Μια μεγάλη ντίβα της όπερας καλείται να τραγουδήσει στον «Μαγικό Αυλό» του Μότσαρτ για διακοσιοστή εικοστή δεύτερη φορά. Απηυδισμένη από την πειθαρχία που έχει επιβάλει στον εαυτό της και τη συνεχή έκθεσή της στην κρίση του κοινού, αποφασίζει να ματαιώσει τις εμφανίσεις της.
Συναντάει όμως τις διαμαρτυρίες του αλκοολικού, τυφλού, φιλοχρήματου πατέρα της, που ζει χάρη στην καριέρα της κόρης του. Ανάμεσά τους βρίσκεται ένας Ιατροδικαστής ο οποίος θα αποφανθεί για δύο αυτοκτονίες ή δολοφονίες που έγιναν στο όνομα της αγάπης και της αριστείας…
Το έργο του Τόμας Μπέρνχαρντ «Ο Αδαής και ο Παράφρων», η παράσταση του Γιάννου Περλέγκα που παίχτηκε με επιτυχία πέρσι στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, παρουσιάζεται από τις 8 Σεπτεμβρίου στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.
Μ’ αυτό το έργο ο Γιάννος Περλέγκας γνώρισε τον θεατρικό Μπέρνχαρντ, προτού ακόμα ανεβάσει το «Ιμμάνουελ Καντ».
Ο ίδιος ερμηνεύει τον Ιατροδικαστή, ρόλος που γράφτηκε από τον συγγραφέα για τον νεαρό τότε Μπρούνο Γκαντς ο οποίος τον έπαιξε στο πρώτο ανέβασμα του έργου.
«Mια σαγηνευτική, αδιανόητη α λα Μπέρνχαρντ κωμωδία για το τραγικό και το κωμικό της ενασχόλησης με την τέχνη…» λέει ο Γιάννος Περλέγκας.
«Ενα αριστούργημα που παίζεται συνεχώς στις ευρωπαϊκές σκηνές -απορώ πώς δεν ανέβηκε στην Ελλάδα μέχρι τώρα. Το έργο με μαγνήτισε, ήθελα να παίξω τον ρόλο σαν τρελός. Αυτό που λέει είναι ότι δεν γίνεται να ζούμε τρέχοντας έναν μαραθώνιο και να περιμένουμε να μείνουμε άνθρωποι. Τόσο μανιακά καλλιτέχνες, τόσο μανιακά γονείς και μόνο αυτό. Ρόλοι, ιδιότητες, εναντίον του ανθρώπου. Ο Μπέρνχαρντ είναι συγγραφέας με ακριβά πνευματικά δικαιώματα. Τα έργα του απαιτούν δαπανηρές παραγωγές, ένα σκηνικό σύμπαν που θα τα υποστηρίζει, δύσκολο σήμερα που το θέατρο βαφτίζει την ένδεια άποψη».
⚫ Η εμμονή σας με τον Μπέρνχαρντ συνεχίζεται…
Επειδή αυτό που ανακάλυπτα ασχολούμενος μαζί του συνέπιπτε με την υποκριτική μου κόπωση, την ανάγκη μου για αλλαγή. Το ζήτημα που θίγει προβάλλει δικά μου προβλήματα, τον πυρήνα όλης της ζωής μου. Τη σχέση παιδιού με γονείς και δασκάλους, πώς στο όνομα της αγάπης και της φιλοπρωτίας διαπράττονται εγκλήματα. Η οικογένεια, μετά ο δάσκαλός μου στο θέατρο Λευτέρης Βογιατζής, αλλά και η δική μου πετριά, το σε τερατώδη βαθμό ενοχικό καθήκον προσήλωσης, με εμπόδιζε για χρόνια να διαπιστώσω ότι κάνουμε τέχνη για τη χαρά, την ομορφιά κι όχι για τη βάσανο και την πρωτιά. Η εξοντωτική προσπάθεια με στέγνωνε σαν καλλιτέχνη. Είχα βαλτώσει, επαναλάμβανα συνεχώς το ίδιο μοτίβο. Νόμιζα ότι έκανα κάτι πολύ σπουδαίο -ευτυχώς δεν έκανα… Ημουν ένα σοβαρό, μελαγχολικό παιδί που έπρεπε να επιβεβαιώνει αυτές τις ιδιότητες: σοβαρότητα, βάθος, μελαγχολία… Ο,τι συμβαίνει στους ήρωες του Μπέρνχαρντ, που μονολογούν εμμονικά θεωρώντας ότι όλα περιστρέφονται γύρω από το άτομό τους, την προβληματάρα τους…
⚫ Ηταν ο λόγος που σας οδήγησε στη σκηνοθεσία;
Απέκτησα ξαφνικά την ιδιότητα του σκηνοθέτη, η οποία δεν με ενδιαφέρει ως στάτους. Δεν είναι τυχαίο που σκηνοθετώ έργα του Μπέρνχαρντ: μου επιτρέπουν το στοιχείο της «αυτοβιογραφίας». Είναι σαν να θέλω να περιγράψω, να ξορκίσω γελοιοποιώντας όλα αυτά που σας έλεγα πριν. Ως σκηνοθέτης υπάρχω για να εμψυχώσω το εαυτό μου να εμφανίσει θαμμένες δυνατότητες, αυτές που πειθαρχημένα συνήθιζα να αγνοώ στο όνομα φορμαλιστικών εμμονών.
⚫ Τόσο νέος μέσα σε καταναγκασμούς;
Δεν ήμουν μαθημένος για χαρά, για απόλαυση. Οταν το συνειδητοποίησα, μου βγήκε μια μεγάλη γκρίνια που οδήγησε κάπου. Ενιωσα ότι πρέπει να χειραφετηθώ με πιο ενεργό και χαρούμενο τρόπο μέσα στη δουλειά μου. Να πλουτίσω τα εκφραστικά μου εργαλεία, που τώρα έβλεπα πως είτε δεν υπάρχουν είτε εξυπηρετούν πολύ συγκεκριμένες διαθέσεις. Ολο αυτό που περνούσα και υποπτευόμουν ότι διατρέχει ως προβληματισμός το έργο -γι’ αυτό πόνταρα στην προσωπική συνθήκη-, ήρθε να μου το επιβεβαιώσει μια παράσταση που με καθόρισε, μου άλλαξε τα φώτα, με έπεισε ότι όντως βρίσκομαι στη σωστή κατεύθυνση. Ηταν το κείμενο και η ερμηνεία του Βασίλη Παπαβασιλείου στο «Σιχτίρ ευρώ», όπου εγώ δεν γέλασα καθόλου. Εκλαιγα απ’ την αρχή ώς το τέλος. Πήγε, ήρθε, κι έφερε από τον κόσμο των νεκρών την κωμωδία της ζωής μας. Το θάρρος, το ταλέντο, η λυτρωτική έκθεση του Β. Παπαβασιλείου δεν υπάρχουν σε κανένα άλλον ηθοποιό.
⚫ Απ’ ό,τι ξέρω, θα παίξετε μαζί στο επόμενο έργο του με τον συβιλλικό τίτλο «Relax Mynotis»…
Δεν είναι ακόμα γνωστό, αλλά ήθελα πάρα πολύ να βροντοφωνάξω αυτή τη χαρά. Η πρόταση ήταν για μένα το σπουδαιότερο δώρο. Και μόνο να βρεθώ μαζί του στη σκηνή, φτάνει. Ο Παπαβασιλείου δεν είναι απλά ο καλύτερος ηθοποιός. Δεν υπάρχει άλλος σαν αυτόν, το λέω και ανατριχιάζω. Ο,τι κάνει, συμβαίνει στ’ αλήθεια. Είναι κι άλλα σπουδαία πράγματα ο Βασίλης. Μακάρι να μπορούσα να πω στη σκηνή το ένα χιλιοστό απ’ ό,τι τολμά να πει εκείνος, μ’ αυτόν τον τρόπο.
⚫ Με τέτοιες διαθέσεις εσωτερικής «απόσχισης» από το κυρίαρχο μοντέλο δεν είναι λίγο αντιφατικό να συγχρωτίζεστε σ’ έναν χώρο δεδομένο; Σαν να ξορκίζεις κάτι την ίδια στιγμή που δέχεσαι την επιρροή του…
Είμαστε τόσο μαθημένοι να επαναλαμβάνουμε τα γνωστά μοτίβα, που η δύναμη της συνήθειας δεν αφήνει το άλλο να κυριαρχήσει. Μου αποκαλύφθηκαν οι αντιφάσεις του εαυτού μου, όχι και οι λύσεις. Μάλλον είμαι πολύ αιχμάλωτος της δουλειάς. Ισως χρειαστεί μια μεγάλη διακοπή για να τα βολέψω στο μυαλό μου. Ισως σ’ ένα στάδιο ωριμότητας, όπου θα βλέπω περισσότερο μακροσκοπικά, να μπορέσω να βρω και να εξασκήσω αυτό που ψάχνω στη ζωή και στο θέατρο. Ολο αυτό δεν γίνεται από θέση ισχύος, αλλά από αδυναμία. Είναι γενναιοδωρία να εκθέτεις το τραύμα σου. Δεν αντέχω πια να παριστάνουμε τους Κεντροευρωπαίους. Μήπως και ξεφύγουμε απ’ αυτό που λέει ο Β. Παπαβασιλείου, την «παρασημοφόρηση της κατάθλιψης».
⚫ Ομφαλοσκοπείτε;
Είναι η αναπηρία και η γελοιότητά μου, αυτή που κάποτε νόμιζα πως αποτελεί το ρούχο σοβαρότητας… Καταλαβαίνω τουλάχιστον ότι μπορώ να δουλέψω προς μια άλλη κατεύθυνση, εκεί που θα δεις τα πράγματα στο ύψος, στο μέγεθός τους. Το παιδί μου με βοηθάει να θυμάμαι ότι δεν είμαι σημαντικότερος από αυτό. Το πρόβλημα μ’ αυτή τη χειραφέτησή μου είναι ότι συνέβη ταυτόχρονα με τη γέννηση του παιδιού -ενδεχομένως θα έπρεπε να είχε προηγηθεί της πατρότητας. Ενώ ως πατέρας πρέπει να βρίσκεσαι δίπλα στον άλλον άνθρωπο που μεγαλώνει, την ίδια στιγμή αρχίζεις να εντοπίζεις μέσα σου την υποψία της γέννησης κάποιου άλλου, διαφορετικού από εκείνον που νόμιζες για πολύ καιρό ότι είσαι.
⚫ Ετσι όπως βλέπετε πια το θέατρο, η αναζήτηση θεατρικής στέγης σας προβληματίζει; Αν εξαιρέσουμε το Εθνικό Θέατρο, το Φεστιβάλ, τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, χώρους που προσφέρουν μια ασφάλεια, πώς μπορείτε να κινείστε στη θεατρική αγορά ακολουθώντας με συνέπεια τις ιδέες σας;
Δεν είναι εύκολο. Εχω εμπειρία και από τους τρεις χώρους που αναφέρατε ως ηθοποιός και ως σκηνοθέτης. Προσφέρουν βήμα στους νέους, αλλά συγχρόνως δημιουργείται ένα πρόβλημα. Ηθοποιοί και συντελεστές δεν υπογράφουν συμβόλαιο απευθείας με τον εργοδότη. Ο σκηνοθέτης, εκείνος που πηγαίνει με την ιδέα-πρόταση, παρεμβάλλεται ανάμεσα στο ίδρυμα ή τον θεσμό και τους ηθοποιούς. Του παραδίδεται για την παραγωγή ένα συνολικό ποσό, που οφείλει να διαχειριστεί. Είναι στο δικό του χέρι είτε να ρίξει στους συνεργάτες του, π.χ. μη πληρώνοντας τα ένσημά τους, είτε να ρίξει το καλλιτεχνικό επίπεδο. Το ευαίσθητο οικονομικό ζήτημα επαφίεται δηλαδή στην ευσυνειδησία του. Ο σκηνοθέτης γίνεται μοιραία «παραγωγός-εργολάβος» και η σχέση με τους συνεργάτες επηρεάζεται. Αν δεχτεί αυτό το μοντέλο συνεργασίας με τον εργοδότη, νομιμοποιεί το καθεστώς κι αυτό συνεπάγεται ποικίλες εργασιακές σχέσεις και μορφές εκμετάλλευσης που βαραίνουν τον «καλλιτέχνη-εργολάβο».
Info:
Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Πειραιώς 206 Ταύρος, Τηλ.:210-3418550). «Ο Αδαής και ο Παράφρων» του Τόμας Μπέρνχαρντ.
Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας. Σκηνοθεσία: Γιάννος Περλέγκας. Σκηνικά-Κοστούμια: Λουκία Χουλιάρα.
Κίνηση: Δήμητρα Ευθυμιοπούλου. Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος. Ανθή Ευστρατιάδου.
Παίζουν: Γιάννης Καπελέρης, Χρήστος Μαλάκης, Γιάννος Περλέγκας.
Παραστάσεις: 8-11και 13-17 Σεπτεμβρίου στις 21.00
-320x213.jpg)
