Με αρτιότητα και αθυροστομία

Ο Φρόιντ, στη μελέτη του «Το Ευφυολόγημα και η Σχέση του με το Ασυνείδητο» (εκδόσεις Πλέθρον, μετάφραση: Λ. Σιπητάνου, Γ. Σαγκριώτης), προβαίνει σε μια εκτενή καταγραφή παραδειγμάτων από λογοπαίγνια που χρησιμοποιούνται στη γερμανική γλώσσα.

Ενα από αυτά που, κατά τον πατέρα της ψυχιατρικής, είναι διαδεδομένο στους ιατρικούς κύκλους, έχει ως εξής: «Αν ρωτήσει κανείς κάποιον νεαρό ασθενή αν αυτοϊκανοποιείται, είναι σίγουρο ότι η απάντηση που θα πάρει θα είναι: “O, na, nie”».

Η απάντηση αυτή σημαίνει «Ω, όχι, ποτέ» μα ακούγεται ως «Onanie» που σημαίνει «αυνανισμός».

Και εδώ βρίσκεται ακριβώς η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στον ευφυολόγο και τον αναθεωρητή.

Ο πρώτος παρεμβαίνει δημιουργικά και αυθάδικα σε μια λέξη ή φράση και της διαστρεβλώνει το νόημα.

Ο δεύτερος καταργεί ένα παραδεδεγμένο νόημα και το υποκαθιστά με άλλο προς ίδιον όφελος.

Ο μεταμοντέρνος αναθεωρητισμός δεν είναι πια μόνο ιστορικός αλλά έχει εξαπλωθεί και στο λεκτικό-γλωσσικό επίπεδο.

Λένε «απασχόληση» και εννοούν «μισθωτή εργασία», λένε «παγκοσμιοποίηση» και εννοούν «πληροφοριακό, εμπορικό και καλλιτεχνικό ολιγοπώλιο», λένε «Διεθνές Νομισματικό Ταμείο» και εννοούν «Παγκόσμια Οργάνωση Τοκογλύφων».

Δεν έχουν ούτε το θάρρος να επινοήσουν νέες λέξεις. Διαστρέφουν τις παλιές. Αντίθετα με τον χιουμορίστα, τον ευφυολόγο, τον χωρατατζή.

Και ο Γιάννης Καλαϊτζής, ερωτευμένος ισοβίως με τις δυνατότητες της γλώσσας και των γραμμάτων, το απέδειξε.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 έγιναν στα χέρια του «2000 στα 4», η Δεκαεπτά Νοέμβρη έγινε «Γιαταλεφτά Νοέμβρη», το υπουργείο Παιδείας έγινε «Υπουργείο χάριν Παιδιάς», το ΥΠΕΧΩΔΕ έγινε «Χάρβαλον μεν, ΥΠΕΧΩΔΕ», το υπουργείο Εξωτερικών έγινε «Υπουργείον από το Εξωτερικόν», το υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), έγινε απλώς «Υπό», το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη κατέληξε σε «Προ-Πο» και το Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ) εξέπεσε σε «Yes».

Η εφημερίδα «Χώρα» έγινε «Ψώρα», η «Εσπρέσο» έγινε «SSpresso», ανάδοχος όλων των δημοσίων έργων ήταν «Ο Νονός» και τα τηλεοπτικά βραβεία Αρίων έγιναν «βραβεία Αρείων».

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος συντομογραφήθηκε ως «Δις» και η Ελλάδα υπό καθεστώς τρομολαγνείας ήταν ένα απέραντο «Στρατόπεδο Υλάρχου Τραγκαουνάκη».

Ο Γιάννης Καλαϊτζής με δεδομένη την εικαστική του παιδεία, τη γελοιογραφική του αρτιότητα και αθυροστομία, τους καλλιτεχνικά πολυεπίπεδους πειραματισμούς του, την οργιώδη φαντασία του και τόσα άλλα που διαβάζετε στο αφιέρωμα τούτο, και πάλι λίγα είναι, υπήρξε ένας υπέρμαχος των δικαιωμάτων της γλώσσας να περιγράφει αλήθειες.

Και το έκανε πράξη προσθέτοντας ή αφαιρώντας ένα-δυο γράμματα στις κενές μεγαλοστομίες και τις πομπώδεις «επιγραφές» της εξουσίας.

Χωρίς να προσβάλει τα νοήματα.

Απλώς χλευάζοντας την εξουσία.

Γιάννης Κουκουλάς, Καρέ-Καρέ