Εισερχόμαστε στο έτος 2108 μ.Χ. οπότε και συμπληρώνονται εβδομήντα χρόνια από το 1948, όταν εμφανίστηκαν δύο σημαντικά συγγραφικά έργα, ορόσημα στον χώρο της λογοτεχνίας του φανταστικού. Το πρώτο είναι η διάσημη πλέον νουβέλα «1984» του Τζορτζ Οργουελ, της οποίας ο τίτλος αποτελεί ένα απλό αναριθμητισμό του έτους κατά το οποίο γράφτηκε.
Στο κείμενο αυτό δίνεται μια μελλοντολογική και για κάποιους απολύτως προφητική εικόνα της ανθρωπότητας το έτος 1984, όπου ένα αυστηρά δομημένο, πανίσχυρο σύστημα εξουσίας ασκεί απόλυτο έλεγχο ακόμα και στις πλέον προσωπικές στιγμές και τις μύχιες σκέψεις των ανθρώπων, όπου η ελεύθερη σκέψη, η δημιουργική δράση και έννοια της ατομικότητας έχουν εξοβελιστεί.
Το δεύτερο είναι το διήγημα «Ο φρουρός» του Αρθουρ Κλαρκ. Αυτό στο οποίο βασίστηκε η ταινία «2001: Οδύσσεια του διαστήματος» που σκηνοθέτησε αριστουργηματικά ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ το 1968.
Κι αν ο Οργουελ κατέλαβε μία από τις πλέον διακεκριμένες θέσεις στο λογοτεχνικό στερέωμα, τόσο για το «1984», αλλά και για το άλλο μεγάλο έργο του «Η φάρμα των ζώων», ο Κλαρκ δεν υπολείπεται αξιοσύνης, καθώς συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πρώτους οραματιστές του διαδικτύου και ήταν ο πρώτος που πρότεινε τη χρήση τεχνητών τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων σε γεωσύγχρονη τροχιά, ήδη από το 1945 (δηλαδή 12 χρόνια πριν από την πτήση του σοβιετικού «Σπούτνικ» γύρω από τη Γη).
Στην προαναφερθείσα ταινία του Κιούμπρικ, ο κεντρικός υπολογιστής του διαστημικού σκάφους, υπεύθυνος για κάθε λειτουργία, απορρυθμίζεται και εμφανίζει απρογραμμάτιστη συμπεριφορά, που φτάνει μέχρι την εκδήλωση δολοφονικών διαθέσεων προς τα μέλη του πληρώματος. Ενα τέτοιο παράδειγμα ασφαλώς δημιουργεί σκέψεις για το πού μπορεί να οδηγήσει η έλλειψη εφεδρικών μηχανισμών ελέγχου.
Οσο κι αν ένας μηχανισμός επαίρεται για τη δυνατότητα αυτοπροσαρμογής και την υψηλή ικανότητα αυτοελέγχου, για την ακρίβεια και τη λεπτότητα των λειτουργικών του χαρακτηριστικών, για τη στιβαρότητα και τη στεγανότητά του έναντι ανεπιθύμητων εξωτερικών επιδράσεων, αυτό δεν αρκεί.
Απαιτούνται επιπρόσθετες, εκλεπτυσμένες διαδικασίες επιστασίας όλων όσοι ασκούν κεντρικό έλεγχο, καθώς ανέλεγκτοι μηχανισμοί μπορούν κάλλιστα να καταστούν ανεξέλεγκτοι.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τον χώρο της τεχνολογίας, αλλά και τον χώρο της κοινωνίας και της πολιτικής. Η στέρηση ελέγχου μπορεί να οδηγήσει σε υστέρηση δημοκρατίας, σε δημοκρατικό έλλειμμα. Συνεπώς, καλούμαστε να βρούμε το σημείο ισορροπίας ανάμεσα στη θέσπιση ελεγκτικών μηχανισμών που θα ισχύουν για όλους τους πολίτες χωρίς εξαιρέσεις, αλλά ταυτόχρονα δεν θα οδηγούν στην επαλήθευση του οργουελικού «1984».
* επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, (Ph.D.)2
