Λίγα αρχικά σχόλια: συνώνυμα της αποκολοκύνθωσης είναι η αποχαύνωση, η αποβλάκωση και το αντίθετό της είναι η αποθέωση.
Υπάρχει ομώνυμο έργο του Σενέκα, που σατιρίζει τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κλαύδιο. Η τηλοψία αποτελεί την καθαρευουσιάνικη εκδοχή της τηλεόρασης αλλά και της τηλεθέασης.
Αρχίζω με το ότι η τηλεόραση -και ιδιαίτερα η εμπορική της εκδοχή- είναι το κατ’ εξοχήν συντηρητικό, δεξιό ΜΜΕ.
Γιατί; Επειδή εδώ και χρόνια (σε πολλές χώρες ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1970) η τηλεόραση έχει απεμπολήσει τον εκπαιδευτικό της ρόλο και λειτουργεί με ψυχαγωγικά προγράμματα και κυρίως με ατάκες.
Τα οποία αποκολοκυνθοποιούν την όποια δυνατότητα για σκέψη των θεατών της, προσανατολίζοντάς τους στο εντελώς επιφανειακό, στη συνεχή έλλειψη επιχειρημάτων και στην αδυναμία της όποιας ανεύρεσης ισχυρισμών, που απαιτούνται ώστε να υπάρξει η δυνατότητα ενός έστω στοιχειώδους διαλόγου. Και ταυτόχρονα εκθειάζουν τον ατομικισμό (εξατομίκευση) που αποτελεί τον πυρήνα της εγωιστικής σκέψης, τη βάση της επιφάνειας και του μεταμοντέρνου.
Αυτά τα τελευταία αποτελούν θεμέλια της ιδεολογίας της απόλαυσης, του lifestyle και της σχεδόν συνεχούς ενασχόλησης με την εικόνα του εαυτού, που έχει μεταφερθεί σχεδόν αυτούσια και στο ψηφιακό πεδίο, όπως και αρκετές από τις παθογένειες της τηλεόρασης.
Η συστηματική χρήση της ατάκας και η πανταχού παρούσα ψυχαγωγία στην τηλοψία για αρκετές δεκαετίες και χώρες έχουν απεμπολήσει εντελώς τον ίδιο τον ρόλο των ΜΜΕ, εφοδιάζοντας τα ακροατήριά τους με σκουπίδια (trash) αντί να δίνουν κάποια κομμάτια της μεγάλης εικόνας των μεταβολών που συμβαίνουν κάθε μέρα σε όλον τον κόσμο.
Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις λίγων ΜΜΕ, που απλά επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνεται η αποκολοκύνθωση των ακροατηρίων τους, αντί να καταφεύγουν στη μέθοδο της προπαγάνδας που διαθέτει και πολύ άσχημη φήμη.
Βέβαια αυτό που είναι απορίας άξιον είναι πώς υπάρχουν διαμαρτυρίες για την αξιοπιστία των ΜΜΕ, και ειδικά της τηλοψίας και των ψηφιακών ΜΜΕ.
Η ερμηνεία είναι απλούστατη: αυτή είναι μόνο μία από τις συνέπειες της αποκολοκύνθωσης (και ακόμη δεν έχουμε αρχίσει).
*ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ
