Ο Ψυχοπαίδης στο μετρό

Ο Βασίλης Τσιτσάνης και στίχοι από τη «Συννεφιασμένη Κυριακή», ο Θεόφιλος, ηλιοτρόπια, ένα κυκλαδικό ειδώλιο, ο μύθος του Γανυμήδη, αρχαιοελληνικά αγάλματα, ο Θεοτοκόπουλος, ο Καβάφης, ο Σεφέρης, αναφορές στους Σεζάν, Μανέ, Γκόγια, Γεώργιο Αβλιχο, αλλά και στην Πρωτομαγιά του 1944, στον εκτελεσμένο από τους Γερμανούς Μανόλη Λίτινα, στον Γρηγόρη Λαμπράκη…

Με αποκαταστημένα τα 30 έργα που καταστράφηκαν και λεηλατήθηκαν κατά τον βανδαλισμό που υπέστη το 2013 από οπαδούς ποδοσφαιρικής ομάδας στον σταθμό «Ειρήνη» του μετρό, η σύνθεση βρήκε καινούργια στέγη σε έναν από τους πιο δημοφιλείς, πολυσύχναστους, δημόσιους χώρους.

Παρουσιάζεται στο πρώτο υπόγειο του σταθμού «Σύνταγμα», ακριβώς απέναντι από τον τοίχο με την αναπαράσταση αρχαιολογικής τομής, όπου διακρίνονται η επιχωματωμένη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους κοίτη του Ηριδανού, ταφικός περίβολος και σαρκοφάγος του 4ου αι. π.Χ., πήλινο στέλεχος του πεισιστράτειου υδραγωγείου κ.ά.

«Βρίσκω μαγικό αυτό που συνέβη. Σε αυτές τις διαστρωματώσεις από την αρχαιότητα, μαζί με τη φυσική γεωλογική κατάσταση αποτυπώνεται η Ιστορία, η κοινωνία, ο δημόσιος χώρος, οι ιδέες, θέματα για τα οποία μιλάει και ο απέναντι τοίχος, με σύγχρονο τρόπο», λέει στην «Εφ.Συν.» ο Γιάννης Ψυχοπαίδης.

«Ξαναδούλεψα το έργο και συμπλήρωσα τους 30 πίνακες που έλειπαν. Δεν ήθελα να αντιγράψω τον εαυτό μου, γι’ αυτό δεν προσπάθησα να φτιάξω τα ίδια έργα θεματικά, αλλά να μεταφέρω το πνεύμα εκείνων που χάθηκαν. Αυτή η ολοκληρωμένη σύνθεση με τα επιπρόσθετα στοιχεία αναζήτησε τον δρόμο της σε καινούργιους σταθμούς και τελικά, μέσα από πολλές ευτυχείς συγκυρίες, τον βρήκε σε αυτό το σημείο που είναι ιδανικό».

Ο εκθεσιακός χώρος αναζητήθηκε και βρέθηκε από κοινού από την «Αττικό Μετρό» και τον καλλιτέχνη.

Σε μόνιμο διάλογο με τους αποδέκτες του, το έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη ενταγμένο στον δημόσιο χώρο συνομιλεί με την καθημερινότητα σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο, ενώ το συγκεκριμένο τετράπτυχο διαπραγματεύεται τον κλασικό κόσμο, την τέχνη, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο χώρο. Το επόμενο διάστημα θα τοποθετηθούν επεξηγηματικές ταμπέλες με συνοπτικό κείμενο και θα λυθούν ζητήματα του φωτισμού.

Η παραγγελία για το έργο δόθηκε στον καλλιτέχνη το 2004 και με ιλιγγιώδεις ρυθμούς δούλεψε για να το ολοκληρώσει μέσα σε λίγους μήνες. «Η έννοια του κοινωνικού χώρου με αφορά πολύ στη δουλειά μου», συνεχίζει ο ίδιος.

«Εδώ η κοινωνική αναφορά είναι έντονη. Αυτό το προκάλεσε και ο τίτλος του, που δόθηκε τότε στον καινούργιο σταθμό “Ειρήνη”, που θα οδηγούσε κυριολεκτικά στα ολυμπιακά έργα και στις νέες εγκαταστάσεις.

Η ιδέα της σχέσης με τον κλασικό κόσμο μέσω των Ολυμπιακών Αγώνων και η συμβολική ονομασία “Σταθμός Ειρήνη” με έκανε να ασχοληθώ με τον πόλεμο. Η σύνθεση από τη μια μεριά είναι η σύνοψη της δουλειάς μου και από την άλλη αναφορά στην Ιστορία, την πολιτική, την κοινωνία, την ιδεολογία».

Οι τέσσερις συνθέσεις αποτελούνται από τα 333 έργα και η καθεμία έχει τα χαρακτηριστικά της. Σύμφωνα με τον Γ. Ψυχοπαίδη, η πρώτη είναι «Ο ιδιωτικός βίος, η καθημερινή ζωή και οι ιδιωτικές στιγμές. Η προσωπική βιογραφία και ο ατομικός χώρος».

Η δεύτερη, «Ο αρχαίος κόσμος, οι μεγάλοι στοχαστές, οι ιδέες, η πνευματική έκφραση, ο διάλογος με την κλασική αρχαιότητα, το σήμερα μέσα από το χθες και το χθες μέσα από το σήμερα».

Η τρίτη «Η τέχνη και οι μορφές της στον χρόνο. Αναφορές και σχόλια στην ιστορία της Τέχνης, στα πρόσωπα που τη σημάδεψαν σαν φάροι». Και, τέλος, η τέταρτη ενότητα αφορά την «Ιστορία, την κοινωνία, την πολιτική. Τον δημόσιο χώρο στον σημερινό κόσμο, τον σύγχρονο άνθρωπο, τους φόβους, τις ελπίδες του».

Το έργο έμεινε στον σταθμό «Ειρήνη» του μετρό τα έτη 2004-2013. Μετά τον αγώνα της ΑΕΚ που είχε αποτέλεσμα τον υποβιβασμό της στην τρίτη κατηγορία, οι έξαλλοι οπαδοί της λεηλάτησαν μεγάλο μέρος του σταθμού. Τα ειδικά αλεξίσφαιρα τζάμια, που είχαν έρθει ειδικά από την Ιταλία και προφύλασσαν το έργο τέχνης, δεν γλίτωσαν.

Ωστόσο και μετά την καταστροφή το πρώτο έργο υπάρχει στην ειδική έκδοση «Σταθμός Ειρήνη», όπου έχουν καταγραφεί όλα τα έργα ένα προς ένα. Μια ατομική, σχεδόν αναδρομική έκθεση του Γιάννη Ψυχοπαίδη, 333 έργα, στην καθημερινή ζωή της πόλης.