«Ιων, μια εκδοχή για δύο πρόσωπα» ονομάζεται η παράσταση της Ιόλης Ανδρεάδη που θα παιχτεί στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων σήμερα και αύριο, στις 19.00, με το φυσικό φως του ήλιου.
Ο Κωνσταντίνος Μπιμπής, φετινός νικητής του Βραβείου «Δημήτρης Χορν», ερμηνεύει τον Ιωνα και επτά ακόμα ρόλους. Στον ρόλο της Κρέουσας η Δήμητρα Χατούπη, τη μουσική γράφει και ερμηνεύει ο Νίκος Τουλιάτος.
Καθώς δύει ο ήλιος, ο νεαρός Ιων -ο μετέπειτα γενάρχης των Ιώνων, των Αθηναίων- καταφτάνει στο μέσο της σκηνής του αρχαίου θεάτρου των Φιλίππων, ενώ η Κρέουσα, η μητέρα του, στέκεται στις θέσεις των θεατών και παραμονεύει.
Ο ήρωας γοητεύεται από την παράξενη αυτή γυναίκα, νιώθοντας μαζί της μια απόκοσμη οικειότητα. Και για να κατακτήσει την αγάπη της, αποφασίζει να της εξιστορήσει όλα του τα πάθη.
Ο μύθος θέλει την Κρέουσα, κόρη του βασιλιά της Αθήνας Ερεχθέα, να μένει έγκυος χωρίς τη θέλησή της από τον θεό Απόλλωνα. Γεννά μόνη και αβοήθητη ένα αγόρι, κρυφά από την οικογένειά της.
Από φόβο και σεβασμό προς τον πατέρα και τη βασιλική της γενιά εγκαταλείπει το παιδί μέσα στην ίδια σπηλιά που συνευρέθηκε με τον Φοίβο.
Ο Ερμής κατ’ εντολή του Απόλλωνα μεταφέρει το νεογέννητο στους Δελφούς για να το αναθρέψει η Πυθία μέσα στο μαντείο και να σωθεί. Ως έφηβος ορίζεται φύλακας του μαντείου.
Χρόνια μετά, η μητέρα του η Κρέουσα επισκέπτεται το μαντείο με τον σύζυγό της Ξούθο για να πάρει χρησμό επειδή παραμένει άτεκνη.
Τη στιγμή που το ζεύγος καταφτάνει, από το ιερό βγαίνει ο Ιων. Μπαίνει στην ορχήστρα, όπως θα έμπαινε στα προπύλαια του Μαντείου του Απόλλωνα για να ξεκινήσει τις πρωινές δουλειές του.
Μόλις αντικρίζει τη γυναίκα στις εξέδρες, την ξεχωρίζει μέσα στο πλήθος – σκέφτεται πως έτσι θα ήθελε να είναι η μητέρα του, αυτή που δεν γνώρισε ποτέ.
Για να «κερδίσει» την «ξένη» παίζει μπροστά της όλη την ιστορία του, ενδυόμενος διαφορετικούς ρόλους. Και θα την καλέσει να ερμηνεύσει εκείνη τον ρόλο της μητέρας – από τη θέση της.
Στο τέλος, αφού έχει συμβεί η μεταξύ τους αναγνώριση, η Κρέουσα κατεβαίνει από τη θέση της για να μοιραστεί με τον γιο της την ορχήστρα και συμφιλιωμένοι να «κλείσουν» το έργο.
Οι λέξεις
Η Ιόλη Ανδρεάδη εκτός από τη σκηνοθεσία υπογράφει και τη μετάφραση του κειμένου.
«Προέκυψε ως προϊόν της έρευνας πάνω στο έργο. Δεν με δυσκόλεψε γιατί, κυριολεκτικά, το μισό έργο θα μπορούσε να παιχτεί αυτούσιο και σήμερα και να είναι απόλυτα κατανοητό. Επέλεξα να διατηρήσω αυτό το μισό έργο ως μέρος της νέας μετάφρασης: όλες οι λέξεις που χρησιμοποιούμε και σήμερα παρέμειναν. Δουλεύοντας μερικούς αυτοσχεδιασμούς με τους ηθοποιούς, κάποια στιγμή “είδα” την εικόνα του αρχαίου θεάτρου των Φιλίππων μοιρασμένου στα δύο, δηλαδή με δύο “σκηνές”: στην κυκλική ορχήστρα να βρίσκεται ο Ιων με τους υπόλοιπους ρόλους που ενσαρκώνει, ενώ στην κερκίδα, πλάι στους θεατές αλλά σε πολύ ξεχωριστή θέση, να κάθεται η μυστηριώδης γυναίκα, η Κρέουσα, η άγνωστη για τον Ιωνα μητέρα του».
Η ανάγκη της πολλαπλής ερμηνείας γεννήθηκε από τον ίδιο τον ήρωα, από τη προσπάθειά του να «τα βρει» με την άγνωστη μητέρα του.
«Επρεπε να γυρίσει πίσω και να παίξει όλους τους ρόλους από την αρχή. Σαν καλός παραμυθάς να διηγηθεί σωστά την ιστορία του. Ετσι ό,τι συμβαίνει μέχρι τη στιγμή της αναγνώρισης, θα λέγαμε ότι αποτελεί μια τελετή ενηλικίωσης για τον ίδιο και μια επιστροφή στην εμβρυακή του μνήμη. Το λέω αυτό γιατί η σκηνική του θέση στην ορχήστρα σχετικά με τη μητέρα του καθισμένη στην εξέδρα, θυμίζει κάπως τη θέση του εμβρύου στη μήτρα. Εκεί εγώ εντοπίζω και τη συμφιλίωση με τους γονείς και την πραγματική ενηλικίωση: να γυρνάς όσο πίσω γίνεται, για να το πάρεις πάλι όλο από την αρχή. Ο Ιων δύο φορές μέσα στο έργο βροντοφωνάζει “δεν ξέρω τίνος είμαι, αλλά γιος δούλας δεν είμαι σίγουρα”. Είναι τόσο αγνός που πιστεύει πως η γενιά του είναι βασιλική, απλώς επειδή ο ίδιος είναι ψυχικά καλοκάγαθος. Αν έχεις τόσο αγνή ψυχή, θα πληγωθείς στη ζωή βαθιά μόλις “ενηλικιωθείς” – αλλά με την ίδια αθωότητα μόνο μπορείς να γυρίσεις “πίσω” για να θεραπευτείς».
• Τι ρόλο παίζει στο έργο το παράλληλο ηχητικό τοπίο που κατασκευάζει και ερμηνεύει ζωντανά ο Νίκος Τουλιάτος;
Παίζει ρόλο επαληθευτικό. Προσφέρει στην παράσταση το άλλο της μισό και προσθέτει ένα περιβάλλον μέσα από το οποίο αναδεικνύονται τόσο η σκηνοθετική πρόθεση όσο και η ίδια η ερμηνεία των ηθοποιών. Αποσαφηνίζει τις αλλαγές από ρόλο σε ρόλο και δίνει στην κάθε σκηνή και στιγμή τον κατάλληλο χαρακτήρα, όχι μόνο σε επίπεδο ηχητικό, αλλά και ευρύτερα, καθώς ο ήχος παίρνει τον ρόλο του καθοδηγητή των αισθήσεων. Είχα τη χαρά να δουλέψω πάνω στην προσαρμογή για δύο πρόσωπα με τον Αρη Ασπρούλη, που μου προσέφερε την καθαρή όσο και αναπάντεχη σκέψη του.
Info:
Αρχαίο θέατρο Φιλίππων. «Ιων» του Ευριπίδη. 9, 10 Αυγούστου στις 19.00. Μετάφραση-σκηνοθεσία-κίνηση: Ιόλη Ανδρεάδη.
Προσαρμογή για δύο πρόσωπα: Ιόλη Ανδρεάδη-Αρης Ασπρούλης. Σκηνογραφία-κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα.
Παίζουν: Κωνσταντίνος Μπιμπής (Ιων, Ερμής, Δύο γυναίκες του Χορού, Ξούθος, Παιδαγωγός, Υπηρέτης, Πυθία), Δήμητρα Χατούπη (Κρέουσα). Συμμετέχει ο μουσικός Νίκος Τουλιάτος.
