Εν αρχή ην ο «Τεχνοχώρος», που άφησε ισχυρό το αποτύπωμά του στον χάρτη της θεατρικής Αθήνας. Αυτός ο ανυπότακτος θεατρικός χώρος, που ο Γιάννης Κακλέας και η ομάδα του κράτησαν μάχιμο και δημιουργικό για 22 χρόνια μ’ ένα πλούσιο και ερευνητικό ρεπερτόριο, με ρηξικέλευθες παραστάσεις κι ένα φανατικό κοινό ν’ ακολουθεί πιστά.
Ο ιστορικός κύκλος του έκλεισε το 2002, αλλά ο Γιάννης Κακλέας υπάρχει παντού – «και πουθενά» ίσως να συμπλήρωνε ο ίδιος με αυτοσαρκασμό…
Παραγωγικότατος τα τελευταία χρόνια, σκηνοθετεί από το λεγόμενο εμπορικό θέατρο μέχρι σε κρατικά θέατρα.
Από το Φεστιβάλ Αθηνών με 24ωρες παραστάσεις μέχρι όπερες του Νίκου Καρβέλα με πρωταγωνίστρια την Αννα Βίσση. Από μιούζικαλ σε μεγάλους χώρους μέχρι αριστοφανικές κωμωδίες στην Επίδαυρο, κάνοντας, όπως λέμε, sold out.
Ο Γιάννης Κακλέας απολαμβάνει τις αντιφάσεις του, δηλώνει πάντα μαχητής, υπερασπίζεται το δικαίωμα του καλλιτέχνη στο όνειρο. Φέτος σκηνοθετεί δύο έργα του Σέξπιρ.
Μετά το «Ημέρωμα της Στρίγγλας» στο θέατρο «Βρετάνια» με τους Βασίλη Χαραλαμπόπουλο και Μαρία Ναυπλιώτου, τον «Αμλετ» που μόλις ανέβηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά με πρωταγωνιστή τον Κωνσταντίνο Ασπιώτη.
Αμλετ. Ο ευφυής, ευαίσθητος Δανός πρίγκιπας θέτει πολύ δύσκολες ερωτήσεις για την αμφιλεγόμενη περιπέτεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Αφορμή, η εμφάνιση ενός φαντάσματος: ο νεκρός βασιλιάς, δολοφονημένος από τον σφετεριστή του θρόνου αδελφό του, ζητά εκδίκηση.
«Ο Αμλετ, από ευαίσθητος, ιδεολόγος, σπουδαστής του θείου και της επιστήμης, καλείται να μπει στη φωτιά της δράσης», λέει ο Γιάννης Κακλέας. «Αμφιβάλλει ώσπου να πάρει οριστική απόφαση για τη βίαιη ανατροπή όλων.
Πριν αρχίσει να σκορπάει τον θάνατο, εξετάζει όλα τα ενδεχόμενα. Τη σχέση με πατέρα, μητέρα, εξουσία, θάνατο, φιλία, ματαιοδοξία, τη ματαιότητα των πραγμάτων. Μετά ακολουθεί τον δρόμο που θα τον κάνει σφαγέα. Οταν η σκηνή γεμίσει πτώματα, τα υπόλοιπα είναι σιωπή. Ο καθένας σκέφτεται πάνω σ’ όλο αυτό.
Είναι αυτό το μέσον για απονομή δικαιοσύνης; Το φάντασμα λέει στον Αμλετ: “Μη λερώσεις την ψυχή σου, ό,τι κι αν κάνεις”. Ομως αυτό είναι θέμα αξεπέραστο: Πώς οδηγείται κανείς στη βία χωρίς να λερώσει την ψυχή του;
Εδώ στηρίζει ο Πίτερ Μπρουκ την ανάλυσή του για το έργο. Αν απαιτείται πράξη βίας απέναντι στην υφιστάμενη βία, δεν θα χαθούμε μέσα σ’ αυτή; Εγώ που επιδιώκω το καλό και το δίκαιο δεν θα εκπέσω σ’ αυτό που καταγγέλλω; Ενα τρομακτικό δίλημμα που παραμένει αναπάντητο. Ο Αμλετ βιώνει τη βαθιά απόγνωση τέτοιων συλλογισμών αλλά και την αδήριτη ανάγκη να προχωρήσει σε πράξη.
Μια ιστορία εκδίκησης που λειτουργεί σαν αριστουργηματική παραβολή πάνω στο θέμα της βίας, βάζοντας έναν άνθρωπο να αναρωτηθεί εφ’ όλης της ύλης, να πιάσει την ιστορία της ύπαρξης από την αρχή. Αν αφήσουμε στην άκρη τα κλισέ περί μελαγχολίας και κατάθλιψης του ήρωα, θα δούμε ότι ο Αμλετ, ως μηχανή δράσης, ανακινεί μια καθαρή ιστορία.
Πριν πάρει μπρος, αναρωτιέται για όλα απ’ την αρχή, γνωρίζοντας ότι η καταστροφή μετά θα είναι καθολική. Δεν είναι τόσο σκεπτόμενος όσο παρορμητικός, σωματικός. Θέλει να επέμβει γιατί έχει σιχαθεί την υποκρισία, την έλλειψη συναισθημάτων.
Βλέπει τη μητέρα του παντρεμένη μ’ αυτόν που σκότωσε τον πατέρα του, τον λαό της Δανίας να υπερασπίζεται έναν διεφθαρμένο δολοφόνο. Βλέπει γύρω του πουριτανισμό και προδοσία. Με γενναιότητα αντιτίθεται σε όλο τον κόσμο και στον ίδιο τον εαυτό του».
• Αυτός ο Αμλετ υπάρχει στην εποχή μας;
Δεν είναι απλό να αφιερώσεις τον εαυτό σου στην αναζήτηση της απόλυτης, της ακραίας αλήθειας. «Την αλήθεια μόνο έναντι θανάτου την βρίσκεις» λέει ο Οδυσσέας Ελύτης στα «Ελεγεία της Οξώπετρας». Ο Αμλετ είναι σύγχρονος γιατί το ζήτημα που ανακινεί είναι παντός καιρού.
Είναι ο ήρωας που ζει κατακερματισμένος μέσα μας. Αν δεν υπάρχει στο μυαλό, την ψυχή μας, πρέπει γρήγορα να τον αναζητήσουμε. Μέσα στη σημερινή βαθιά παρακμή, είναι δύσκολο τέτοιες ποιότητες ν’ αναδειχτούν ξεκάθαρα μπροστά. Ωστόσο, μπορείς να τις αναγνωρίσεις σε κάποιες προσωπικότητες.
• Και σε πολιτικές προσωπικότητες;..
Εγώ προτιμώ να επικεντρώνομαι σε προσωπικότητες και έργα της τέχνης, να συναλλάσσομαι με πρόσωπα σαν τον Αμλετ, με συγγραφείς σαν τον Σέξπιρ και τον Αριστοφάνη, με παιδιά που αγαπούν το θέατρο, παρά με τις ψευδαισθήσεις των πολιτικών.
Προσωπικά δεν τους θέλω στην παρέα μου… Μα τι σχέση έχουν οι καλλιτέχνες μαζί τους; Αυτοί θα εξαφανιστούν σύντομα και κανείς δεν θα τους θυμάται, βοηθούν μάλιστα πολύ στην αυτοεξαφάνισή τους…
Ονειρεύομαι μια ερωτική Ελλάδα
• Εξαφανίζονται και οι ιδεολογίες;
Οποιος δηλώνει ότι εκπροσωπεί μια ιδέα, δεν σημαίνει ότι είναι η ιδέα. Εχουμε μια εκπροσώπηση της Αριστεράς. Αλλά η Αριστερά θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά απ’ αυτή την εκπροσώπηση, με έναν άλλο τρόπο. Τι κι αν εμείς τότε δεν θα ζούμε; Κοίτα, εγώ τους λυπάμαι. Δεν νομίζω ότι είναι για πέταμα, βρίσκονται σ’ ένα φοβερό αδιέξοδο.
Οποιος προσπαθήσει μέσα στην παρακμή να φτιάξει κάτι καλό, θα αντιμετωπίσει τέτοιες αντιδράσεις που κάποτε θα τον οδηγήσουν σε αμλετικά διλήμματα, εννοώ με την έννοια της παραίτησης και της αυτοκτονίας. Εγώ έχω την εμπειρία της Καλαμάτας.
Ξέρεις τι είναι να διοικείς ένα δημοτικό θέατρο μικρού προϋπολογισμού, παλεύοντας να το πας μπροστά, την ίδια στιγμή που εκείνο, με ό,τι εκφράζει ως δημοσιοϋπαλληλική αντίληψη, θέλει να πάει πίσω; Κόντεψαν να πάθουν τα νεύρα μου, πήγα να τρελαθώ έξι χρόνια.
Πώς να πας μπροστά ένα κράτος του οποίου οι πολίτες έχουν αποφασίσει να ζήσουν τη χαρά της αυτοκαταστροφής; Δεν θέλω να κάνω τέτοιες κουβέντες, με χαλάνε. Οι καλλιτέχνες έχουν άλλο χώρο, άλλο τρόπο.
• Ζείτε όμως μέσα σ’ αυτό το σύστημα.
Εντάξει, έχουμε ξεκαθαρίσει ότι είμαστε καλλιτέχνες και πολίτες. Ο Σέξπιρ λέει: «Πάρτε την τύχη στα χέρια σας, προχωρήστε προς τα εκεί που πιστεύετε». Εγώ δεν είμαι απογοητευμένος, δεν το βάζω εύκολα κάτω. Η απογοήτευση είναι όπλο του συστήματος. Να απογοητευτώ από τι; Από κάτι στο οποίο δεν είχα επενδύσει, δεν είχα καν γοητευτεί;
Ο καθένας επιλέγει ρόλους. Εγώ επέλεξα ρόλο μέσα από την τέχνη. Εκεί παλεύω να πραγματώσω τα όνειρά μου. Με έργα ρεπερτορίου, με συγγραφείς που αγαπάω, δουλεύοντας με συναδέλφους που θαυμάζω. Αν μέσα από τη δουλειά σου καταφέρνεις να ευαισθητοποιείς τους θεατές, αν παράγεις κάποιο εκπαιδευτικό έργο, τότε εκπληρώνεις τον στόχο σου.
Είναι επίσης σημαντικό να έχεις μπολιάσει στην ομάδα των συνεργατών σου την έννοια της αξιοκρατίας και της δικαιοσύνης. Αυτό είναι το μετερίζι μου, εκεί δοκιμάζομαι, εκεί κρίνομαι. Ας κάνει λοιπόν ο καθένας το καλύτερο στον χώρο του. Μη νομίζεις ότι το λέω από ηττοπάθεια, κάθε άλλο. Θα παλεύω ως πολίτης για τα δικαιώματά μου, αλλά βασική μου υποχρέωση είναι να είμαι σωστός καλλιτέχνης.
• Είναι τόσο εύκολο;
Εχω βρεθεί συχνά σε δύσκολες καταστάσεις, δεν κινήθηκα πάντα σε σωστές γραμμές. Κι εγώ χάνομαι μέσα στο βαθύ παρακμιακό ωστικό κύμα. Αλλά ξέρω ότι, επί της ουσίας, ο αγώνας μου δίνεται στον χώρο της δημιουργίας. Δεν με καταθλίβει η πολιτική κατάσταση. Η στάση μου συνδέεται και με τον χαρακτήρα μου.
Δεν έχω ως προτεραιότητα να βλέπω την πραγματικότητα κατάματα. Υπάρχω στον χώρο από το 1974 ως μαθητής και από το 1980 ως σκηνοθέτης. Οταν άρχισα να σκηνοθετώ, οι δυσκολίες ήταν βουνό, αξεπέραστες. Δεν με ενθάρρυνε κανείς. Μου έλεγαν συνεχώς: «Παράτα τα», «Ασχολήσου με κάτι άλλο».
Δεν άκουγα τίποτα, ούτε τώρα ακούω. Νομίζω ότι κατάφερα να κάνω αυτό που ονειρευόμουν, να δώσω ένα στίγμα καθαρό. Να μεγαλώσω μέσα από την τέχνη μου, να καταξιωθώ σ’ αυτά που μου άρεσαν, να υπάρχω μαζί με εκείνους που αγαπάω. Ε, δεν είναι λίγο αυτό.
• Πώς διαχειρίζεστε τις συγκρούσεις;
Με το να χάνω και να κερδίζω. Αν κάτι με έχει σώσει, είναι ότι ποτέ δεν υπήρξα μόνος σ’ αυτή την υπόθεση. Προστατεύομαι από ομάδες, συνεργάτες. Πάντα υπήρχαν άνθρωποι γύρω μου που τους στήριζα και με στήριζαν.
Μπορεί να σου φανεί παράξενο, επειδή θεωρούμαι προβεβλημένος, αλλά όλες οι παρέες μου ήταν έξω από το σύστημα. Ημουν από την πλευρά της εναλλακτικής σκέψης και του εναλλακτικού τρόπου δημιουργίας. Δεν φλέρταρα ποτέ ούτε με την εξουσία ούτε με τα διευθυντικά πόστα.
• Τι είναι τελικά αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «σύστημα», που κάποιοι αρνούνται την ύπαρξή του και που κάποιοι όμως το ενοχοποιούν και για όσα δεν ευθύνεται;
Οι μαρξιστές, λέγοντας «σύστημα», εννοούσαν την καθεστηκυία τάξη, εκείνο το γερά εγκατεστημένο σύστημα συμφερόντων με πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές παραμέτρους. Το μπλοκ της εξουσίας που δημιουργείται προσβλέποντας στο να κατευθύνει τα πράγματα.
Ζωντανό κοινωνικό κομμάτι, το οποίο οι περισσότεροι αντιμάχονται κι άλλοι γίνονται μέρος του. Εγώ είμαι από την πλευρά των ανθρώπων που αντιμάχονται το σύστημα, συγχρόνως όμως διαπιστώνω ότι χρειάζεται ένας έξυπνος τρόπος συνύπαρξης μαζί του, ώστε να μην καταστραφείς. Βέβαια, αυτός ο τρόπος συνιστά μια πολύ δύσκολη εξίσωση…
Αλλά δεν μου αρέσει να μιλάω γι’ αυτά. Οι άνθρωποι της τέχνης, κατά βάθος, δεν θέλουμε να κατατριβόμαστε πολύ με την έννοια του εφικτού. Αφήστε μας να ονειρευόμαστε. Μπορεί να είμαστε και άχρηστοι για κάποια πράγματα, αλλά αφήστε να είμαστε άχρηστοι με έναν ενδιαφέροντα τρόπο. Αφήστε μας να ονειρευόμαστε…
• Εσείς τι ονειρεύεστε;
Αν δεν είναι ρομαντικοί οι καλλιτέχνες, ποιοι είναι; Ονειρεύομαι μια ερωτική Ελλάδα, μια χώρα ευαίσθητων, αλληλέγγυων πολιτών, έναν τόπο που θα γεννά ποιητές, φιλοσόφους.
Ας κάνουμε μια σισύφεια προσπάθεια για κάτι καλύτερο. Κι αν κάποιοι αποτυγχάνουν, δεν θα σταματήσουμε να ονειρευόμαστε. Εχουμε δικαίωμα να προσβλέπουμε σ’ αυτό που, αν τώρα μοιάζει ανέφικτο, σε μερικά χρόνια μπορεί να είναι κοινός τόπος.
• Περιμένετε την αρωγή της Πολιτείας στις τέχνες;
Τίποτα δεν περιμένω, ποτέ δεν δόθηκε τίποτα. Κανείς δεν ρώτησε τους καλλιτέχνες κι ούτε θα τους ρωτήσει. Αντίθετα, ό,τι δεν θέλουμε θα πράξουν, ακόμα περισσότερο θα μας ευνουχίσουν… Νιώθουμε τη βαρβαρότητα, βλέπουμε τους δεινόσαυρους τριγύρω –δεν εννοώ μόνο ηλιακά.
Οι πολιτικοί χρόνια τώρα αποδεικνύουν ότι είναι ανίκανοι, ψεύτες, δημαγωγοί. Ερήμην τους προχωράει το κάθε τι. Αλλά αυτό εμένα δεν με απελπίζει, μου δίνει δύναμη για να πολεμήσω. Ισως επειδή έχω μαχητική προσωπικότητα,
ίσως επειδή το DNA της εργατικής τάξης από την οποία προέρχομαι δεν μ’ αφήνει να κωλώνω. Τα πράγματα κατακτώνται, δεν σου προσφέρονται. Αν σκεφτώ πόσο άσχημα είναι όλα, θα τα παρατήσω ή θα πάρω ένα αεροπλάνο για τη Ν. Αμερική. Φτιάχνω λοιπόν βιότοπους, νησίδες αναπνοής και δημιουργίας, μήπως και κάτι ανθίσει τριγύρω.
Εκτός θεάτρου είμαι… ζεν
Ο «Αμλετ» υπήρξε η σημαντικότερη ενασχόληση που είχα στο θέατρο τα τελευταία χρόνια. Με έκανε να αναλογιστώ τις επιθυμίες, τις σχέσεις, τους στόχους μου. Κάθε φράση του κειμένου, κάθε σκηνή οδηγεί στον βαθύ πυρήνα της ύπαρξής σου, αγγίζει πλευρές σκοτεινές, αναμοχλεύει άλυτα θέματα. Ναι, φλερτάρεις με την τρέλα ανά πάσα στιγμή, αλλά έχεις δικλίδες ασφαλείας.
Είναι η συλλογική δουλειά, σαν group therapy, που δεν σ’ αφήνει να κατρακυλήσεις. Ολος ο θίασος έδεσε. Τόσο που σκέφτομαι να βγούμε κι έξω, παρόλο που δεν το συνηθίζω. Ούτε με τον Βασίλη Χαραλαμπόπουλο κάνουμε παρέα, παρόλο που δουλεύουμε τόσο πολύ μαζί.
Στην πρόβα φλογίζομαι, αναστατώνομαι. Οταν όμως απομακρυνθώ από το θέατρο, όταν τελειώσει η σκηνοθεσία, γίνομαι ο πιο ήσυχος, ο πιο ζεν άνθρωπος του κόσμου, σαν να εξαφανίζομαι στον αέρα. Οι παρέες μου δεν έχουν καμιά σχέση με την τέχνη.
• Κανονικοί άνθρωποι…
Χειρότεροι και απ’ τους κανονικούς, μη σου πω «χαμηλής υποστάθμης»… Είναι το αμαρτωλό μυστικό μου… Θέλω να μπορώ να δραπετεύω από το θέατρο, να γειώνομαι λυτρωτικά. Είμαι υπέρ των αδυναμιών, των εσωτερικών συγκρούσεων – δεν μου αρέσουν τα τακτοποιημένα πράγματα. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ενδιαφέρον από το να βιώνεις και να χαίρεσαι τις αντιφάσεις σου, να ισορροπείς μέσα σ’ αυτές.
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά (λεωφόρος Ηρώων Πολυτεχνείου 32, τηλ.: 210-4143310). «Αμλετ» του Ουίλιαμ Σέξπιρ. Μετάφραση: Διονύσης Καψάλης. Σκηνοθεσία: Γιάννης Κακλέας. Σκηνικά: Μανόλης Παντελιδάκης. Κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη. Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος. Χορογραφίες-Κίνηση: Αγγελική Τρουμπούκη. Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος. Βίντεο: Νίκος Δημητριάδης. Παίζουν: Κωνσταντίνος Ασπιώτης, Ευγενία Δημητροπούλου, Θανάσης Δήμου, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Στέργιος Κοντακιώτης, Στέλιος Ξανθουδάκης, Χρήστος Σαπουντζής, Ιβάν Σβιτάιλο, Ελενα Τοπαλίδου, Γιάννης Τσεμπερλίδης, Τζεφ Μαράουι.
-320x213.jpg)
