«Εχω τέσσερις μεγάλους πρωταγωνιστές», λέει γελώντας ο Θοδωρής Γκόνης. «Τέσσερις συγγραφείς. Μην ξεχνάτε ότι κάθε συγγραφέας στο βάθος του κρύβει έναν ηθοποιό». Ο σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Φιλίππων παρουσιάζει απόψε, στις 9 μ.μ., στην πανσέληνο του Αυγούστου, μία από τις πρωτότυπες και συγκινητικές παραστάσεις του καλοκαιριού.
Εγκαινιάζει το αρχαίο θέατρο της Μίεζας με την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη σε μορφή θεατρικού αναλογίου, που το επωμίζονται τέσσερις συγγραφείς, όλοι με καταγωγή από τη Βόρεια Ελλάδα: η Ζυράννα Ζατέλη, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, ο Θωμάς Κοροβίνης και η Γλυκερία Μπασδέκη.
Η προσέλευση αναμένεται μεγάλη. Κάτι η σημασία της ένταξης ενός ακόμα αρχαίου θεάτρου στη ζωή, κάτι ο ίδιος ο αρχαιολογικός χώρος της Μίεζας, που βρίσκεται μεταξύ Νάουσας και Βέροιας, «σε ένα μαγευτικό τοπίο, στους πρόποδες του κατάφυτου, γεμάτου βαθύσκια δέντρα και νερά Βέρμιου», όπως λέει ο Θοδωρής Γκόνης, κάτι οι τέσσερις συγγραφείς, όλοι με φανατικούς αναγνώστες, φορτίζουν ιδιαίτερα αυτή την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι».
Και απ’ ό,τι φαίνεται, δεν είναι μια εύκολη, στο άρπα κόλλα εκδήλωση της πανσελήνου. Εχει πολλή δουλειά και σκέψη πίσω της. Την πρόταση έκανε στον Θοδωρή Γκόνη η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας και ο Δήμος Νάουσας.
Να εγκαινιάσει το θέατρο ελληνιστικών χρόνων (2ος αιώνας π.Χ.) που αποκαλύφθηκε το καλοκαίρι του 1992 στη Μίεζα, τη μικρή πόλη της Ημαθίας, περίπου στη μέση του δρόμου που ένωνε τις Αιγές με την Πέλλα. Εκεί ο Φίλιππος Β’ είχε αποφασίσει να εγκαταστήσει το Γυμνάσιο για τον γιο του Αλέξανδρο και τα παιδιά της μακεδονικής ελίτ. Το θέατρο είναι προσάρτημα του κτιριακού συγκροτήματος του Γυμνασίου, που δεν είναι άλλο από τη Σχολή όπου δίδαξε ο Αριστοτέλης τη γενιά που θα άλλαζε τον κόσμο.
«Περπατάς στη Μίεζα και δεν μπορείς να μη φανταστείς τον Αλέξανδρο να χάνεται παρέα με τον δάσκαλό του Αριστοτέλη μέσα στα δάση και τα λιβάδια», λέει ο Θοδωρής Γκόνης. «Ηταν σπουδαία αυτή η χειρονομία του Φίλιππου, που έφηβος ο ίδιος, στη διάρκεια της αιχμαλωσίας του στη Θήβα, είχε μυηθεί στους Πυθαγόρειους και είχε έρθει σε επαφή με τον κύκλο του Πλάτωνα, κι ας τον έλεγε άξεστο ο Δημοσθένης.
Κάλεσε τον Αριστοτέλη να προετοιμάσει τους νέους, που θα αναλάμβαναν τα ηνία μετά από αυτόν, να τους διδάξει γράμματα, φιλοσοφία, ηθική, πολιτική, ενώ συγχρόνως μάθαιναν και την τέχνη του πολέμου. Δεν είναι τυχαίο ότι 80 και παραπάνω μαθητές της Μίεζας ήταν ανάμεσα σ’ αυτούς που ακολούθησαν τον Αλέξανδρο στην εκστρατεία του, φέρνοντας τον ελληνικό πολιτισμό στα βάθη της Ασίας».
Η επιλογή της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι» ήρθε φυσικά στον Θοδωρή Γκόνη. «Είναι, μαζί με τις “Βάκχες”, τα δύο σωζόμενα έργα που ο Ευριπίδης έγραψε στη Μακεδονία, τα τελευταία χρόνια της ζωής του, εξόριστος στην αυλή του βασιλιά Αρχέλαου, στις γειτονικές Αιγές», λέει. Και όταν ήρθε η στιγμή να καταλήξει για τους ερμηνευτές, πάλι εύκολα του ήρθε η απόφαση. «Δεν θέλω γνωστούς ηθοποιούς, σκέφτηκα.
Τι το πιο ωραίο από το να καλέσω συγγραφείς; Τέσσερα τηλεφωνήματα έκανα, σε ελάχιστη ώρα, και κανένας δεν μου είπε περίμενε να σου απαντήσω αύριο ή μεθαύριο. Δέχτηκαν αμέσως με ενθουσιασμό και οι τέσσερις».
Τι ζήτησε από τους συγγραφείς; Να διαβάζουν την τραγωδία, σε μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου, με στοιχεία θεατρικού παιξίματος; «Το “παίξιμο” είναι γενικά επικίνδυνο στην αρχαία τραγωδία, σκέψου πόσες φορές έχεις νιώσει αμηχανία, όταν οι ηθοποιοί αρχίζουν να “παίζουν”. Πόσο περιορίζεται το νόημα της τραγωδίας στα αυτιά σου. Εδώ, έργα, που τα ξέρεις απέξω και ανακατωτά, και κάποιες στιγμές δεν καταλαβαίνεις την υπόθεση.
»Τους ζήτησα, λοιπόν, να πουν ο καθένας με τον τρόπο του το νόημα της ιστορίας, αλλά ακούγοντας ο ένας τον άλλο, όχι μονολογώντας. Εχουν όλοι τους χάρισμα· άλλωστε η Ζυράννα Ζατέλη έχει σπουδάσει θέατρο, από ηθοποιός ξεκίνησε».
Εχει μοιράσει ρόλους; «Εγινε σκληρή διανομή, κανονική οντισιόν», απαντάει γελώντας ο Θοδωρής Γκόνης. «Η Γλυκερία Μπασδέκη και λόγω φυζίκ, μικροκαμωμένη και δυναμική, πήρε την Ιφιγένεια. Η Ζυράννα την Κλυταιμνήστρα, ο Γρηγοριάδης τον Μενέλαο, ο Κοροβίνης έχει διπλό ρόλο, Αγαμέμνων και Αχιλλέας μαζί. Τα χορικά θα ακούγονται ηχογραφημένα από την καλή ηθοποιό Μαρία Καλλιμάνη. Κι εγώ, μέσα από το κοινό, θα κάνω τον Γέροντα και τον Αγγελο».
«Εχουμε κάνει πολλή δουλειά», εξηγεί ο σκηνοθέτης. «Η Εφορεία Αρχαιοτήτων και ο Δήμος Νάουσας ήταν πολύ κοντά μας, ό,τι θέλαμε το είχαμε αμέσως· μακάρι να δούλευα έτσι και σε κανονική παραγωγή. Υπάρχουν επιμέρους σκηνικά στοιχεία, ενώ και τα ρούχα που φορούν οι συγγραφείς είναι πολύ κοντά στους ήρωες αλλά και στη δική τους προσωπικότητα.
Ολα αυτά είναι δουλειά της σκηνογράφου-ενδυματολόγου Ματίνας Μέγκλα. Οσο για τη μουσική, ο Αλέξανδρος Γκόνης εμπνεύστηκε μια ηχητική εγκατάσταση πάνω στο θέμα του ανέμου, γιατί η “Ιφιγένεια εν Αυλίδι” είναι η τραγωδία του ανέμου και της έλλειψής του». Και η σκηνοθετική του γραμμή; «Η “Ιφιγένεια εν Αυλίδι” δεν είναι τόσο τραγωδία, είναι αμφιλεγόμενο έργο, γι’ αυτό και με γοήτευσε.
»Ολα γίνονται για το ινάτι μιας θεάς, της Αρτεμης. Υπάρχει ένας άβουλος πατέρας, ένας φαφλατάς, ανόητος Μενέλαος και μια πάντα σταθερή Κλυταιμνήστρα, πιο κοντά σ’ αυτήν του Αισχύλου. Και η Ιφιγένεια δεν είναι και τόσο ηρωικό κορίτσι».
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας συντήρησε και αποκατέστησε το αρχαίο θέατρο της Μίεζας, ολοκληρώνοντας το έργο το 2014 με αυτεπιστασία και χρήματα από το Γ’ ΚΠΣ και το ΕΣΠΑ. Σώζονται το προσκήνιο και ο τοίχος της σκηνής. Η ορχήστρα έχει διάμετρο 22 μέτρα. Διακρίνονται οι τέσσερις πρώτες σειρές εδωλίων από πωρόλιθο και άλλες δώδεκα σειρές λαξευμένων στον μαλακό βράχο της πλαγιάς. Υπολογίζεται ότι είχε χωρητικότητα 1.500-2.000 θεατών.
