Η Λιλή Ζωγράφου για την εξέγερση του Πολυτεχνείου
«Την Κυριακή 18 του Νοέμβρη 1973 κατάφερα να επιστρέψω σπίτι μου (κάθομαι απέναντι από την ΕΣΑ). Με την απόφαση να καταγγείλω το Εγκλημα στην Ευρώπη. Πέρασα στη μηχανή μου πέντε ψιλές κόλλες χαρτί και άρχισα να καταγράφω ώρα την ώρα τις νωπές αναμνήσεις μου. Που άρχιζαν με τη χαρά, το παραλήρημα, τον θρίαμβο, για να καταλήξω στη σφαγή».
Είναι η Λιλή Ζωγράφου (1922-1998) και η μαρτυρία της «17 Νοεμβρίου 1973 – Πώς φτάσαμε στη νύχτα της μεγάλης σφαγής», που κυκλοφόρησε (μετά την πτώση της χούντας), στην Ελλάδα, αφού πριν διοχετεύτηκε ανώνυμα από τη συγγραφέα στο εξωτερικό, όπου τυπώθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα για τους εκεί Ελληνες.
Βασανιστές και χριστιανισμός
Να δώσω –μέρες Πολυτεχνείου εν όψει- μερικά αποσπάσματα, καθώς πρόκειται για μία από τις πιο αυθεντικές μαρτυρίες των ημερών εκείνων –43 χρόνια από τότε. Γράφει στο εισαγωγικό κείμενο υπό τον τίτλο «Ολίγα για τον Μινώταυρο»:
Είναι οδύνη να υποτάσσεσαι στους χυδαίους. Είναι οδύνη να γνωρίζεις το έγκλημα και να ‘σαι ανίκανος να το εμποδίσεις. Αλλά είναι ταπείνωση να το καταγράφεις, όταν προδότης και προδομένος είναι ο Ελληνας. Σύμφωνοι: Να στήσουμε λαιμητόμους για τους προδότες και τους βασανιστές. Αλλά το ερώτημα παραμένει: Θα πεθάνει μαζί τους αυτό το τέρας που εν ονόματι της μονοπώλησης της “εθνικοφροσύνης” ασέλγησε πάνω στο σώμα της Ελλάδας;
Η Ζωγράφου δίνει στις σελίδες που ακολουθούν ιδιαίτερη έμφαση στα όργανα της χούντας –τους βασανιστές: «… ο Χίτλερ δημιούργησε τον φασισμό, προβάλλοντας ένα ιδανικό, το Deutschland űber alles. Και οι Γερμανοί θεωρούσαν φυσικά και δικαιολογημένα τα εγκλήματα που κάλυπτε αυτή η σημαία. Γιατί το σύνθημα λειτουργούσε σαν καταλύτης κάθε εμποδίου, συμπεριλαμβανομένου και του κομμουνισμού.
»Αλλά οι χιλιάδες Ελληνες βασανιστές σε τι πίστεψαν δολοφονώντας κι εξουδετερώνοντας άλλους Ελληνες, συμπατριώτες τους; Εν ονόματι ποιου ιδανικού; Και πού είναι αλήθεια ο χριστιανισμός μιας χώρας, που, τώρα και τριάντα χρόνια, ξοφλά με ανθρωποθυσίες, για να εξουδετερώσει, τάχα, τον κίνδυνο του κομμουνισμού, που απειλεί τις χριστιανικές αρχές της ελληνικής οικογένειας και την ηθική της χριστιανικής νεολαίας;
»Πού ήταν η Ελληνική Ορθόδοξος Εκκλησία στην περίοδο της εγκληματικής επταετίας; Ακουσε ή διάβασε κανείς μια φωνή διαμαρτυρίας να βγαίνει από ιερατικά χείλη, με μοναδική εξαίρεση τον Γεώργιο Πυρουνάκη;».
Η εξέγερση και η σφαγή
Και περνάει στην εξέγερση: «Οι φοιτητές ρύθμιζαν μόνοι τους την κυκλοφορία των τροχοφόρων. Κάποια στιγμή, χωρίς καμιά προειδοποίηση, διαπιστώθηκε πως η αστυνομία είχε εξαφανιστεί, μαζί και οι τροχονόμοι.
Ακολούθησε ένα παλλαϊκό πανηγύρι, όπου χιλιάδες λαού και φοιτητών εκτόνωναν την πίκρα και τη φιμωμένη αγανάκτηση έξι χρόνων, τραγουδώντας και εκτοξεύοντας συνθήματα που έφταναν μέχρι τον ουρανό: Νέοι, ώριμοι, γέροι, όσοι στέκονταν εκεί, τις μεσημεριανές ακόμη ώρες, ανάμεσα 2-4, μέσα στην πιο ηλιόλουστη μέρα του Νοέμβρη ξεφώνιζαν σκληρά κι αγανακτισμένα συνθήματα με μεγάλα γελαστά στόματα».
Αλλά η αποχώρηση των οργάνων ήταν προσωρινή. Καθώς ερχόταν το βράδυ η εικόνα άλλαξε: «Πυκνές δυνάμεις στρατού, μηχανοκινήτων και τανκς έχουν κυκλώσει από παντού το Πολυτεχνείο. Ενα τανκ περιμένει σε λίγη απόσταση από την είσοδο. Ψηλά στα κάγκελα, στην είσοδο, παντού, κρέμονται αμέτρητοι σπουδαστές, φωνάζοντας: “Είσαστε αδέρφια μας!”.
Ο σταθμός εκπέμπει ακόμη. […] Το τανκ δίνει από τηλεβόα δέκα λεπτά καιρό στους στασιαστές να παραδοθούν. Σπουδαστές τρέχουν κατά μέσα να αναφέρουν στη συντονιστική επιτροπή του αγώνα. Πριν φτάσουν στο βάθος, ο αξιωματικός των επιχειρήσεων δίνει εντολή στον οδηγό του τανκ να προχωρήσει.
Ο φαντάρος ανοίγει τα χέρια του προς τους σπουδαστές που μένουν σκαρφαλωμένοι στα κάγκελα της πόρτας, για να καταλάβουν πως πρέπει να παραμερίσουν, γιατί πήρε διαταγή να προχωρήσει.
»Τα “παιδιά” μένουν στις θέσεις τους, προκαλώντας: “Χτυπάτε αδέρφια! Εμπρός!”. Στον εξώστη αγόρια και κορίτσια τραγουδούν με φωνές σκληρές τον Εθνικό Υμνο. Ο αξιωματικός του τανκ επαναλαμβάνει τη διαταγή και το τανκ ορμά γκρεμίζοντας την είσοδο, μαζί με το τελευταίο παλικάρι που αρνήθηκε ή δεν πρόλαβε να πηδήξει.
Προχωρεί, συνθλίβει την μπλε Μερσεντές του πρύτανη, που πίσω της είναι οχυρωμένα άλλα παιδιά, ισοπεδώνει και το επόμενο αμάξι και σταματά. Πυροβολισμοί και πολυβολισμοί καταπίνουν τη λιπόθυμη στροφή, “και σαν πρώτα αντρειωμένη…”».
Στο πλαίσιο
«Υπάρχει μια σκληρή πραγματικότητα: δεν υπάρχουν χρήματα. Ωστόσο μπορούν να γίνουν πράγματα σε επίπεδο υποδομής, οργάνωσης και σύνδεσης επιμέρους φορέων ώστε να υπάρχει συνεργασία αλληλοσυμπλήρωσης και όχι να διαφεντεύει ο καθένας το μικρομάγαζό του», έλεγε η Λυδία Κονιόρδου το προπερασμένο Σάββατο, σε εκτενή συνέντευξή της στην Εφη Μαρίνου, στο ημέτερο φύλλο. Να έπαιξε άραγε ρόλο στην υπουργοποίησή της;
Ιδού πάντως τώρα υπουργός Πολιτισμού. Κι επειδή με ό,τι ώς τώρα έχει καταπιαστεί έχει διαπρέψει, ελπίζεται ότι θα τα καταφέρει και σ’ αυτό το πόστο, μολονότι όσοι ομότεχνοί της ενέδωσαν –γενικώς– στην πολιτική δεν καλοπέρασαν.
Ο χρόνος που μεσολαβεί από το γράψιμο της σελίδας αυτής ώς τη δημοσίευσή της δεν μου επιτρέπει να περιλάβω κάποια εν τω μεταξύ συμβάντα.
Οπως τον θάνατο του Βαγγέλη Γκούφα, ενός πνευματικού ανθρώπου, αγωνιστή της Αντίστασης, φυλακισμένου κι εξόριστου για τα φρονήματά του, που ξεχώρισε σε πολλά είδη -από τα πιο απαιτητικά ώς τα πιο εμπορικά, καθ’ ότι ποιητής, στιχουργός τραγουδιών, θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος, συγγραφέας ραδιοτηλεοπτικών σειρών. Σε κάποια από τις επόμενες σελίδες θα αναφερθώ σε μια «επί παντός» κουβέντα μας στην «Ελευθεροτυπία».
Στον συγγραφέα και δημοσιογράφο Πέτρο Πικρό (που επέλεξε ως ψευδώνυμο το επόνυμο του Γκόρκι, που θαύμαζε –Γκόρκι στα ρωσικά σημαίνει πικρός) είναι αφιερωμένη, 60 χρόνια από τον θάνατό του, η εκδήλωση του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ, μεθαύριο Δευτέρα, ώρα 6.30 μ.μ. στην αίθουσα της οδού Ακαδημίας 20.
Ομιλητές η καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Χριστίνα Ντουνιά, οι δημοσιογράφοι και συγγραφείς Παντελής Μπουκάλας και Γιώργος Λεονταρίτης και ο δημοσιογράφος Γιώργος Μηλιώνης. Κείμενα του Πικρού θα διαβάσει ο ηθοποιός Γιώργος Κέντρος.
ΚΑΙ… Η Αριστερά του Κυρίου.
