Οι καλλιτέχνες ερμηνεύουν την τεχνολογία

Θα πάρουν τις δουλειές μας τα έξυπνα ρομπότ στο κοντινό μέλλον; Θα υποδουλώσουν και θα εξοντώσουν τον Ανθρωπο αυτόνομες έξυπνες μηχανές; Πόσο κοντά μας είναι η εποχή της Τεχνολογικής Μοναδικότητας (Singularity) όπου η εμφάνιση μιας τεχνολογικής υπερευφυΐας θα σηματοδοτήσει το τέλος της Ιστορίας όπως την ξέρουμε; Και ακόμη: Τι δουλειά έχουν οι καλλιτέχνες με την τεχνολογική καινοτομία;

Πεπεισμένοι για την επικινδυνότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) δηλώνουν ακόμη και μερικοί καταξιωμένοι επιστήμονες της Ρομποτικής, αλλά τα συμπεράσματά τους προκύπτουν μέσα από εξειδικευμένες επιστημονικές δημοσιεύσεις που δεν μπορεί να παρακολουθήσει και να αξιολογήσει ο μη ειδικός.

«Είναι πολύ δύσκολο να προβλέψει κανείς το μέλλον, ειδικά το απώτερο» συνοψίζει ο Rodney Allen Brooks, Αυστραλός επιστήμονας της Ρομποτικής, σε πρόσφατο (7/9/2017) -και κατανοητό στον μέσο αναγνώστη- δημοσίευμα στο blog του με τίτλο «Τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα στην Πρόβλεψη του Μέλλοντος της Τεχνητής Νοημοσύνης». Στο ίδιο κείμενο, υπενθυμίζει τον διφορούμενο «Νόμο του Amara» (Roy Amara, μελλοντολόγος): «Εχουμε την τάση να υπερεκτιμάμε τις βραχυπρόθεσμες συνέπειες της τεχνολογίας και να υποτιμάμε τις μακροπρόθεσμες». Υπάρχουν όμως, επισημαίνει, δυο αντικρουόμενες αναγνώσεις του νόμου αυτού, η αισιόδοξη και η απαισιόδοξη, με εντελώς διαφορετικό νόημα η καθεμιά.

Τελικά, μήπως ο φόβος για ένα μέλλον που θα ελέγχεται από εχθρικές στον Ανθρωπο Εξυπνες Αυτόνομες Μηχανές μοιάζει πολύ με τον φόβο του θρησκόληπτου που αναζητά ανακούφιση στην πίστη και τα μεταφυσικά δόγματα;

Σε πρόσφατο ρεπορτάζ των New York Times (12/9/2017) με τίτλο «Είναι οι καλλιτέχνες οι νέοι ερμηνευτές της τεχνολογικής καινοτομίας;», ο Mike Stubbs, διευθυντής του FACT (Ιδρυμα για την Τέχνη και τη Δημιουργική Τεχνολογία στο Λίβερπουλ), αποφαίνεται: «Η επιστήμη έχει μετατραπεί σε μια νέα εκκλησία, αλλά είναι ξεκάθαρο πλέον ότι η τεχνολογία δεν εφαρμόζεται προς όφελος όλων στην κοινωνία. Χρειαζόμαστε φωνές από τους τομείς της τέχνης και των κοινωνικοπολιτικών επιστημών για να υπάρξει σημαντικός δημόσιος διάλογος».

Στην ίδια δημοσιογραφική έρευνα, ο Gerfried Stocker, καλλιτεχνικός διευθυντής της Ars Electronica, δηλώνει πως θεωρεί ότι οι καλλιτέχνες έχουν γίνει «πολιτισμικοί ιεραπόστολοι» σε καιρούς «έντονων μετασχηματισμών που επιφέρουν οι νέες τεχνολογίες» και ότι είναι κρίσιμης σημασίας «που οι ανθρωπιστικές φωνές διατυπώνουν ερωτήσεις δεοντολογίας και ηθικής που προκύπτουν απ’ αυτούς τους μετασχηματισμούς».

Ταξιδέψαμε μέχρι το Λιντς της Αυστρίας για να δούμε από κοντά μερικά από τα έργα αυτών των σύγχρονων «ιεραποστόλων» στο διάσημο φεστιβάλ της Ars Electronica (https://www.aec.at/news/). Το μεγαλύτερο διεθνώς φεστιβάλ πρωτοποριακής Media Art παρακολουθεί και αναλύει την Ψηφιακή Επανάσταση από το 1979, διερευνώντας τις αλληλεπιδράσεις, τη συνάφεια και τα αποτελέσματα της συνάντησης Τέχνης, Τεχνολογίας και Κοινωνίας.

Τολμηρό και επίκαιρο το φετινό του θέμα, «Τεχνητή Νοημοσύνη – Το Αλλο Εγώ» (AI-the Other I), με γραφιστικό σήμα δυο κεφάλια που βρυχώνται, το ένα απέναντι στο άλλο: το ανθρωποειδές ρομπότ και ο πίθηκος.

Η τέχνη συναντά την τεχνολογία και την κοινωνία

Περιδιαβαίνοντας χώρους και εκδηλώσεις σε όλη την πόλη, πηγαίνουμε στο OK Center να δούμε τα βραβευμένα έργα, περνάμε από το Animation Festival, που έχει καθιερωθεί ως φεστιβάλ μέσα στο φεστιβάλ, φτάνουμε στον Καθεδρικό της St Mary την ώρα προβολής του Mapping Projection και καταλήγουμε στο Lentos Museum όπου εξέθεσε η τιμώμενη ομάδα Αυστριακών καλλιτεχνών, ένα φουτουριστικό μίνιμαλ περιβάλλον για την «καθημερινότητα» μετά από 20 χρόνια, με έντονες υπενθυμίσεις των ανθρωπογενών επιδράσεων στο περιβάλλον.

Απαραίτητη επίσκεψη στο Ars Electronica Center, όπου στεγάζεται και το Μουσείο του Μέλλοντος και όπου στο Deep Space, εκτός από τις περίφημες τρισδιάστατες προβολές στον χώρο, έγιναν φέτος και ομιλίες για τις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η καρδιά της Αrs Εlectronica χτυπούσε όμως στο Post City, όπου οι εκθέσεις, οι δράσεις, οι περφόρμανς, οι διαλέξεις, τα συμπόσια, τα εργαστήρια και οι ξεναγήσεις σταματούσαν μόνο αργά το βράδυ, για να αρχίσει το πάρτι, με ψαγμένη ψηφιακή μουσική, και εξίσου ψαγμένα οπτικά εφέ.

Ανάμεσα στις φετινές καινοτομίες ήταν η έκθεση των γκαλερί που παρουσιάζουν Media Art. Αλλη καινοτομία, ο διαγωνισμός με τίτλο Hackathlon, όπου μηχανικοί, προγραμματιστές, γιατροί, σχεδιαστές και καλλιτέχνες σχημάτισαν διεπιστημονικές ομάδες για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν μέσα σε 24 ώρες τον δικό τους πλήρως λειτουργικό φορητό εγκεφαλογράφο, ικανό να ελέγξει ένα drone ή ένα σύνθετο ρομποτικό παιχνίδι.

Πολλά υποσχόμενες οι διαλέξεις, τα πάνελ και οι ομιλητές, αλλά η πίεση του χρόνου μάς οδήγησε στην επιλογή μόνο μιας ενότητας: «Δεοντολογία, Φιλοσοφία και Πνευματικότητα», και ειδικά στον πιο ασυνήθιστο ομιλητή, τον Zenbo Hidaka, από τους κορυφαίους ειδικούς στην Τεχνητή Νοημοσύνη και βουδιστής μοναχός!

Ψηφιακοί άνεμοι και αποτυπώματα DNA

● Η υποβλητική εγκατάσταση από κοίλα κάτοπτρα, κατευθυνόμενες δέσμες φωτός και ελεγχόμενο καπνό, με τίτλο «Light Barrier Third Edition» των Mimi Son (Ν. Κορέα) και Elliot Woods (Αγγλία), με θέμα τα όρια μεταξύ υλικού και μη υλικού, πραγματικότητας και ψευδαίσθησης.

● Το μαγικό διαδραστικό περιβάλλον-εγκατάσταση του Lien-Cheng Wang (Ταϊβάν), με τίτλο «Reading Plan», όπου η παρουσία του επισκέπτη ενεργοποιεί μηχανισμούς που γυρίζουν τις σελίδες των βιβλίων πάνω στα 23 άδεια θρανία, ενώ παιδικές φωνές ακούγονται να διαβάζουν ταυτόχρονα το ίδιο -υποχρεωτικό- ανάγνωσμα.

● Το τεράστιο επίτοιχο έργο του Refik Anadol (Τουρκία) με τίτλο «Wind of Linz», όπου τα μετεωρολογικά δεδομένα ενός έτους για τους ανέμους στο Λιντς μετατρέπονται πάνω στον ψηφιακό καμβά σ’ έναν ποιητικό χορό από αιθέριες φόρμες.

● Η εγκατάσταση βιολογικής τέχνης του Paul Vanouse από τις ΗΠΑ «The America Project», όπου η συγκέντρωση σιέλου από εθελοντές μετατρέπεται σε «Αποτύπωμα DNA» ως προβολή εικόνας, που δείχνει ότι το DNA των ανθρώπων είναι σχεδόν πανομοιότυπο: εύγλωττο σχόλιο πάνω στις αμερικανικές εκλογές, τον εθνικισμό και την ξενοφοβία!

Με τη γλώσσα των αριθμών

Για το φετινό φεστιβάλ συνεργάστηκαν 474 φορείς, πήραν μέρος πάνω από 1.000 καλλιτέχνες και επιστήμονες από 42 χώρες, πραγματοποιήθηκαν πάνω από 600 ατομικές καλλιτεχνικές δράσεις, διαλέξεις και διασκέψεις, εκθέσεις, προβολές, εργαστήρια και ξεναγήσεις. Ο κεντρικός χώρος του φεστιβάλ ήταν οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις Post City (80.000 τ.μ.), ενώ συνολικά η επιφάνεια που κάλυψαν οι εκθέσεις στην πόλη ξεπέρασε τα 100.000 τ.μ. Εκτιμάται ότι μόνο το Σαββατοκύριακο επισκέφθηκαν το Post City πάνω από 100.000 άτομα.

Οι «Χρυσές Νίκες»

Το Prix Ars Electronica, ένα από τα σημαντικότερα διεθνή βραβεία στα ψηφιακά μέσα, απονέμεται στις κατηγορίες Computer Animation, Διαδραστική Τέχνη, Διαδικτυακή Τέχνη, Υβριδική Τέχνη, Ψηφιακές Κοινότητες, Ψηφιακή Μουσική, Βραβείο Τέχνης και Τεχνολογίας και Τεχνολογική Τέχνη των U19 (καλλιτέχνες κάτω από 19 ετών).

Τα κορυφαία βραβεία κάθε κατηγορίας ονομάζονται Golden Nica, από το αγαλματίδιο-αντίγραφο της Νίκης της Σαμοθράκης που απονέμεται. Φέτος, η κριτική επιτροπή απένειμε τις «Χρυσές Νίκες»:

■ Στην κατηγορία των νέων (U19), το κέρδισε η Lisa Buttinger (Αυστρία), με το «Nonvisual-art», όπου με φίλτρα και φυσαλίδες αέρα δημιουργεί ένα νέο μέσο, ορατά και αόρατα μέρη στο έργο, ενώ με 3-D γυαλιά η εικόνα μεταμορφώνεται σε χώρο.

■ Στην κατηγορία Computer Animation, πρώτος ο David O’ Reilly (Ιρλανδία) με το «Everyting», που είναι ταυτόχρονα διαδραστικό παιχνίδι και ταινία και επιχειρεί να μεταφέρει το βίωμα «είμαστε όλοι ένα, συνδεδεμένοι μεταξύ μας».

■ Στην Ψηφιακή Μουσική-Τέχνη του Ηχου βραβεύτηκαν ο Dimitri della Faille (Καναδάς) και ο Cedrik Fermont (Βέλγιο) για το έργο τους «Not Your World Music: Noise In South East Asia», μια εκτενή έρευνα με ήχους από τη Νοτιοανατολική Ασία. Αποτέλεσμα της έρευνάς τους που εστιάζει στην τέχνη, την πολιτική και σε θέματα φύλου είναι ένα βιβλίο με ενσωματωμένο CD.

■ Στην κατηγορία «Υβριδικές Τέχνες» το πρώτο βραβείο δόθηκε στη Maja Smrekar (Σλοβενία) για το «K-9 Topology project» (2014-2017). Με χρήση βιοτεχνολογίας και εκθέτοντας το σώμα της σε τεχνητές βιοχημικές παρεμβάσεις, κατέληξε στην εργαστηριακή δημιουργία υβριδικού κυττάρου, στο οποίο συμβιώνουν γενετικά η ίδια και ο σκύλος της ως ο κοντινότερος συγγενής του απειλούμενου με εξαφάνιση λύκου.