Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα είναι πλέον επιτακτική ανάγκη να αναβαθμιστεί ώστε η παιδεία στη χώρα μας να αποτελέσει τον πυλώνα για ριζική πολιτιστική αναβάθμιση, κάτι περισσότερο και από απαραίτητο για τους δύσκολους και απαιτητικούς καιρούς που ζούμε.
Η εκπαίδευση ήρθε η στιγμή να παίξει εκείνον τον αποφασιστικό ρόλο που είναι απαραίτητος ώστε να συνειδητοποιήσουν οι νέοι μας την καταλυτική σημασία της γνώσης και του ήθους για την ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.
Ο Σωκράτης κάπου στην Απολογία του είχε πει ότι στόχος του δεν ήταν να φορτώσει γνώσεις στους μαθητές του, αλλά να τους διδάξει τον έρωτα για τη γνώση.
Και πραγματικά, όλοι γνωρίζουμε ότι μόλις ο άνθρωπος έρθει στη ζωή, αμέσως αρχίζει να ψάχνει για τη γνώση και την αλήθεια.
Είναι σε όλους μας γνωστή η περιέργεια των παιδιών. Η ανάγκη για μάθηση ξεπερνά και αυτές ακόμη τις βιολογικές τους ανάγκες. Πολύ συχνά, τα παιδιά ξεχνάνε το φαγητό, γιατί αφιερώνονται στο παιχνίδι (που είναι η έκφραση της ανάγκης τους για γνώση).
Η Ψυχαγωγία λοιπόν (αγωγή ψυχής), -σε αντιδιαστολή με τη διασκέδαση (διάλυση)- και όχι ο καταναγκασμός θα έπρεπε να είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο πρέπει να στηριχτεί το παιδαγωγικό μας σύστημα. Οι πρόγονοί μας με τις περιπατητικές σχολές και τα συμπόσια οδήγησαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό στην άνθηση που όλοι γνωρίζουμε.
Δυστυχώς στις μέρες μας, οι περισσότεροι ενήλικες έχουν αλλοτριωθεί τόσο, ώστε να κάνουν στόχο ζωής μόνο την απόκτηση υλικών αγαθών και χρήματος. Εχουν την ψευδαίσθηση ότι μ’ αυτά θα ικανοποιήσουν όλες τις ψυχολογικές και βιολογικές τους ανάγκες και θα λύσουν τα προβλήματα που τους απασχολούν.
Το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπων που έχουν περάσει την παιδική τους ηλικία, νομίζουν ότι γεννιόμαστε για να «περνάμε καλά» τα 70-80 χρόνια της ζωής μας και ξεχνούν τελείως πως όταν οι πρόγονοί μας μας, έλεγαν «ευ ζην», δεν εννοούσαν καλοπέραση και βόλεμα αλλά καλή (σωστή) ζωή.
«Ευ ζην» σημαίνει ηθική ζωή και έρωτας για τη γνώση και τη δημιουργικότητα, που είναι βασικοί παράγοντες υψηλής αυτοεκτίμησης και χαράς. Είναι -θα έλεγε κάποιος μεταφορικά- η ζωή που δίνει περίπου την αίσθηση που νιώθει εκείνος που καταφέρνει να λύνει δύσκολα σταυρόλεξα.
Δεν είναι όμως δυνατό να τροφοδοτήσουμε κάποιον με γνώσεις, αν δεν του ανοίξουμε πρώτα την όρεξη. Οι γνώσεις και το φαγητό αφομοιώνονται μόνον όταν υπάρχει η όρεξη. Αν επιμένουμε να δίνουμε γνώσεις με το ζόρι, το αποτέλεσμα είναι η αντίδραση και ο εμετός.
Ας το προσέξουμε λοιπόν αυτό και ας συνεργαστούμε όλοι μαζί για να ξαναχτίσουμε απ’ την αρχή μια παιδεία αντιαυταρχική και ψυχαγωγική, όπου ο δάσκαλος και ο καθηγητής είναι οι έμπειροι φίλοι και συνεργάτες του μαθητή στο δύσκολο αλλά και τόσο απολαυστικό σταυρόλεξο της γνώσης και της ζωής.
Και είναι στ’ αλήθεια μεγάλη η απόλαυση, όταν τα κάθετα αρχίζουν να διασταυρώνονται με τα οριζόντια και λύσεις που δεν φανταζόμασταν ότι θα βρούμε ποτέ, τις γεννά η ίδια η διασταύρωση.
Ας βοηθήσουμε λοιπόν τα παιδιά μας να γίνουν παθιασμένοι εραστές της γνώσης, δημιουργικοί σούπερ gamers της επιστήμης και της τέχνης και όχι κινητά λεξικά που σε λίγα χρόνια δεν θα θυμούνται πλέον τίποτα.
Το πολυτιμότερο, το μέγιστο αγαθό δεν είναι ο πλούτος και τα υλικά αγαθά. Δεν είναι ούτε η υγεία. Είναι η ελευθερία που στέκει πάνω απ’ όλα αυτά. Και ελευθερία σημαίνει να έχεις φτάσει τόσο ψηλά ως πνεύμα και ψυχή, ώστε να μπορείς ακόμη και το όνειρο να το κάνεις πραγματικότητα.
Η διαφορά του ανθρώπου από τα ζώα είναι ότι αυτός έχει την ευφυΐα και κατ’ επέκταση τη δυνατότητα, εάν το θελήσει, να προχωρήσει στην πορεία της ζωής του χωρίς να δυναστεύεται από τα ένστικτα και τις φυσικές του παρορμήσεις.
Ο δρόμος για την κατάκτηση της ελευθερίας είναι η γνώση της αλήθειας που την κερδίζουμε στο σχολείο και στο περιβάλλον μας με τη σωστή παιδεία. «Μάθετε την αλήθεια. Αυτή θα σας ελευθερώσει», είπε Εκείνος ο μεγάλος δάσκαλος.
Η εποχή των πολέμων (υπόλειμμα της προέλευσής μας από τα άγρια ζώα, όταν ακόμη κυριαρχούσε παντού ο νόμος της φυσικής επιλογής) κάποτε θα είναι παρελθόν. Οσο και αν κάποιοι προσπαθούν, επιστρατεύοντας όλα τα μέσα που διαθέτουν, να δημιουργούν εχθρούς για να εξυπηρετούνται τα συμφέροντα των λίγων και ισχυρών.
Μπροστά μας ορθώνονται σοβαρά κοινωνικά, πολιτικά, οικολογικά προβλήματα, που η επίλυσή τους δεν παίρνει πια αναβολή (πόλεμοι, μεταναστευτικό, φυσικές καταστροφές από το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τη μόλυνση του περιβάλλοντος).
Η παιδεία που πρέπει όλοι μαζί να παλέψουμε για να προσφέρουμε στους νέους μας, πρέπει να παράγει ελεύθερα, δημιουργικά άτομα, με υψηλό επίπεδο γνώσεων και ηθικής, ικανά να διαχειριστούν με αποτελεσματικότητα και χωρίς ιδιοτέλεια τα μεγάλα προβλήματα του πλανήτη και τελικά να χτίσουν μια αληθινή -και όχι κατ’ ευφημισμόν, όπως είναι σήμερα- ανθρώπινη κοινωνία.
* αρχιτέκτονας, βιομηχανικός σχεδιαστής
