος και το προτείχισμα.
Εντοπίστηκαν επίσης κομμάτια πήλινου αγωγού με διατομή ανεστραμμένου «Π», κτίσματα της ρωμαϊκής περιόδου και κυκλική κατασκευή, η οποία στην αρχή είχε εκληφθεί ως πύργος του 4ου αιώνα π.Χ., αλλά αργότερα αποδείχθηκε ότι είναι νεότερο κτίσμα.
Το σπουδαιότερο εύρημα αφορά επιτύμβια στήλη από λευκό πεντελικό μάρμαρο που φέρει ανάγλυφη παράσταση γυμνού ιππέα, η οποία αναδεικνύεται μέσα από το κόκκινο χρώμα του βάθους, το οποίο έχει διασωθεί.
Το γωνιακό ακίνητο περιήλθε στην τράπεζα με διαδοχικές αγορές, αφού ανήκε σε διαφορετικούς ιδιοκτήτες, και ιστορικές φωτογραφίες απεικονίζουν δύο τυπικές διώροφες οικοδομές, που κυριαρχούσαν στην Αιόλου, τον κατ’ εξοχήν εμπορικό δρόμο ώς τις αρχές του 20ού αιώνα, οπότε και υποσκελίστηκε από την Ερμού.
Βρίσκεται δίπλα στο ιστορικό κτιριακό συγκρότημα στην ανατολική πλευρά της πλατείας Κοτζιά, που αποτέλεσε την πρώτη έδρα της τράπεζας από την ίδρυσή της τον Μάρτιο του 1841.
Τα σχέδια στα τέλη της δεκαετίας του 1970 προέβλεπαν ενοποίηση όλων των ακινήτων της σε ένα οικοδομικό τετράγωνο που θα έφτανε ώς τη Σταδίου με τη δημιουργία νέου δρόμου, που όμως μετατράπηκε σε πεζόδρομο με το διάταγμα του 1979, το οποίο προέβλεπε και κατασκευή πολυώροφου κτιρίου.
Τα σχέδια για το αθηναϊκό City δεν προχώρησαν και στην ουσία ακυρώθηκαν με το διάταγμα του Σεπτεμβρίου του 1994 για την προστασία του ιστορικού-εμπορικού τριγώνου, που μείωσε το ύψος για τις νέες οικοδομές.
Με σεβασμό στα νεοκλασικά
Στον διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που ακολούθησε, το πρώτο βραβείο κέρδισε πολυμελής ομάδα Ελλήνων μηχανικών, με σύμβουλο τον διεθνούς βεληνεκούς Ελβετό αρχιτέκτονα Μάριο Μπότα.
Η αρχιτεκτονική σύνθεση, που υπογράφουν η Ρένα Σακελλαρίδου, η Μόρφω Παπανικολάου και η Μαρία Πολλάνη, στέκεται με σεβασμό ανάμεσα στα γειτονικά ιστορικά κτίρια, που δεν είναι μόνον το διπλανό συγκρότημα το οποίο απεικονίζεται στον λογότυπο της τράπεζας.
Στην απέναντι πλευρά της Αιόλου βρίσκεται το μέγαρο Μελά και επί της Σοφοκλέους το παλιό Χρηματιστήριο.
«Ολοκληρώνει τη γωνία ενός σημαντικού οικοδομικού τετραγώνου του ιστορικού κέντρου των Αθηνών. Δεν είναι μόνον η αρχιτεκτονική των κτιρίων, που έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα, αλλά και ο ρόλος τους στην οικονομική ζωή της χώρας», αναφέρουν οι τρεις δημιουργοί σε κοινό σημείωμά τους στην ειδική έκδοση της τράπεζας, στο οποίο επισημαίνουν ότι το νέο κτίριο «δίνει τη βεβαιότητα ότι η αρχιτεκτονική και ειδικότερα το δημόσιο κτίριο μπορούν και πάλι να διεκδικήσουν πρωτεύουσα θέση».
Το νέο πενταώροφο κτίριο υποχωρεί σε σχέση με την οικοδομική γραμμή για να δώσει χώρο στα γειτονικά νεοκλασικά να «ανασάνουν», ενώ στο ισόγειο σχεδόν εξαφανίζεται για να αναδειχθούν τα σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα που τονίζονται και από τον φυσικό φωτισμό, που φθάνει ως το επίπεδό τους με τη βοήθεια ενός εσωτερικού αίθριου, το οποίο διατρέχει όλους τους ορόφους.
Η εξωτερική όψη του ακολουθεί τη συμμετρία των διατηρητέων, αλλά την μπολιάζει με μοντέρνα στοιχεία.
Στην πρόσοψη επί της Αιόλου κυριαρχούν οι εναλλαγές στη χρήση οριζόντιων στοιχείων μέσα από ένα «παιχνίδι» ανάμεσα στο διάφανο και το συμπαγές, ενώ οι πυλώνες του ισογείου αποτελούν έμμεση αναφορά στους πύργους του μεγάρου Μελά.
Εχει επενδυθεί με πωρόλιθο στο διακριτικό χρώμα της άμμου, επιλογή που παραπέμπει στις αρχαιότητες οι οποίες αποκαλύφθηκαν στα «σπλάχνα» του οικοπέδου.
1. Το σπίτι του δημάρχου
Στη συμβολή των οδών Αιόλου και Σοφοκλέους βρισκόταν η διώροφη κατοικία του πρώτου δημάρχου της Αθήνας, Ανάργυρου Πετράκη (1793-1892), που αναδείχθηκε από τις εκλογές του 1835. Το ακίνητο περιήλθε στην τράπεζα με διαδοχικές αγορές που έγιναν το 1923 και το 1938, με σκοπό να επεκτείνει το ιστορικό κτίριό της το οποίο δεν επαρκούσε για τη στέγαση των υπηρεσιών της.
2. Τίμησαν τον διοικητή
Η κατασκευή του μοντέρνου κτιρίου ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1999 και εγκαινιάστηκε τρία χρόνια αργότερα. Φέρει τιμητικά το όνομα του Θόδωρου Καρατζά, ο οποίος υπήρξε διοικητής της Εθνικής από το 1996 ώς τον θάνατό του το 2004 και είχε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του πρώτου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος της χώρας, που είχε ιδρύσει ο Γεώργιος Σταύρου το 1841.
3. Οι γυάλινες πυραμίδες
Στον πεζόδρομο, μπροστά στην είσοδο του κτιρίου, βρίσκονται τρεις γυάλινες πυραμίδες. Στο εσωτερικό τους φυλάσσονται κομμάτια της αρχαίας αθηναϊκής οχύρωσης που είχαν έρθει στο φως το 2003 στο πλαίσιο του προγράμματος ανάπλασης του ιστορικού κέντρου. Αποκαλύφθηκαν δέκα οδοστρώματα που ανάγονται σε όλη την πορεία της Αχαρνικής Οδού από τον 4ο π.Χ. έως τον 4ο μ.Χ. αιώνα.
