Ενας μαύρος επαναφέρει τη δουλεία

Η φωνή του 54χρονου Αφροαμερικανού Πολ Μπέιτι, που πήρε το βράδυ της Δευτέρας σε τελετή στο Guildhall του Λονδίνου το Man Booker από τα χέρια της δούκισσας της Κορνουάλης, Καμίλα, έσπασε. Λίγο ακόμα και θα ξεσπούσε σε λυγμούς. Δικαιολογείται απολύτως.

Δεν είναι απλώς ο πρώτος Αμερικανός συγγραφέας που κερδίζει το περίφημο βρετανικό λογοτεχνικό βραβείο στα 48 χρόνια της ιστορίας του -από το 2004 άνοιξε σε όλους όσοι γράφουν στα αγγλικά. Είναι και ελαφρώς παραγνωρισμένος στην ίδια την πατρίδα του.

Οταν πρωτοκυκλοφόρησε το 2015 το «The Sellout» («O πουλημένος», προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Νίκου Α. Μάντη) πήρε δύο διθυραμβικές κριτικές (Νew York Times και New York Times Book Review) και μετά εξαφανίστηκε αξιοπρεπώς ως ένα εξαιρετικό αλλά πολύ δύσκολο και στρυφνό μυθιστόρημα.

Μέχρι που ξαφνικά κέρδισε το βραβείο του National Book Critics Circle και μετά πέρασε τον Ατλαντικό για να πάρει και το Booker (και 50 χιλ. λίρες) με την πρόεδρο της κριτικής του επιτροπής, ιστορικό Αμάντα Φόρμαν, να το χαρακτηρίζει «ένα πολύ σπάνιο βιβλίο, που παίρνει τη σάτιρα και κάνει βουτιά στην καρδιά της σύγχρονης αμερικανικής κοινωνίας με ένα άγριο χιούμορ που δεν έχουμε ξαναδεί από την εποχή του Τζόναθαν Σουίφτ και του Μαρκ Τουέιν.

Που καταφέρνει να ξεκοιλιάσει κάθε κοινωνικό ταμπού και πολιτικά ορθή άποψη. Που μας κάνει να γελάμε και να πονάμε συγχρόνως».

Είναι όντως πολύ τολμηρό ένας Αφροαμερικανός συγγραφέας να γεμίζει το βιβλίο του με την απαγορευμένη λέξη nigger και να βάζει τον μαύρο ήρωά του όχι μόνο να αποκτά σκλάβους, αλλά και να επαναφέρει τη δουλεία και τον φυλετικό διαχωρισμό στα περίχωρα του Λος Αντζελες σε μια προσπάθεια να αποκτήσει ταυτότητα και αυτοσεβασμό!

Καταλήγει, φυσικά, ο Me, έτσι είναι το όνομά του, κατηγορούμενος ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Αλλά στο μεταξύ ο Πολ Μπέιτι έχει «ανατρέψει κάθε ιερό και όσιο των πολυφυλετικών μας κοινωνιών», όπως έγραψε η Guardian, έχει γελοιοποιήσει κάθε φυλετικό στερεότυπο, από όπου κι αν προέρχεται, από λευκούς αλλά και από μαύρους (δεξιούς και αριστερούς) διανοουμένους.

Αρκετοί πάντως βρήκαν προβληματική την έλλειψη καθαρού στόχου, καθώς και την αντιφατικότητα και πολυσημία του βιβλίου -ο Μπέιτι είναι μεγάλος φαν του Γκοντάρ- σε εποχές, μάλιστα, που ανθεί το κίνημα «Black Lives Matter» και ο ρατσιστής Τραμπ θέλει να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ.

O Πολ Μπέιτι, που έχει γεννηθεί στο Λος Αντζελες και ζει στη Νέα Υόρκη, έχει γράψει ακόμα τρία μυθιστορήματα και δύο ποιητικές συλλογές. Με τον «Πουλημένο» θα γίνει πια παγκόσμια διασημότητα. Σε παλιότερη συνέντευξή του στο The Paris Review είχε δηλώσει ότι δεν θεωρεί πως έχει γράψει σάτιρα, και το επανέλαβε και στο Λονδίνο.