Για τον Σπύρο Α. Ευαγγελάτο – In memoriam
Ούτε λίγο ούτε πολύ δραματολογικά στον Σπύρο Α. Ευαγγελάτο οφείλουμε τρεις αιώνες ελληνικού θεάτρου, το σύνολο σχεδόν της πρώιμης ελληνικής δραματογραφίας.
Του οφείλουμε το σύνολο του αρχαίου ελληνικού δράματος (μέχρι και τα ελληνιστικά χρόνια), ανεπτυγμένο κάτω από μια ενιαία εκδοχή, ώστε να αποκτά συνοχή, ομοιογένεια και ταυτότητα. Σε αυτόν πιστώνονται οι παραγωγές των βασικότερων κλασικών κείμενων, από την Αναγέννηση, μαζί με τις κυριότερες εκδοχές του νεοκλασικού ρεπερτορίου.
Από την άποψη της σκηνικής όψης, το ελληνικό θέατρο του οφείλει την αρτιότερη εκδοχή του μοντερνισμού στην όψιμη Μεταπολίτευση.
Την πλέον δόκιμη συνέχεια -από την εποχή του Πολίτη κιόλας- της προσπάθειας για υποκριτική ιθαγένεια, και τη μεταφορά της παλιάς αυτής συζήτησης στα συμφραζόμενα των πρωτοποριών του ’60 και του ’70.
Από την άποψη του καλλιτεχνικού ήθους, του αναγνωρίζει τη θεώρηση του θεάτρου ως διαδικασίας (από τη φιλολογία στη σκηνή), της ελληνικότητας ως κατάκτησης (από την αρχαιότητα ώς τον «Ερωτόκριτο»), του βίου ως παραδείγματος και σημείου αναφοράς.
Μα όλα αυτά θα αναφερθούν, θα τεκμηριωθούν και θα αξιοποιηθούν από τους συνοδοιπόρους, τους μελετητές και τους καλλιτεχνικούς απογόνους του στο προσεχές μέλλον. Συμπληρωματικά μονάχα σ’ αυτά, και σαν κατευόδιο, δύο ακόμη λόγια από εμένα, για πράγματα γνωστά και ώς ένα βαθμό μοιρασμένα από αυτόν σε όλους μας.
Το πρώτο από αυτά έχει να κάνει με αυτό που θα λέγαμε «χάρισμα». Ο Ευαγγελάτος υπήρξε ταυτόχρονα ιδιοφυής και παραγωγικός ή, για να το θέσω αλλιώς, ήταν προικισμένος με τα εφόδια ενός σπάνιου νου, με γερή παιδεία και, την ίδια στιγμή, με τη δημιουργικότητα μιας φύσης που έχει κληθεί να επιτελέσει έργο μεγάλο και χαρμόσυνο.
Οποιος συνεργάστηκε μαζί του μπορεί να το βεβαιώσει: η ενέργειά του τον έκανε φορτιστή δημιουργικότητας, φορέα ενθουσιασμού, μεταδότη ζωτικής ενέργειας σε όσους συναντήθηκαν μαζί του – στους μαθητές, δημιουργούς και φίλους, στους συνοδοιπόρους του στη ζωή, στα γράμματα και στην τέχνη.
Το δεύτερο στοιχείο σχετίζεται με την παροιμιώδη εργατικότητά του, που του επέτρεψε να διασχίσει τον βίο μελετώντας, εντρυφώντας και παράγοντας ακούραστα, αδιάκοπα, με τη ζέση του πρωτόπειρου, την επιμέλεια του έμπειρου, τη σοφία του πολύπειρου. Υπάρχει και σε αυτό ένα παράδειγμα: πως τίποτα δεν κατακτιέται παρά με κόπο κι επιμονή, σε ανοιχτούς ορίζοντες και σε εργαστήρια μελετηρής απομόνωσης.
Το τρίτο και τελευταίο στοιχείο αφορά ασφαλώς τον χαρακτήρα του. Θυμίζει το γλυκό ύφος του την παιγνιώδη ιδιοσυγκρασία και μια παιδική αθωότητα που ο ίδιος απέπνεε μέχρι τέλους.
Πληθωρικός και ζεστός, ανοιχτόμυαλος, σπουδαίος κοζέρ, απολαυστικός συμποσιαστής, μοναδικός χιουμορίστας, πειραχτήρι, απαιτητικός και εμπνευσμένος δάσκαλος. Δεν έχω προσωπικά συναντήσει άλλον που να παραμένει τόσο ευπροσήγορος κι απλός, κι ωστόσο να εμπνέει τόσο τον σεβασμό, το δέος και το πάθος.
Γιατί το μυστικό του Σπύρου Ευαγγελάτου, κι αυτό που έμοιαζε να διδάσκει τελικά σε κάθε του βήμα, ήταν ότι η ζωή, και μαζί η τέχνη και η γνώση, η επιστήμη και το θέατρο, δεν είναι παρά ένα διαρκές πανηγύρι, γλέντι μαζί και αγώνας, στον οποίο αξίζει κάποιος να ριχτεί με όλη την τόλμη του ταξιδιού και τη θέρμη της χάριτος.
Ως τέτοιον, αληθινό ευπατρίδη του πνεύματος, του θεάτρου και της ζωής, τον αποχαιρετούμε.
