Λιτό μουσείο για τον πληθωρικό Κώστα Τσόκλη

Γίνονται στις μέρες μας θαύματα; Μπορούμε να πούμε πως ναι. Ενα τέτοιο αποτελεί η δημιουργία του Μουσείου Κώστα Τσόκλη, που στεγάζεται στο χωριό Κάμπος της Τήνου. Το μουσείο άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό τον Ιούνιο του 2011 και βρίσκεται επτά χιλιόμετρα από το λιμάνι του νησιού.

Εφέτος, από την 1η Ιουνίου, απέκτησε νέα νομική υπόσταση. Ονομάζεται πλέον Δημοτικό Ιδρυμα Μουσείο Τσόκλη. Τη διαδικασία της ολοκλήρωσης της νέας νομικής σύστασης ανακοίνωσαν με την επίσκεψή τους στο μουσείο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος και η υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου. 

Το πρώην Δημοτικό Σχολείο του χωριού, με όραμα αρχικά του δημάρχου Παναγιώτη Κροντηρά και σε σχέδια -για την επανάχρηση και επέκταση- του αρχιτέκτονα Μάνου Περράκη, μετατράπηκε σε σύγχρονο χώρο που μπορεί να αποτελέσει στην εποχή της παγκοσμιοποίησης παγκόσμιο σημείο συνάντησης της τέχνης.

Την πρώτη ημέρα του Ιουνίου βρεθήκαμε στο νησί της Παναγίας, του Χαλεπά, του Λύτρα, του Γύζη και πολλών άλλων ακόμη επιφανών καλλιτεχνών.

Παρακολουθήσαμε με μεγάλο ενδιαφέρον τόσο τις ομιλίες των επίσημων καλεσμένων της οικογένειας Τσόκλη όσο και τα εγκαίνια της νέας έκθεσης του διεθνούς καλλιτέχνη. Της έβδομης που παρουσιάζεται στο ομώνυμο μουσείο και περιλαμβάνει έργα που έχει δημιουργήσει από το 1978 έως πρόσφατα και φέρει τον τίτλο «Η θάλασσα όπως τη θυμάμαι».

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τόνισε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ότι «ένα ζωντανό μουσείο απέκτησε οριστικά τη νομική του προσωπικότητα, με Προεδρικό Διάταγμα.

Αισθάνομαι υπερηφάνεια, γιατί αυτό το Διάταγμα φέρει την υπογραφή μου. Αισθάνομαι υπερηφάνεια όχι γιατί θεωρώ ότι εγώ το δημιούργησα, αλλά γιατί απλά μέσα σε αυτό το μουσείο θα υπάρχει αυτή η αναφορά που για εμένα θα σημαίνει πολλά.

Είναι ένα ζωντανό μουσείο, το οποίο εναγωνίως προσπαθεί να στεγάσει μέσα του το έργο και την προσωπικότητα του Κώστα Τσόκλη. Λέω εναγωνίως, γιατί ο Τσόκλης και η τέχνη του δεν μπαίνουν εύκολα σε καλούπια. Δεν χωράνε.

Είναι η φύση της τέχνης του τέτοια. Και αυτό είναι το μεγαλείο της. Αυτή του έδωσε την οικουμενική διάσταση από την Μπιενάλε της Βενετίας το 1986». Και έκλεισε την ομιλία του με την ίδια αφιέρωση που είχε κάνει ο Ελιοτ προς τον Πάουντ: «Κώστα Τσόκλη, έρρωσο εν ειρήνη και δημιουργία».

Η υπουργός Πολιτισμού χαρακτήρισε τον Κώστα Τσόκλη «μάγο και ποιητή», λέγοντας στη συνέχεια ότι «προσφορές σαν και αυτή του Κώστα Τσόκλη, που υπηρετούν τον πολιτισμό, με ανοιχτή καρδιά, είναι λύχνοι φωτός μέσα στο σκοτάδι…».

Μπορεί κάποιος να σκεφτεί ότι αυτό το μουσείο για τον Τσόκλη είναι όχι μόνο έργο ζωής, αλλά μοιάζει και σαν «ζωντανό έργο τέχνης» όπως ο ίδιος το είχε εκφράσει: «Σαν να ζωγράφιζε κανείς το πορτρέτο ενός ανθρώπου, όχι πια με χρώματα, αλλά με ανθρώπινη σάρκα…».

Μέσα στην ησυχία του Κάμπου και απέναντι από τον σεληνιακό βράχο του Εξωμβούργου, τα έργα της έκθεσης με θεματική τη θάλασσα όπως τη θυμάται ο Τσόκλης δημιουργούν ατμόσφαιρα μυσταγωγίας. «Επιθυμία μου είναι να φέρω τη θάλασσα μέσα στο μουσείο, αλλά, μη μπορώντας, φέρνω τις εικόνες της», γράφει σε κάποιο από τα πολλά βιβλία του.

Διαβάζουμε ακόμη: «Τίποτε από ό,τι φτιάχνω δεν είναι δικό μου… Είδα τη βάρκα στις έρημες ακρογιαλιές, το ατσάλι στη θέση της θάλασσας, τους καθρέφτες παντού». Και για τις «πέτρες» του, ανατρέχει στον Παυσανία, υπογραμμίζοντας στον κατάλογο που συνοδεύει τη φετινή έκθεση: «Οι αρχαίοι Ελληνες λάτρευαν τις πέτρες σαν θεότητες, πολύ πριν αυτές γίνουν αγάλματα».

Ο 87χρονος αεικίνητος Κώστας Τσόκλης, που έκλεισε τον κύκλο των ομιλιών, μας διαβεβαίωσε ότι «με τη βοήθεια της επίμονης Ελένης, της συζύγου μου, της πολυάσχολης Μάγιας, της χαρισματικής διευθύντριας Χρυσάνθης Κουτσουράκη, θα κάνω αυτό το μικρό μουσείο να μεγαλώσει σύντομα και να επιβάλει την παρουσία του στην ελληνική πολιτιστική πραγματικότητα και πέρα από αυτήν».

Εάν και πάντα χαρούμενος, ο Τσόκλης, στην ομιλία του, ήταν αινιγματικά σκεπτικός. Μας απηύθυνε το ερώτημα: «Ευχαριστώ τους κατοίκους του χωριού που μας φιλοξενούν εδώ και τριάντα χρόνια. Θέλω να τους καθησυχάσω για ακόμη μια φορά και να τους διαβεβαιώσω ότι εδώ ήρθα μόνο για να δώσω.

Να δώσω όμως τι; Γιατί; Και γιατί εδώ; Ποιος μπορεί να απαντήσει; Ποιος μπορεί να το εξηγήσει; Ας αφήσουμε τις πράξεις μας να δώσουν την απάντηση και ας πούμε απλώς ότι είναι, και είναι, ανεξιχνίαστοι αι βουλαί του Κυρίου…».

Ηταν εννέα το βράδυ όταν αφήσαμε το Μουσείο Τσόκλη, να το τυλίγει το ιδιαίτερο κυκλαδίτικο φως της μέρας που φεύγει και της νύχτας που έρχεται. Σταθήκαμε για ακόμη μια φορά να θαυμάσουμε στον αύλειο χώρο του το τεράστιο τολμηρό έργο του καλλιτέχνη -του 1990-, μόνιμα εγκατεστημένο, με τον Αϊ-Γιώργη.

Πρόκειται για το έργο όπου ο άγιος καρφώνει με το κοντάρι του τον μεταλλικό δράκο – περίπου 20 μέτρων. Ο Αϊ-Γιώργης, προστάτης και φύλακας του Μουσείου Τσόκλη;

 Δημοτικό Ιδρυμα Μουσείο Τσόκλη. Κάμπος Τήνου. Από 1 Ιουνίου έως 31 Αυγούστου καθημερινά (εκτός Τρίτης): 10.00-14.00 και 18.00-21.00.  Από 1 Σεπτεμβρίου έως 30 Σεπτεμβρίου καθημερινά (εκτός Τρίτης) 10.00-18.00. Είσοδος με εισιτήριο.