«Ωραία την επέρασα μέσα στη Σαλονίκη»
Μάρκος Βαμβακάρης, 1912
Επταπύργιο, Γεντί Κουλέ, πλατεία Τσιτσάνη στην Ανω Πόλη, παλιά Λαχαναγορά, Ηφαιστίωνος κι αριστερά η Αγίου Δημητρίου…
«Πρόσωπα, χώροι, μικροϊστορίες και πάνω απ’ όλα η μουσική τοπιογραφούνται μέσα στο σύγχρονο αστικό ιστό, σαν μικρά κομματάκια ενός παζλ που συνθέτει ένα ευρύτερο αφήγημα. Ξεκινάμε από το Επταπύργιο, το φρούριο στην ακρόπολη της Θεσσαλονίκης, στη δική μας περίπτωση είναι απλά το Γεντί Κουλέ, καθώς με αυτό το όνομα, ως μια φρικτή και απάνθρωπη φυλακή, πέρασε στα ρεμπέτικα τραγούδια. Περιδιαβαίνουμε την Ανω Πόλη και τα μυστικά της σοκάκια όπου μιλάμε για τους πρόσφυγες και τη σχέση τους με το ρεμπέτικο. Ατενίζουμε την προτομή του Βασίλη Τσιτσάνη στην ομώνυμη πλατεία και διηγούμαστε τη συναρπαστική ιστορία ενός υπεραιωνόβιου ρεμπέτη. Επισκεπτόμαστε ένα νεκροταφείο, αυτό της Ευαγγελίστριας για να γνωρίσουμε καλύτερα τον διαβόητο Νίκο Μουσχουντή [σ.σ. τον κουμπάρο του Βασίλη Τσιτσάνη, αυτόν που συνέλαβε τον Στακτόπουλο για τη δολοφονία του Πολκ, μια από τις πιο αμφιλεγόμενες περιπτώσεις αστυνομικών διευθυντών της Θεσσαλονίκης], και τελειώνουμε το πρώτο μέρος της διαδρομής κάτω από τη σκιά του μοναδικού μιναρέ που στέκει όρθιος στην πόλη μας. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει ποτό και μεζέδες κάθω από τους ήχους ρεμπέτικων τραγουδιών της Θεσσαλονίκης», λέει ο Τάσος Παπαδόπουλος μέλος της ομάδας Thessaloniki Walking Tours που διοργανώνει θεματικές διαδρομές μέσα στην πόλη.
Πώς μπορείς να αποτυπώσεις μια μουσική διαδρομή πάνω στις λέξεις;
«Μέχρι το 1935 στη Θεσσαλονίκη δεν υπήρχε επαγγελματικό μπουζούκι», γράφει για τη Θεσσαλονίκη και το ρεμπέτικο ο Τάκης Μπίνης στην αυτοβιογραφία του.
Σε μια πόλη, πρωτεύουσα των προσφύγων, όπως τη χαρακτήρισε ο Γιώργος Ιωάννου, σε μια περιοχή που συνδέθηκαν μεταξύ τους μυρωδιές, άνθρωποι, ντοπιολαλιές, θρησκείες και πολιτισμοί, οι δρόμοι της μουσικής μπλέχτηκαν κι έφτιαξαν ένα μοναδικό χαρμάνι από σαντούρια και βιολιά, αλλά και ούτια και μπαγλαμάδες πολύ αργότερα…
Στο Ασλά Χαν, εκεί περίπου που βρίσκονται σήμερα οι εγκαταστάσεις της εφημερίδας «Μακεδονία», όπως γράφει ο Θωμάς Κοροβίνης, κάθε Παρασκευή λαδωμένοι Τούρκοι πεχλιβάνηδες έκαναν παλαιστικούς αγώνες, ενώ τους συνόδευαν κομπανίες Γύφτων με εκκωφαντικούς ζουρνάδες και θεόρατα τύμπανα και η απαραίτητη γύρα με το ταψάκι για το μπαχτσίσι των θεατών και ακροατών.
Ανατολίτικη μουσική με φανερές βυζαντινογενείς επιδράσεις στη διαμόρφωση των μακάμ (των μουσικών δρόμων) παίζονταν και στους μουσουλμάνικους τεκέδες της, στους πιο ξακουστούς ειδικά, σαν εκείνον των Μεβλεβί δερβισάδων έξω από τα τείχη της Ανω Πόλης.
Δερβίσηδες, πρόσφυγες, Βαμβακάρης, Βασίλης Τσιτσάνης, στενά, πλατείες φυλακές και μοναδικές ανθρώπινες ιστορίες αποτυπωμένες μέσα στη μουσική.
Η διαδρομή του ρεμπέτικου στη Θεσσαλονίκη έχει πολλές στάσεις και πολλές (ακόμη) ανατροπές.
Η ομάδα Thessaloniki Walking Tours ιδρύθηκε το φθινόπωρο του 2013 στη Θεσσαλονίκη και μέσα από καλά σχεδιασμένους θεματικούς περιπάτους ανασύρει τη μνήμη μιας πολυπολιτισμικής πόλης, συνδέοντας το χθες με το σήμερα.
