«Παραβιάζουμε τους νόμους που θεσπίσαμε για να εμποδίσουμε την επάνοδο του φασισμού»

 Πριν από δύο καλοκαίρια είχε βρεθεί στο πλευρό των προσφύγων που έφταναν στην Ελλάδα από την Τουρκία. Η διεθνούς ακτινοβολίας ηθοποιός Βανέσα Ρεντγκρέιβ θα βρίσκεται ξανά στην Αθήνα στο τέλος της εβδομάδας για την πρώτη ελληνική προβολή του ντοκιμαντέρ που σκηνοθέτησε η ίδια, πρώτη φορά πίσω από την κάμερα στα 80 της χρόνια.

Θέμα της ταινίας «Sea Sorrow» («Τα δεινά της θάλασσας», τίτλος που παραπέμπει στην «Τρικυμία» του Σέξπιρ) είναι η πολιτική της Ευρώπης στο προσφυγικό, μια πολιτική που, όπως λέει η ίδια στην «Εφ.Συν.», καταδικάζει σε θάνατο τους πρόσφυγες και παραβιάζει τους νόμους που είχε θεσπίσει στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για να εξασφαλίσει ότι δεν θα επαναληφθεί ποτέ η φασιστική θηριωδία.

Το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί στο πλαίσιο του 23ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας «Νύχτες Πρεμιέρας» στο Μέγαρο Μουσικής την Παρασκευή, 22 Σεπτεμβρίου, στις 8 μ.μ., στην αίθουσα Τριάντη. Την προβολή θα προλογίσει η Μιμή Ντενίση και θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό και τη συμμετοχή της Βανέσας Ρεντγκρέιβ, του λόρδου Αλφρεντ Νταμπς του βρετανικού Εργατικού Κόμματος, της Μιμής Ντενίση και των οργανώσεων Γιατροί χωρίς Σύνορα και Safe Passage, στις οποίες θα διατεθούν τα έσοδα της βραδιάς. Την Πέμπτη 21 Σεπτεμβρίου, στις 5.30 μ.μ., η Βανέσα Ρεντγκρέιβ και ο λόρδος Αλφρεντ Νταμπς θα δώσουν συνέντευξη Τύπου στο ξενοδοχείο Radisson Blu Park Hotel (Λεωφ. Αλεξάνδρας 10)

• Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χαρακτηρίζουν επιτυχημένη την ευρωτουρκική συμφωνία για το προσφυγικό στον βαθμό που αποτρέπει την είσοδο των προσφύγων και μεταναστών στην Ευρώπη και επιχειρούν να κάνουν παρόμοιες συμφωνίες στην περίπτωση της Λιβύης και στην Αφρική, με το επιχείρημα ότι σώζουν τη ζωή των προσφύγων που διασχίζουν την επικίνδυνη Μεσόγειο.

Ομως οι πρόσφυγες πεθαίνουν. Η ζωή τους κινδυνεύει το ίδιο. Ο θάνατός τους δεν μας απασχολεί το ίδιο, γιατί δεν γίνεται μπροστά στα μάτια μας. Εξακολουθούν όμως να πεθαίνουν στην έρημο. Στη Λιβύη τούς βασανίζουν, τους χτυπούν, τους βιάζουν, τους κρατούν, τους απειλούν, και το κάνουν με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Παρόμοια είναι η κατάσταση στην Αφρική, παραβιάσεις συμβαίνουν στην Τουρκία. Αλλά η Τουρκία είναι Τουρκία. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν υπογράψει και κυρώσει τη σύμβαση για την προστασία των προσφύγων, το δικαίωμα στο άσυλο.

Το έκαναν από ντροπή και από φρίκη για τους θανάτους των παιδιών που δολοφονήθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, θανάτους για τους οποίους ευθύνονται οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και υπηρεσίες που αρνήθηκαν να δώσουν βίζες και να προστατέψουν τα παιδιά αυτά. Μετά τον πόλεμο, η Ευρώπη και όλος ο κόσμος πέρασε νόμους για να μη συμβεί ποτέ ξανά τέτοια φρίκη. Αλλά συμβαίνει και πάλι. Θυμάμαι την ανακούφιση που ένιωσα όταν άκουσα να διαβάζουν την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο ραδιοφωνάκι που είχαμε στο πρώτο σπίτι των γονιών μου μετά τον πόλεμο.

Ηταν κείμενο αρχών, όχι νόμος. Θυμάμαι ότι σκέφτηκα πόσο σημαντικό ήταν ένα τέτοιο κείμενο, πόσο λυτρωτικό ήταν που βρήκαν επιτέλους οι κυβερνήσεις έναν τρόπο να εξασφαλίσουν ότι δεν θα ξαναγίνουν τέτοιες ρατσιστικές τερατωδίες.

Αλλά γίνονται ξανά, παρόλο που τώρα έχουμε νόμους. Γίνονται υπόγεια, δεν τις βλέπουμε. Θα τους χάσουμε αυτούς τους νόμους και δεν θα ξέρει κανείς ότι τους είχαμε. Αν λέμε ότι θέλουμε δημοκρατία, αυτοί οι νόμοι, η εφαρμογή τους, είναι το πιο σημαντικό πράγμα για τη διασφάλιση, την επαναφορά, τη διεύρυνση της δημοκρατίας.

• Ανησυχείτε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα περίοδο φασισμού, σ’ έναν καινούργιο παγκόσμιο πόλεμο;

Τα μέσα ενημέρωσης ανησυχούν για πράγματα που δεν είναι χειροπιαστά. Μπορεί να αποτελούν ενδεχόμενο, αλλά δεν είναι χειροπιαστά. Ας δούμε αυτά που συμβαίνουν, αυτά που έχουν συμβεί. Τον Ιούλιο ο Ευρωπαίος Συνήγορος του Πολίτη αποφάσισε να ξεκινήσει έρευνα για τις πρακτικές που εφαρμόζει το Ευρωπαϊκό Γραφείο Υποστήριξης Ασύλου (EASO) στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης στα ελληνικά νησιά.

Η έρευνα ξεκίνησε ύστερα από αναφορές που κατέθεσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Συνταγματικά και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ECCHR) σχετικά με την ταχεία διαδικασία εξέτασης ασύλου και τις αποφάσεις που κρίνουν απαράδεκτα τα αιτήματα ασύλου στην Ελλάδα, με το σκεπτικό ότι είναι ασφαλής τρίτη χώρα η Τουρκία, κατ’ εφαρμογήν της ευρωτουρκικής συμφωνίας.

Οι αποφάσεις της Ελλάδας στηρίζονται σε αποφάσεις των υπαλλήλων του EASO. Αλλά οι υπάλληλοι του EASO δεν είναι αρκετοί, δεν έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση ούτε την αναγκαία πρακτική άσκηση, με αποτέλεσμα να απορρίπτουν τα αιτήματα συλλήβδην. Οσοι ζητούν άσυλο δεν μπορεί, δεν πρέπει να απελαύνονται στην Τουρκία στη βάση μιας γενικής απόφασης, χωρίς επαρκή στοιχεία και χωρίς γνώση της πραγματικότητας, ότι είναι ασφαλής τρίτη χώρα η Τουρκία.

Με απασχολεί επίσης πολύ το γεγονός ότι πολλοί νέοι κάτω των 18 ετών έχουν συγγενείς σε ευρωπαϊκές χώρες και έχουν το δικαίωμα από τον νόμο να πάνε να ζήσουν μαζί τους. Η κυβέρνηση της χώρας μου δυσκολεύει την οικογενειακή επανένωση. Εχω την υποχρέωση, ως ενεργός πολίτης, να βοηθήσω μια μικρή οργάνωση που ασχολείται με το θέμα αυτό. Στην Ελλάδα είναι η οργάνωση Safe Passage, η οποία θα χρηματοδοτηθεί, μαζί με τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα, από τα χρήματα που θα συγκεντρώσει η προβολή της ταινίας.

• Είστε ικανοποιημένη από τον τρόπο που χειρίζεται η ευρωπαϊκή Αριστερά το προσφυγικό ζήτημα σήμερα;

Φυσικά και δεν είμαι ικανοποιημένη, πώς θα μπορούσα να είμαι; Αλλά δεν μπορώ να απαντήσω σε μια τόσο γενική ερώτηση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει κανείς που να δίνει τη μάχη για την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Κατηγορούν τη Σου Κι επειδή δεν καταδικάζει τη στρατιωτική κυβέρνηση της Μιανμάρ. Τι συμβαίνει όμως με τους πολίτες των δικών μας χωρών που αποφεύγουν να κατηγορήσουν τις κυβερνήσεις μας για το γεγονός ότι αρνούνται βίζες σε ανθρώπους κι έτσι τους καταδικάζουν σε θάνατο; Πριν από δύο χρόνια το νεκρό σώμα ενός μικρού αγοριού ξεβράστηκε στις ακτές της Αλικαρνασσού στην Τουρκία.

Πρόκειται για τουριστική περιοχή όπου παραθερίζουν πλούσιοι με τα γιοτ τους κι έτσι μπορέσαμε να έχουμε τη φωτογραφία αυτού του αγοριού. Γιατί όμως πέθανε; Δεν είναι ρητορική η ερώτηση. Γιατί δεν επέτρεψαν στην οικογένεια του αγοριού να βγάλει εισιτήριο με το φέρι μποτ για την Ελλάδα;

Γιατί το καταδίκασαν σε θάνατο; Ενα σημαντικό στοιχείο της ταινίας μου είναι ότι εξηγεί, με τρόπο κατανοητό σε όλους, ότι παραβιάζουμε τους νόμους που θεσπίσαμε για να εμποδίσουμε την επάνοδο του φασισμού. Πιστεύω ότι τα κόμματα, οι πολιτικές ομάδες, οι σέχτες, οι οργανώσεις πρέπει να στηρίξουν το κίνημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων με όποιον τρόπο μπορούν. Αυτό είναι το πρώτο. Το δεύτερο είναι ότι πρέπει να μιλούν για τα νομικά δικαιώματα, να υπερασπίζονται το κράτος δικαίου.