Ανιση εξαρχής, η πάλη κρίθηκε εδώ και χρόνια: αποδεδειγμένα κορακοζώητη, η Ημέρα της Γυναίκας -των Γυναικών, για τις ελάχιστες που αντιλαμβάνονται τη διαφορά- συνεχίζει απτόητη να περιγελά όσες επιμένουμε να νοσταλγούμε εκείνο το ευρηματικό «8 του Μάρτη. Δεν εορτάζουμε και δεν δεχόμαστε επισκέψεις».
Γιατί δεν είναι μόνο που δεν τα καταφέραμε να τη σβήσουμε από το φεμινιστικό καλαντάρι. Είναι και που την παρακολουθήσαμε να υιοθετεί επιμέρους σημεία της κριτικής μας διατηρώντας αναλλοίωτο τον σκληρό της πυρήνα. Κακά τα ψέματα: η εικοσιτετράωρη «Αποθέωση της Γυναίκας» -μην πάει ο νους σας στον Χόντο, του ραδιοφωνικού σταθμού «Στο Κόκκινο» ήταν η διαφήμιση- θα είναι και του χρόνου μαζί μας, πρόθυμη να ενσωματώσει την γκρίνια μας στο ετήσιο τελετουργικό της.
Οι πολλές και συχνά ανταγωνιστικές εκδοχές της Ημέρας της Γυναίκας ήταν και φέτος πάλι όλες εδώ, υποδεικνύοντας ότι στην εντυπωσιακή ποικιλία τους θα μπορούσαμε ίσως να αναζητήσουμε τους λόγους της μακροημέρευσής της.
Δεν το υποστηρίζω για πρώτη φορά: Οι απόπειρες να επιστραφούν στην επέτειο τα μαχητικά νοήματά της δεν πρόκειται να εγκαταλειφθούν όσο οι θεσμικές, δημοσιογραφικές και εμπορικές καταχρήσεις της γυναικείας «γιορτής» κάνουν αισθητή την παρουσία τους στις 8 κάθε Μάρτη.
Την ίδια ώρα, όσο η μέρα κινητοποιεί γυναικείες και φεμινιστικές συλλογικότητες, παράγει επομένως πολιτική, είναι επόμενο να προκαλεί την, έστω στιγμιαία, αφύπνιση κομματικών οργάνων, θεσμικών παραγόντων και δημοσιογραφικών επιτελείων.
Οπως και να ’χει, η αγέραστη Ημέρα της Γυναίκας έδειξε για ακόμη μια χρονιά πως δεν κινδυνεύει από μίζερες παλιομοδίτικες ενστάσεις, οπότε μπορεί να προσβλέπει με σιγουριά σε πολλούς ακόμη πανηγυρικούς εορτασμούς. Για να εξασφαλίσει, πάντως, το μέλλον της τροποποιεί σιωπηρά και κατά περίπτωση το παρελθόν της, φροντίζοντας να το προσαρμόσει στις ανάγκες του παρόντος της.
Αυτό συνέβαινε πάντα με την 8 του Μάρτη: οι αλλεπάλληλες μεταμφιέσεις της βασίστηκαν σε διαφορετικές αφηγήσεις για τις απαρχές της, τις ηρωίδες που τιμά, τους λόγους που την καθιστούν αναντικατάστατη. Κατά τη διαδικασία αυτή προτάθηκαν καθησυχαστικοί ιδρυτικοί μύθοι, επιλέχθηκαν οι συμβατές κάθε φορά προμήτορες, αποσιωπήθηκαν ενοχλητικές πτυχές του οδοιπορικού της μέρας.
Πώς αλλιώς θα μπορούσε να επιβιώνει επί έναν ήδη αιώνα μια επέτειος που ξεκίνησε σοσιαλδημοκρατική, εξελίχθηκε σε τριτοδιεθνιστική, αναβίωσε ως φεμινιστική και τις τελευταίες δεκαετίες, με την ευλογία πια και των Ηνωμένων Εθνών, κατορθώνει διεθνώς να στεγάζει τις πιο αντιφατικές φανερώσεις αυτού που κάποτε ονομάστηκε γυναικείο ζήτημα;
Αδιόρατες αλλά σημαίνουσες, οι σύγχρονές μας διαφοροποιήσεις του χρονικού της 8 του Μάρτη στην Ελλάδα προαναγγέλλουν τις νέες μεταμορφώσεις της.
Είναι αλήθεια πως η αδράνεια συνεχίζει να επιβάλλει την εθιμοτυπική αναφορά στη μυθολογική διαδήλωση των εργατριών της Νέας Υόρκης (1857). Την ίδια ώρα, ωστόσο, ξεπροβάλλει δειλά ένας παράλληλος ιδρυτικός μύθος, ανομολόγητη αντίδραση στα ευρήματα της φεμινιστικής ιστοριογραφίας: η αρχέτυπη κινητοποίηση των εργατριών παραμένει αμετάλλακτη, απλώς μετατίθεται στις 8 Μαρτίου 1908.
Από την πλευρά τους, σύγχρονες αριστερές αναγνώσεις του ιστορικού τής επετείου, δίχως να εγκαταλείπουν το 1857, επιμένουν στους δεσμούς της μέρας με τη Σοβιετική Ενωση.
Επανέρχονται έτσι στην εξέγερση των εργατριών της Πετρούπολης στις 8 Μαρτίου 1917 (23 Φεβρουαρίου με το ιουλιανό ημερολόγιο), την ημερομηνία που ενσωματώθηκε καθυστερημένα στο επίσημο χρονολόγιο της επανάστασης ως το «θηλυκό» προανάκρουσμά της.
Ας μην παραλείψω και μία ακόμη, πατριωτική αυτή τη φορά, αναδρομή στις απαρχές της επετείου: καθώς η «Εφημερίς των Κυριών» της Κ. Παρρέν κυκλοφόρησε συμπτωματικά στις 8 Μαρτίου 1887, για κάποιους η Ημέρα της Γυναίκας σήμανε ακόμη μια ελληνική πρωτιά, είκοσι τρία ολόκληρα χρόνια πριν από την καθιέρωσή της το 1910.
Βέβαια, η Κλάρα Τσέτκιν και οι δευτεροδιεθνιστικές διευθετήσεις της γυναικείας ψήφου δύσκολα μπορούν να εμπνεύσουν τις σύγχρονες μαρτιάτικες κινητοποιήσεις. Μαζί τους εγκαταλείφθηκαν λίγο-πολύ και οι τριτοδιεθνιστικές αλλά και οι μεταπολεμικές ηρωίδες, εγχώριες και μη, στη θυσία των οποίων αφιερωνόταν κατά περιόδους ο εορτασμός.
Στη θέση τους συναντούμε πλέον ύμνους σε ευάλωτες κατηγορίες γυναικών που, δυστυχώς, δύσκολα μπορούν να αντιταχθούν στην πολιτική τους χρήση. Το πρόσωπο των οροθετικών γυναικών θυμήθηκε στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός, στη γυναικεία προσφυγιά αφιέρωσε την επέτειο ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Είναι προφανές ότι τα πολλά πρόσωπα της Ημέρας της Γυναίκας συνεχίζουν να αντλούν τη νομιμοποίησή τους από αφηγήσεις ευέλικτες, εύκολα προσαρμόσιμες στις αλλαγές των καιρών. Στα επιλεκτικά αυτά χρονικά βρίσκουν τη θέση τους σελίδες από τη συμμετοχή των γυναικών στις περιπέτειες της Αριστεράς, καθώς και κάποιες -συνήθως ασυνάρτητες- πληροφορίες για το πρώτο κύμα της γυναικείας αμφισβήτησης.
Διόλου τυχαία, το μεταπολιτευτικό φεμινιστικό κίνημα σπανίως μνημονεύεται στις 8 κάθε Μάρτη. Ούτως ή άλλως, η Ημέρα της Γυναίκας έχει από παλιά εκπαιδευτεί να κρατά τις απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας από τον φεμινισμό και τις κατά καιρούς παραφυάδες του.
