Είμαστε εμείς ή αυτό που θέλουν οι άλλοι;

Μια άτυπη δίκη. Ενας άντρας και μια γυναίκα στέκονται μπροστά στον εξεταστή. Εξετάζονται οικειοθελώς για την εισαγωγή τους σε κάποιο όλον.

Το βιογραφικό σκηνικό ποίημα «Απολογίες 4&5», βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, παρουσιάζει στην Πειραιώς 260 η αξιόλογη ομάδα Vasistas τη Δευτέρα και την Τρίτη, σε κείμενο Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη.

Η φιγούρα του εξεταστή δανείζεται στοιχεία από το εξουσιαστικό πρότυπο του ανακριτή, του δικαστή, του δασκάλου, του γονιού.

Οι εξεταζόμενοι καλούνται να βουτήξουν στη μνήμη, να απαντούν με ειλικρίνεια. Αντιστέκονται στην πίεση παρά την επιθυμία που δηλώνουν για ενσωμάτωση. Εκείνη (Εύη Σαουλίδου) όταν της ζητηθεί να παραδώσει κάτι πολύ κεντρικό του σώματος, της ζωής της, θα το κάνει. Δίνει τη φωνή της, υιοθετεί μια καινούργια, «εισάγεται», προσχωρεί στον Χορό.

Ενα πολυφωνικό τραγούδι ακούγεται σταθερά από την αρχή ώς το τέλος, στον ίδιο τόνο, με το ίδιο θέμα. Το τραγουδάει ο Χορός που κινείται κυκλικά με κάποια ξεσπάσματα ενίοτε, όταν παρεμβαίνει στον διάλογο που συντελείται ανάμεσα στον εξεταστή και τους εξεταζόμενους, προσπαθώντας να προκαλέσει τους τελευταίους να εκτεθούν.

Νιώθαμε την ανάγκη ενός προσωπικού θέματος, μιας εξομολόγησης», λέει η Αργυρώ Χιώτη. «Φτιάξαμε μια τελετή αυτοπροσδιορισμού. Μια στιγμή στη ζωή κάποιου όταν ο χρόνος διαθλάται.

Ολομόναχος αναρωτιέται από πού έρχεται, πού βρίσκεται, πού πηγαίνει. Ενα φλας που πυροδοτεί αυτή η ανάγκη επαναπροσδιορισμού. Ο Ευθύμης Φιλίππου πήρε συνεντεύξεις από όλους μας. Βασισμένος σ’ αυτές τις μαρτυρίες συνέθεσε το κείμενο συμπληρώνοντας κάποια πράγματα

• Μια προσωπική στοχαστική άσκηση για τη δυνατότητα ενσωμάτωσης σ’ ένα σύνολο. Θα μπορούσε ο εξεταζόμενος να έχει επινοήσει έναν εσωτερικό «εξεταστή» του μυαλού, της καρδιάς του;

Ακριβώς. Μέσω αυτής της αναζήτησης, ενδεχομένως, οδηγηθείς σε μια αλλαγή, σπάσιμο δεδομένων, αυτοματισμών. Ακόμα κι αν δεν αλλάξει κάτι, θα έχεις επίγνωση του τι συμβαίνει.

Ο άντρας, παρ’ όλο που αγωνίζεται, παρακαλάει, δεν τα καταφέρνει. Η στάση του είναι αποστασιοποιημένη αναφορικά με τη μνήμη, την ειλικρίνεια, την απόφαση να παραδώσει κάτι από τον εαυτό του. Αποτυγχάνει, αλλά θα επιστρέψει ξανά για την εξέταση.

• Επειδή ο Αλλος, ο Χορός, θα είναι πάντα εκεί καλώντας τον προκλητικά. Ολο αυτό μοιάζει μ’ ένα είδος συλλογικού διαλογισμού…

Μ’ έναν τρόπο αυτό ισχύει. Σκεφτόμαστε, μάλιστα, να ποτίσουμε την ατμόσφαιρα στον χώρο με αιθέρια έλαια από μυρωδιές της ελληνικής υπαίθρου, ηρεμιστικές, χαλαρωτικές. Το τρανς μιας τέτοιας τελετής φέρνει πόνο αλλά και χαρά. Το εξακολουθητικό τραγούδι πυκνώνει μια ενέργεια κάπως πέραν της λογικής, στοιχείο που με ενδιαφέρει πολύ.

• Μπορεί να θεωρηθεί κέρδος η επίγνωση ότι ενσωματώνομαι εκχωρώντας κάτι;

Ο Ευθύμης λέει ότι δεν υπάρχει κέρδος. Εξαρτώμενοι κινούμαστε στον φαύλο κύκλο όπου κάπου ανήκουμε. Πληρώνουμε το τίμημα, τσαλακωνόμαστε αλλά τελούμε γενετικά προκαθορισμένοι, χωρίς σωτηρία. Εγώ, ως πιο αισιόδοξη, λέω ότι παρά το γεγονός της ενσωμάτωσης κερδίζεις ανοίγοντας μια χαραμάδα χρήσιμης επίγνωσης στο μυαλό, στην ψυχή.

Η γυναίκα που προσχωρεί στον Χορό με αλλαγμένη πια φωνή ίσως καταφέρει να επηρεάσει το σύνολο, να συμβεί μια μικρή έστω μετατόπιση, η κίνηση αντί κυκλική να γίνει σπιράλ.

• Το βίωμα του Ευθύμη Φιλίππου υπάρχει;

Εδωσε υλικό που ούτε ο ίδιος περίμενε… Το κείμενο συμπυκνωμένο, με καθαρή δομή, ελλειπτικό στον λόγο αλλά συγκεκριμένο στο νόημα. Κόβαμε έως ότου μείνει το μεδούλι, να μην πρέπει να αφαιρεθεί ή να προστεθεί ούτε μία λέξη.

• Ποια είναι η σκληρότερη ερώτηση του εξεταστή;

«Θα το κάνεις αυτό για μένα;»… Είναι η στιγμή που κάτι παραχωρείς. Τελικά, τι δίνουμε από τον εαυτό μας; Πόσο είμαστε εμείς ή αυτό που θέλουν οι άλλοι; Είμαστε ελεύθεροι ή φαντασιωνόμαστε ότι είμαστε;

• Εσείς νιώθετε ελεύθερη;

Οχι. Ξέρω μόνο ότι είχα πάντα την τάση να μην ανήκω πουθενά. Απωθούσα τις ταυτότητες, τις κλειστές ομάδες. Ισως απλώς μου αρέσει να θεωρώ ότι δεν ανήκω πουθενά παρά μόνο στον εαυτό μου ή σε αγαπημένους ανθρώπους. Ομως, το να μην ανήκεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν συντάσσεσαι. Ως φοβισμένοι έχουμε ανάγκη να ανήκουμε, επενδύοντας σε μια ψευδή ή πρόσκαιρη ασφάλεια. Κάποιοι δεν διανοούνται ότι ενδεχομένως να μην είναι αυτό που έχουν μάθει ότι είναι. Αυτό ισχύει στη συντηρητική ελληνική κοινωνία.

• Η Vasistas έκλεισε μία δεκαετία.

Καταθέσαμε αυτό που επιθυμούσαμε ώς εκεί που μπορούσαμε, παρά τις δυσκολίες. Είμαι ευχαριστημένη και συμφιλιωμένη με το γεγονός ότι ξέρω πια τι θέλω. Δουλεύουμε πάρα πολύ πάνω σε πράγματα που θεωρούμε ζωτικής σημασίας, όχι σε μόδες ή επιταγές των καιρών.

• Ωστόσο, υπάρχει ένα κοινό εξοικειωμένο με τις ιδιαίτερες σκηνικές φόρμες.

Που ευτυχώς διευρύνεται. Πάντως, δεν δέχομαι τον όρο «ειδικό κοινό». Απευθυνόμαστε σε όλους, όχι σε θεατές ειδοποιημένους. Ακόμα και άνθρωποι που δεν έχουν δει καν θέατρο, αν αφεθούν στο νόημα της παράστασης θα κατανοήσουν, θα επηρεαστούν. Η ομάδα, με παλιά και νέα μέλη, προσπαθεί να κινείται στο εξωτερικό, από εκεί ζούμε πια. Μοιραζόμαστε ωραίες συνθήκες στην πρόβα και την καθημερινότητα, κοινή αντίληψη της σκηνής και της ζωής.

• Η Πολιτεία βοηθάει;

Στις καίριες θέσεις ηγούνται άνθρωποι που δεν γνωρίζουν το αντικείμενό τους. Χωρίς χαρτογράφηση της θεατρικής πραγματικότητας, αγνοούν τι σημαίνει καλλιτέχνης, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, εξωστρέφεια, πώς μια παράσταση βγαίνει στο εξωτερικό.

Τι είδη θεάτρου έχουμε, τι κάνουν οι ομάδες, το επίπεδο της εκπαίδευσης. Ας αποφασίσουν αν είναι σημαντικός ο σύγχρονος πολιτισμός. Αν θεωρείται εξαγώγιμο προϊόν και πώς στηρίζεται. Με ποια γνώση θα χαραχτεί αυτή η ρημάδα πολιτιστική πολιτική που όλο την ακούμε αλλά δεν τη βλέπουμε;

• Θα χρησίμευε να βοηθήσουν οι καλλιτέχνες με ιδέες, προτάσεις;

Με την περιπέτεια του Φεστιβάλ είδαμε ότι ο καλλιτέχνης δεν έχει συνομιλητή. Το θέμα είναι να αναλάβουν γνώστες που θα πάρουν αποφάσεις, θα δημιουργήσουν δομές. Αλλιώς, θα συνεχιστεί μια ατέρμονη συζήτηση, χωρίς καμιά συνεννόηση για κοινό στόχο.

• Τι κοινό μοιράζεστε με τον Ευθύμη Φιλίππου;

Το χαρακτηριστικό της γραφής του συμπίπτει με τη δική μου σκηνική γραφή. Ο τρόπος μας δεν είναι άμεσος, προφανής, ρεαλιστικός. Δεν διδάσκουμε, δεν απαντούμε. Βλέπουμε το θέμα λίγο κουνημένα, λίγο δίπλα στην πραγματικότητα. Και εκείνος δεν εντάσσεται, δεν ενσωματώνεται κάπου. Είναι παντού και πουθενά.

Infο: Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260 Ε), 20-21/6. Μουσική διασκευή και διδασκαλία: Henri Kergomar. Κοστούμια: Χριστίνα Κάλμπαρη. Σκηνικό: Μπάμπης Χιώτης. Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας. Ερμηνεύουν: Εύη Σαουλίδου, Ευθύμης Θέου, Φιντέλ Ταλαμπούκας. Χορός: Ελένη Βεργέτη, Ευδοξία Ανδρουλιδάκη, Ματίνα Περγιουδάκη, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη.