Ενας μουζίκος το 1880 ομολογεί δημόσια, στον γάμο της προγονής του, πως είχε κάνει παιδί μαζί της, το σκότωσε αμέσως μετά κι ύστερα προσπάθησε να σκοτώσει και το δικό του εξάχρονο κοριτσάκι.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο Λέον Τολστόι εμπνέεται απ’ αυτό το ανατριχιαστικό έγκλημα και γράφει τη «Δύναμη του σκότους», ένα κείμενο που φωτίζει τον ζόφο της ανθρώπινης ψυχής, τις διαστάσεις μιας βαθιάς εσωτερικής κρίσης. Αυτό το άγνωστο στο αθηναϊκό κοινό έργο σκηνοθετεί η Ελένη Σκότη μαζί με τον Γιώργο Χατζηνικολάου στο Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας.
Η Ελένη Σκότη ήρθε πριν από 20 χρόνια από την Αμερική και ρίζωσε. Στην Ελλάδα και στο Θέατρο Επί Κολωνώ. Δουλεύει εντατικά σκηνοθετώντας και διδάσκοντας στα Εργαστήρια Υποκριτικής του Studio Nάμα αλλά και στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.
«Επιλέγουμε το κακό ή το καλό, το ηθικό ή το ανήθικο;» λέει η Ελένη Σκότη. «Το έργο μιλάει γι’ αυτό, κι αν κάποιοι το βρίσκουν απλοϊκό, πιστεύω ότι ειδικά σήμερα είναι το ζητούμενο. Εγώ, πάντως, αυτή την περίοδο δεν μπορώ να δω το γκρίζο, το άσπρο και το μαύρο διεκδικούν την προσοχή μας.
Οι πράξεις μετράνε και όχι οι θεωρίες. Σε μια εποχή-κινούμενη άμμο, με τις συνέπειες της λεγόμενης κρίσης να εξουσιάζουν μυαλό και ψυχή, την άρνηση και τον τρόμο να μας περικυκλώνουν από παντού, προτείνω να θυμηθούμε τα βασικά. Η ανάγκη της επιβίωσης μας σπρώχνει συχνά στον ανταγωνισμό, σε κινήσεις ακραίες, επιθετικές.
Ενα γαϊτανάκι επιλογών που κάνουμε με ελαφριά καρδιά και που κάποτε οδηγεί στην αλλοτρίωση. Παθητικοί, αδιάφοροι δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεών μας, φταίνε πάντα οι άλλοι, οι συνθήκες, τα γεγονότα».
• Συν-σκηνοθετείτε με τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Θεάτρου Επί Κολωνώ και σκηνογράφο Γιώργο Χατζηνικολάου.
Δουλέψαμε μαζί τη δραματουργία και στις πρόβες. Μπήκε στα χωράφια μου κι εγώ στα δικά του, τη σκηνογραφία. Είχαμε τις διαφωνίες μας αλλά δώσαμε χώρο ο ένας στον άλλον. Αυτή τη φορά αποφάσισα να πειραματιστώ. Στη σκηνή δεν υπάρχει τίποτα νατουραλιστικό, κανένας ρεαλιστικός χώρος.
Το σκηνικό το φτιάχνουν οι ηθοποιοί, η φόρμα συνδέεται αρκετά με την αφήγηση. Την ιδέα να πάω προς τα εκεί μου την έδωσε ο Στανισλάφσκι, ο οποίος το 1902 πρωτοανέβασε το έργο. Είχε πει για εκείνη την παράσταση ότι κακώς έριξε το βάρος στο νατουραλιστικό στοιχείο, το περιβάλλον, τους ήχους ενός πραγματικού χωριού και ότι έπρεπε να εστιάσει στην ψυχολογία των χαρακτήρων.
Πήρα αυτή την ιδέα κρατώντας την αρχική βίαιη μορφή του κειμένου. Η ιστορία είναι πολύ σκοτεινή και βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Θα μπορούσε να παίζεται από τη Μ. Ανατολή ώς τα Βαλκάνια.
• Πώς γίνεται κανείς καλός άνθρωπος;
Με επαγρύπνηση, αν θέλει να επιβιώσει με αξιοπρέπεια. Εχουμε ξεχάσει τη λέξη «καλοσύνη» μπροστά σε άλλες πιο επείγουσες όπως: «επιτυχία», «κέρδος». Μας μαγεύει ο έξυπνος, ο πετυχημένος, ο προβεβλημένος, όχι ο καλός άνθρωπος. Ο Τολστόι πίστευε πολύ στον θεό. Ακολούθησε ένα δρόμο τινάζοντας τα πάντα στον αέρα: περιουσία, δόξα, οικογένεια.
Μοίρασε τα πλούτη του, έζησε με ανθρώπους ταπεινούς. Απογοητεύτηκε γιατί το κακό υπάρχει σε κάθε τάξη, στους ευγενείς όπως είδαμε στην «Αννα Καρένινα», στους λαϊκούς ανθρώπους όπως σ’ αυτό το έργο.
Επηρεασμένος από τη φιλοσοφική προσέγγιση του Σοπενχάουερ, πίστευε ότι οι επιλογές μας κατάγονται από το κακό. Ενα κακό που φτάνει στα άκρα ώσπου να αφυπνιστεί η συνείδηση όπως την ονομάζουμε εμείς, ο θεός όπως το ονομάζει ο Τολστόι.
• Στην Ελλάδα παρατεταμένη κρίση και στην άλλη σας πατρίδα, την Αμερική, πρόεδρος ο Τραμπ. Το περιμένατε;
Ως Αμερικανίδα έζησα έντονα τις εκλογές στις ΗΠΑ. Υποστήριξα τον σοσιαλιστή Μπέρνι Σάντερς, το δίλημμα μεταξύ Κλίντον και Τραμπ ήταν λάθος. Η εκλογή του μάς διέλυσε. Ακόμα δεν μπορώ να πιστέψω ότι αυτός ο άνθρωπος κυβερνάει σήμερα τον πλανήτη. Φοβάμαι ότι θα ζήσουμε ακόμα και πόλεμο.
Οσο κι αν εντυπωσιάζει η κακογουστιά, η σαχλαμάρα, ο ρατσισμός, δεν πρόκειται για πρόσωπο γραφικό ή χαζό. Ο Τραμπ είναι πραγματικά επικίνδυνος. Είναι αυτός που θα πάει την Αμερική και τον κόσμο εκατό χρόνια πίσω.
• Γιατί τον επέλεξε ο αμερικανικός λαός;
Αμερική δεν είναι μόνο η Νέα Υόρκη, η Καλιφόρνια ή το Τέξας. Μιλάμε για Πολιτείες με υψηλό δείκτη ανεργίας, για κόσμο πάρα πολύ φοβισμένο, απληροφόρητο, απογοητευμένο από το πολιτικό σύστημα. Ο μεγιστάνας Τραμπ κατάφερε να εμπνεύσει σ’ αυτόν τον κόσμο ασφάλεια…
Στην προεκλογική του εκστρατεία κινήθηκε με λαϊκισμό, όπως και ο Σάντερς ο οποίος όμως είχε έναν κεντροαριστερό λόγο. Προσωπικά θα ήθελα πολύ να ψήφιζα γυναίκα, προοδευτική. Η ακαδημαϊκός και γερουσιαστής του Δημοκρατικού Κόμματος Ελίζαμπεθ Γουόρεν είναι σοβαρή περίπτωση, αλλά ήταν ακόμα νωρίς για να είναι υποψήφια.
Οσοι ψηφίσαμε τον Σάντερς δεν υπήρχε περίπτωση να στηρίξουμε την Κλίντον, είναι γνωστές οι απόψεις της για τον πόλεμο και η σχέση της με το ισχυρό οικονομικό και τραπεζικό σύστημα. Οι Αμερικανοί ήθελαν να τους χαϊδέψουν τα αυτιά, ήθελαν ν’ ακούσουν υποσχέσεις για ευημερία, για ισχυρή Αμερική. Τώρα ο Τραμπ διώχνει μετανάστες, υψώνει τείχη. Και θα συνεχίσει ακάθεκτος.
• Θα επιστρέφατε στις ΗΠΑ;
Γεννήθηκα, ανατράφηκα, σπούδασα στην Αμερική αλλά δεν θα εγκατέλειπα πια την Ελλάδα. Αν έφευγα ποτέ θα διάλεγα την Ταϊλάνδη ή τη Ν. Ζηλανδία. Είμαι πια μέσα στην ελληνική νοοτροπία, αγαπάω τη χώρα, τους ανθρώπους. Οι Ελληνες είναι συμπονετικοί, φιλόξενοι, δεκτικοί στη διαφορετικότητα.
Νιώθω τυχερή γιατί οι Ελληνες ηθοποιοί έχουν ταλέντο, γνώση, ικανότητα συνεργασίας. Στους νέους βγάζω το καπέλο για το μεράκι, την πίστη, την επιμονή τους. Αν με έβαζαν να διαλέξω διδασκαλία ή σκηνοθεσία, θα άφηνα τη σκηνοθεσία. Στα εργαστήρια όλα αυτά τα χρόνια είχα την τύχη να απολαύσω το ωραιότερο θέατρο, τέτοιο που δεν θα δω ποτέ σε μια παράσταση. Στιγμές που σε κάνουν να μένεις βουβός.
Επιστρέφω μετά τα μεσάνυχτα σπίτι με φοβερή ενέργεια, ευτυχισμένη, χωρίς καμιά κούραση. Μετά από χρόνια μπορώ να πω ότι έχω δημιουργήσει ένα δικό μου σύστημα που δεν βασίζεται αποκλειστικά σ’ αυτά που διδάχτηκα στην Αμερική ή την Αγγλία. Βρήκα έναν δικό μου τρόπο προσέγγισης σε κάθε έτος.
Φέτος πειραματίζομαι πάνω σε κάτι διαφορετικό, το έναυσμα μου το έδωσε ένα βιβλίο βασισμένο στα αρχέτυπα των θεών της μυθολογίας και την ψυχαναλυτική προσέγγιση του Καρλ Γιουνγκ. Είναι καταπληκτικό πόσα πράγματα προκύπτουν στο μάθημα αυτό για τεχνικές, υποκριτική. Ποια είναι σήμερα η Αθηνά, η Αρτεμις, η Ηρα, ο Ερμής, ο Διόνυσος; Η εκκεντρικότητα, η προστατευτικότητα, η ανάγκη για γνώση, η ματαιοδοξία, η επικοινωνία.
• Ποιον ηθοποιό ξεχωρίζετε από όσους έχετε συνεργαστεί ώς τώρα;
Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη είναι ένας ξεχωριστός καλλιτέχνης και άνθρωπος. Δεν την ήξερα. Τη γνώρισα βλέποντάς την να παίζει σε παράσταση του Γ. Χουβαρδά στο Εθνικό Θέατρο. Συναντηθήκαμε το ίδιο βράδυ να μιλήσουμε για συνεργασία. Ζήτησα συγγνώμη που αγνοούσα τη δουλειά της και της ζήτησα να μου μιλήσει για ό,τι είχε κάνει.
Οταν άρχισε να με ενημερώνει γι’ αυτό το εντυπωσιακό βιογραφικό με φυσικότητα και ταπεινότητα, έμεινα κατάπληκτη… Η Καρυοφυλλιά είναι ταλαντούχα, απίστευτα εργατική. Μια μοναδική επαγγελματίας κι ένας άνθρωπος με σπάνιο ήθος.
• Σας ενδιαφέρει να συμμετάσχετε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου;
Δεν το σκέφτηκα μέχρι τώρα. Ισως κάνουμε μια πρόταση για την Πειραιώς 260. Το αρχαίο δράμα είναι τεράστια υπόθεση, πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός, σίγουρος. Οταν παρακολουθώ παράσταση στην Επίδαυρο δεν έχω πιάσει ποτέ τον εαυτό μου να έχει επιθυμία, να ζηλεύει. Νιώθω μόνο χαρά και θαυμασμό γι’ αυτό που βλέπω. Η αλήθεια είναι ότι μου αρέσει η στενή σχέση θεατή και σκηνής, οι μικροί χώροι. Τώρα τελευταία ανοίγομαι σε μεγαλύτερους χώρους.
Το έργο του Τολστόι στο Σύγχρονο Θέατρο γίνεται επικό, πιο μεγάλο σε κινήσεις, συναισθήματα, γεγονότα, απ’ ό,τι στη μικρή σκηνή του Επί Κολωνώ. Αλλωστε παίζουν δέκα ηθοποιοί. Είχα χρόνια να δουλέψω με τόσο δεμένη, συμπαγή ομάδα. Συνεργάζομαι για πρώτη φορά με κάποιους εξαιρετικούς ηθοποιούς όπως την Πέγκυ Τρικαλιώτη, τον Γιώργο Παπανικολάου. Τι να πω για την Αγορίτσα Οικονόμου, τον Χρήστο Σαπουντζή;
Θέατρο Επί Κολωνώ (Ευμολπιδών 45, Γκάζι, τηλ.: 2103464380). «Η δύναμη του σκότους» του Λέοντος Τολστόι. Σκηνοθεσία-Καλλιτεχνική επιμέλεια: Ελένη Σκότη, Γιώργος Χατζηνικολάου.
Σκηνικά-Κοστούμια: Γιώργος Χατζηνικολάου. Πρωτότυπη Μουσική: Βαλέρια Δημητριάδου, Γιώργος Παπαγεωργίου. Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος.
Παίζουν: Αγορίτσα Οικονόμου, Γιώργος Παπαγεωργίου, Πέγκυ Τρικαλιώτη, Χρήστος Σαπουντζής, Θανάσης Χαλκιάς, Αθηνά Αλεξοπούλου, Μιχαήλ Γιαννικάκης, Αθανασία Κουρκάκη, Μαρία Προϊστάκη, Βαλέρια Δημητριάδου.
