Ογδόντα χρόνια πριν, το 1937, ο Πάμπλο Πικάσο ζωγράφιζε στο Παρίσι τον πιο διάσημο, ίσως, πίνακά του, το αντιπολεμικό αριστούργημα «Γκερνίκα», με αφορμή τον βομβαρδισμό μικρού βάσκικου χωριού από τη ναζιστική Γερμανία, που στήριζε τον Φράνκο στον Εμφύλιο.
Το Μουσείο Ρέινα Σοφία της Μαδρίτης, όπου εκτίθεται ο πίνακας από το 1992 έπειτα από μια περιπετειώδη πορεία ανά τον κόσμο, δεν πρόκειται να αφήσει την επέτειο να περάσει έτσι.
Οργανώνει τον Απρίλιο μια μεγάλη, όσο και τολμηρή στη σύλληψή της έκθεση με τίτλο «Pity and terror in Picasso» («Ελεος και τρόμος στον Πικάσο»), που θα έχει μεν στο κέντρο της την «Γκερνίκα», αλλά πλαισιωμένη από πολλά άλλα αριστουργήματα από μεγάλα μουσεία του κόσμου (ΜοΜΑ, Mουσείο Πικάσο στο Παρίσι, Tate Modern, Κέντρο Πομπιντού, Μετροπόλιταν Ν. Υόρκης κ.ά.) έτσι ώστε να ξαναϊδωθεί με νέο βλέμμα.
Γιατί, όπως τονίζουν οι επιμελητές της έκθεσης, «ελπίζουν να ξεφύγουν από τη βολική, παλιά θέση στην ιστορία της τέχνης», που έχει κερδίσει ο πίνακας.
Με άλλα λόγια η έκθεση θα εξετάζει τις ρίζες τής «Γκερνίκα» σε εικόνες, θέματα και εμμονές του Πικάσο τα προηγούμενα χρόνια, δηλαδή την περίοδο μετά το 1925.
Τότε που ο ζωγράφος άρχισε να δημιουργεί ξέφρενες και εκστατικές σκηνές, συχνά με δόσεις βίας: άγριους χορούς, απειλητικές αντιπαραθέσεις καλλιτέχνη και μοντέλου, τερατώδεις σεξουαλικές πάλεις σε ακρογιαλιές, γυμνές γυναίκες σε πολυθρόνες με τα στόματά τους ανοιχτά, σε κραυγή.
Ο Πικάσο έχει πει ότι η πολυθρόνα στα γυναικεία γυμνά του είναι ο θάνατος, που περιμένει να υποδεχτεί την ομορφιά, ενώ κάποτε σχολιάζοντας την αγωνία και τη θλίψη που χαρακτηρίζουν τα πορτρέτα που έκανε στην Ντόρα Μαρ του είχε «ξεφύγει», αυτού τού μάλλον μισογύνη, η φράση «η γυναίκα είναι μια μηχανή πόνου».
Οπως γράφουν οι επιμελητές της έκθεσης, μπορείς να βρεις σ’ αυτή τη δήλωση συμπόνοια, μπορείς να βρεις και αυταρέσκεια.
«Πιστεύουμε, όμως, ότι στην ‘‘Γκερνίκα’’ αυτό που κυριαρχεί είναι μόνο η συμπόνοια», συνεχίζουν. «Είναι αξιοσημείωτο ότι σ’ αυτόν τον πίνακα η βία δεν είναι συστατικό του χορού των φύλων, στον οποίο η επιθετικότητα και η υποταγή γίνονται ένα με την επιθυμία και την ηδονή. Στο έργο, όμως του Πικάσο αυτή η μίξη συμβαίνει πολύ συχνά. Ετσι αυτή η έκθεση θα εξερευνήσει τη βαθιά αμφιθυμία στον τρόπο που ο ζωγράφος χειρίζεται τα θέματα της βίας και της σεξουαλικότητας».
Να θυμίσουμε την πορεία τής «Γκερνίκα». Πρωτοεκτέθηκε το 1937 στο Παρίσι και δύο χρόνια μετά στην Whitechapel Gallery του Λονδίνου.
Την ίδια χρονιά ο Πικάσο εμπιστεύτηκε το έργο του στη φροντίδα του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.
Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’40 η «Γκερνίκα», ολοένα και πιο διάσημη, περιόδευσε σε ΗΠΑ, από το 1953 έως το 1956 βρέθηκε στο Μεξικό και το 1957 επέστρεψε στο MoMA, όπου και παρέμεινε για 24 χρόνια.
Παραδόθηκε στην Ισπανία το 1981, τοποθετήθηκε στo Πράντο και το 1992 μεταφέρθηκε στο νεοσύστατο μουσείο Ρέινα Σοφία.
