«Ο Ξένος». Ενας άνθρωπος δίχως τίποτα το ηρωικό στη συμπεριφορά του δέχεται να πεθάνει για την αλήθεια. Τον κινεί μόνο το πάθος του απόλυτου, στάση που τον τοποθετεί εκτός κοινωνίας, για την οποία είναι ένας ξένος. Το έργο του Αλμπέρ Καμί παρουσιάζεται στη σκηνή του Θεάτρου «104» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τσιάμη.
Η ιστορία ενός ανθρώπου που καταδικάζεται σε θάνατο, για τον αναίτιο φόνο ενός Αραβα, η αέναη αναζήτηση νοήματος της ζωής σ’ έναν κόσμο παράλογο. Ο παράξενος Μερσό, ένας άχρωμος υπάλληλος γραφείου στο Αλγέρι, ζει αδιαφορώντας για ό,τι συμβαίνει γύρω του, για ό,τι πρόκειται να κάνει ή να μην κάνει, για ό,τι μπορεί ν’ αλλάξει ή να βελτιώσει τη ζωή του.
«Η μητέρα σου πέθανε. Αύριο θα γίνει η κηδεία της. Τα θερμά μας συλλυπητήρια». Το τηλεγράφημα αναγκάζει τον Μερσό να επισκεφτεί για πρώτη φορά το άσυλο όπου ζούσε η μητέρα του τα τελευταία χρόνια, στο Μαρέγκο, ογδόντα χιλιόμετρα έξω από το Αλγέρι, για να παραστεί στην κηδεία της. Θα υποστεί την αγρυπνία και τη νεκρώσιμη ακολουθία με όλα τα θρησκευτικά τυπικά, θα είναι παρών χωρίς ίχνος συναισθήματος – το μυαλό του περιπλανάται στα πιο άσχετα πράγματα.
Την επόμενη μέρα γνωρίζει στην παραλία τη Μαρί. Εκείνη τον ερωτεύεται, εκείνος αδιαφορεί αλλά δέχεται την πρότασή της να παντρευτούν κι ας μην την αγαπάει, «δεν έχει καμιά σημασία» γι’ αυτόν είτε είναι εκείνη είτε οποιαδήποτε άλλη. Κι ύστερα με αφορμή μια παρεξήγηση σκοτώνει έναν άγνωστό του Αραβα στην παραλία.
Συλλαμβάνεται, φυλακίζεται, δικάζεται και καταδικάζεται σε θάνατο. Ο Μερσό δεν αμφισβητεί την ποινή του θανάτου. Δεν τον ενδιαφέρει να ζήσει εναρμονισμένος με τις αξιώσεις του κόσμου. Ως εντελώς ξένος με την κοινωνία διεκδικεί το δικαίωμα στην πλήρη αδιαφορία για κάθε τι.
«Ενας σιωπηλός άνθρωπος παρατηρεί με απόλυτη διαύγεια τη ζωή και τείνει να ενωθεί με τη φύση», λέει ο Γεράσιμος Μιχελής ο οποίος ερμηνεύει τον Μερσό. «Παρατηρεί τους άλλους και μέσα από αυτούς αναζητά το νόημα της δικής του μοίρας. Αποδέχεται κάθε μοίρα με τη στωική σοφία του παράλογου.
Προσπαθεί να είναι παρών στο εδώ και στο τώρα, κάθε στιγμή. Σκοτώνοντας τον Αραβα εξαιτίας του ήλιου, έρχεται αντιμέτωπος με όλα τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής και του νοήματός της. Στη φυλακή, διατηρεί ανέπαφο το πνεύμα του και μάχιμη την εσωτερική του ελευθερία. Στο τέλος, με την εξέγερσή του, θα οδηγηθεί στην αποδοχή και την υπέρβαση της κατάστασής του. Θα κάνει οίστρο της ζωής τη γνώση του θανάτου…».
Το έργο παρουσιάζεται με άξονα τα κεντρικά θέματά του -θνητότητα, μητέρα, χρόνος, δικαιοσύνη, παράλογο και εξέγερση- αναδεικνύοντας επί σκηνής την ιστορία και τον φιλοσοφικό πυρήνα του έργου.
«Είναι το μανιφέστο ολόκληρου του έργου του. Ο δικός μας Ξένος συνδιαλέγεται σκηνικά και σε μια παράλληλη αναφορά με το δοκίμιο ‘‘Ο μύθος του Σίσυφου’’ – ο συγγραφέας το έγραψε την ίδια περίοδο με τον «Ξένο». Σε μια εποχή που το παράλογο έχει γίνει το «δεδομένο», ο Ξένος τοποθετεί απέναντι στην παράλογη σιωπή του κόσμου μια σειρά από γιατί, σαν οδοφράγματα εξέγερσης.
Στον Καμί η εξέγερση γίνεται η σπουδαιότερη κατηγορία, μέσα από αυτή δημιουργείται η προσωπικότητα, το έργο, η ελευθερία και συντελείται η ενσάρκωση του ανθρώπου. Η παράστασή μας θα είναι ένα κάλεσμα αντίστασης στο πνεύμα των καιρών. Αντίδραση στο παράλογο».
Η διασκευή του κειμένου βασίστηκε στους αυτοσχεδιασμούς.
«Η περίοδος των προβών ήταν δημιουργική και άκρως ενδιαφέρουσα γιατί αφορούσε το στοιχείο της έρευνας, της άσκησης, της σπουδής πάνω σ’ ένα μυθιστόρημα και σπουδαίο φιλοσοφικό κείμενο, καθώς και την ανάγκη να ανακαλύψουμε νέα κλειδιά σκηνικής έκφρασης για να αφηγηθούμε την ιστορία του Ξένου, σε συγκεκριμένο χρόνο. Η διασκευή προκύπτει μέσα από πολλούς αυτοσχεδιασμούς-ατομικές και ομαδικές συνθέσεις, πάνω σε συγκεκριμένα θέματα.
Η σειρά των συνθέσεων αλλάζει, συχνά, στοχεύοντας στην καλύτερη εσωτερική δομή, στη μη απομάκρυνση από τον πυρήνα του θέματος. Για να μην ακρωτηριάσεις το κείμενο στην προσπάθειά σου να περικόψεις πράγματα για την οικονομία του θεατρικού, πια, κειμένου, χρειάζεται να δουλέψεις σκληρά, να συνθέσεις στοχεύοντας σε μια καλή κι ενδιαφέρουσα εσωτερική δομή.
Για να μπορούμε να είμαστε έτοιμοι κάθε στιγμή να τραβήξουμε την προσοχή των θεατών και να την κρατήσουμε μέχρι τέλους».
Η στροφή προς τη λογοτεχνία κερδίζει συνεχώς έδαφος τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό ρεπερτόριο. Επιλογή που δεν συνδέεται με την έλλειψη νέων θεατρικών έργων, λέει ο Γεράσιμος Μιχελής.
«Είναι θέμα συνειδητοποιημένης επιλογής. Το λογοτεχνικό σύμπαν προσφέρει απεριόριστες επιλογές. Επίσης, ακουμπά στο θυμικό του αναγνωστικού κοινού».
Θέατρο 104/Κεντρική Σκηνή (Ευμολπιδών 41, Γκάζι, τηλ.: 210 3455020) «Ο Ξένος» του Αλμπέρ Καμί. Σκηνοθεσία-δραματουργική επεξεργασία: Δημήτρης Τσιάμης. Σκηνογραφία: Γιάννης Θεοδωράκης. Κινησιολογία: Ελένη Χατζηγεωργίου.
Μουσική: Λάμπρος Πηγούνης. Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης. Ενδυματολογία: Βασιλική Σύρμα. Παίζουν: Γεράσιμος Μιχελής, Μιχάλης Οικονόμου, Κλεοπάτρα Μάρκου. Η πρεμιέρα έγινε στις 20 Απριλίου και οι παραστάσεις διαρκούν μέχρι 11 Ιουνίου, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή 21.00.
