Η Πολωνή σκηνοθέτις Μάρτα Γκόρνιτσκα έρχεται με ένα πολιτικό έργο (1, 2/6) στην Πειραιώς 260. «Ο ύμνος στον έρωτα», μια ιδιαίτερη θεατρική παράσταση που μιλάει για τη χαμένη ευρωπαϊκή ταυτότητα, για το τέλος της έννοιας του συλλογικού, για την κλιμακούμενη συρρίκνωση των ανθρωπιστικών αξιών στη σημερινή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.
Πάνω σ’ αυτόν τον καμβά το έργο διατρέχει το ευρωπαϊκό «ουμανιστικό» όραμα, από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης μέχρι τη δολοφονία 77 ανθρώπων στο Οσλο και στο νησί Ουτόγια το καλοκαίρι του 2011 από τον Νορβηγό ακροδεξιό τρομοκράτη Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ.
«Ο ύμνος στον έρωτα» αποτελεί το τελευταίο μέρος του τρίπτυχου «(M)other Courage», όπου στηλιτεύεται η υποκρισία της Πολωνίας και κατ’ επέκταση ολόκληρης της Ευρώπης στο ζήτημα του εθνικισμού, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της δημοκρατίας.
Η Γκόρνιτσκα καταθέτει μια ξεχωριστή πρόταση στη σύγχρονη ευρωπαϊκή σκηνή. Το θέατρο που θέλει να υπηρετεί λειτουργεί μέσα από τη δυναμική της συλλογικότητας. Ο Χορός των Γυναικών της έχει σημείο αναφοράς τον Χορό της αρχαίας τραγωδίας, ο ήχος είναι μετρημένος με στρατιωτική, μαθηματική ακρίβεια. Ενα μουσικό συμπίλημα, μείγμα λαϊκών τραγουδιών, εθνικών ύμνων, στρατιωτικών εμβατηρίων, εκκλησιαστικών μελωδιών, εθνικιστικού ραπ.
Συμμετέχει Χορός ανδρών, γυναικών και παιδιών, ηθοποιών και μη, αφού η σκηνοθέτις στρατολογεί ερασιτέχνες που, καθώς ενσωματώνονται αρμονικά στον Χορό των επαγγελματιών, κάθε ίχνος ερασιτεχνισμού εξαφανίζεται. Ολοι δρουν ως καλλιτέχνες, μεμονωμένα και συλλογικά, ερμηνεύοντας ρυθμικά σαν καθαρόαιμη στρατιωτική ορχήστρα.
Η Γκόρνιτσκα δεν δέχεται αντίλογο σ’ αυτό που μας διηγείται στη σκηνή τραγουδώντας, φωνάζοντας, ψιθυρίζοντας. Η παράσταση, άμεση, ευθύβολη, ηχεί σαν συναγερμός στο μυαλό, στη συνείδηση. Η κραυγή του Χορού ακούγεται σαν σειρήνα αφύπνισης στην κοιμισμένη Ευρώπη εκπέμποντας ένα παρατεταμένο «SOS».
«Ο ύμνος στον έρωτα» είναι ένα λιμπρέτο για την ανηθικότητα της πολιτικής, τη βίαιη γλώσσα των φονταμενταλιστών, των τρομοκρατών του ISIS. Η υποκρισία της πατρίδας της, της καθολικής Πολωνίας, και το Ολοκαύτωμα αποτελούν το σημείο εκκίνησης για να μιλήσει για την άνοδο του εθνικισμού, τη μεταναστευτική κρίση, το πώς η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Και τότε η φρίκη επιστρέφει, η ανθρώπινη τραγωδία ξεδιπλώνεται.
Πώς γίνεται κάποιος συνεργός στο έγκλημα, πώς συγκατατίθεται στο κακό, πώς κλείνει τα σύνορα σε κυνηγημένους πρόσφυγες;
Η σκηνοθέτις μιλάει για τις χώρες της Ευρώπης που η μία μετά την άλλη φωνάζουν εν χορώ: «Δώστε μας πίσω τη χώρα μας!». Βλέπει τους Πολωνούς ανυπόμονους να ενσωματωθούν σ’ αυτήν τη χορωδία και τους… ενωμένους Ευρωπαίους έτοιμους να ξεχάσουν το χθες, να αποκλείσουν τους άλλους. Τι κι αν «προσφέροντας χώρο στον ξένο είναι σαν να φιλοξενείς τον Θεό;», σήμερα τα έθνη δηλώνουν: «Μπορούμε να σας αγαπήσουμε όταν βρίσκεστε στο σπίτι όπου ανήκετε»…
Η Μάρτα Γκόρνιτσκα έχει παρουσιάσει ως Χορό στις παραστάσεις της Ρομά, Παλαιστίνιες και Ισραηλινές μητέρες, Ισραηλινούς στρατιώτες και παιδιά. Οι κριτικοί χαρακτηρίζουν τη δουλειά της στον «Υμνο στον έρωτα» φρέσκια, ακριβή, δυναμική, ρυθμικά τέλεια:
«Κάθε Χορός της είναι διαφορετικός, παρ’ όλο που πάντα υπάρχει συγκεκριμένη έκφραση στη φωνή, στην κίνηση. Στον “Υμνο στον έρωτα” τίποτα δεν αποσπά την προσοχή του θεατή από κάθε φωνή, τραγούδι, ψίθυρο πάνω στη σκηνή». «Η Μάρτα Γκόρνιτσκα οδηγεί γενναία τη χορωδία της στα οδοφράγματα».
«Οταν δούλευα το έργο σχηματίστηκε μπροστά μου η εικόνα ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης», λέει η σκηνοθέτις. «Μια ορχήστρα παίζει γερμανική κλασική μουσική και προπολεμικές οπερέτες -όλοι οι κρατούμενοι είναι αναγκασμένοι να τραγουδήσουν. Ξέρουμε τον ρόλο που έπαιξε η μουσική στο Ολοκαύτωμα. Καταπιάστηκα μ’ αυτή τη συμμαχία ανάμεσα στο έγκλημα και το τραγούδι…
Πιστεύω ότι ο Χορός, ως φιγούρα της κοινότητας, μπορεί να καταδείξει τις λειτουργίες του συλλογικού ασυνείδητου. Το πολυφωνικό τραγούδι αποκαλύπτει τη φρίκη μιας χώρας που συστρατεύεται για την αγάπη αυτής της πατρίδας που μοιάζει με οικογένεια και πρέπει να παραμείνει ασφαλής, καθαρή, αμόλυντη, εξαλείφοντας κάθε τι ξένο: φυλές, θρησκείες, σεξουαλικότητα. Μια τέτοια αγάπη, η διεστραμμένη εκπλήρωση της εντολής “Αγάπα τον άλλον σαν τον εαυτό σου”, εμπνέει τους πρωταθλητές της καθαρότητας να αγωνιστούν για το δικαίωμα να αγαπάμε τους γείτονές μας, εφόσον φαίνονται ακριβώς σαν εμάς»…
Η Μάρτα Γκόρνιτσκα μας θυμίζει τον σφαγέα Αντερς Μπρέιβικ, ο οποίος ξεδιπλώνοντας το μανιφέστο του στη διάρκεια της δίκης είχε δηλώσει σωτήρας του κόσμου, εκπρόσωπος της δύναμης, της τιμής και της πρόκλησης απέναντι στους μαρξιστές τυράννους της Ευρώπης: «Πράξεις σαν τη δική μου αποτρέπουν έναν μελλοντικό εμφύλιο πόλεμο που θα οδηγούσε στον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων» …
«Ο Μπρέιβικ, απαθής και χαμογελαστός, επιμένει ότι είναι απόλυτα υγιής» λέει η Γκόρνιτσκα. «Πώς πρέπει να ανταποκριθούμε σε αυτή τη φοβερή “λογική”;».
Φεστιβάλ Αθηνών/Πειραιώς 260, Χώρος Η. «Ο ύμνος στον έρωτα». Σύλληψη – Κείμενο – Σκηνοθεσία: Μάρτα Γκόρνιτσκα. Μουσική: Teoniki Rożynek. Χορογραφία: Anna Godowska. Δραματουργία: Agata Adamiecka. Σκηνικά: Robert Rumas.
Κοστούμια: Anna Maria Karczmarska. Μαριονέτες: Konrad Czarkowski. 1-2 Ιουνίου, 21.00
