Τα Κούλουμα έχουν τις ρίζες τους στην Αθήνα, ωστόσο οι εορτασμοί γίνονται σε ολόκληρη την Ελλάδα. Από αυτό το φαγοπότι δεν λείπουν οι λαγάνες, ο ταραμάς, ο χαλβάς και τα καλαμαράκια.
Σύμφωνα με τον λαογράφο Νικόλαο Πολίτη, η λέξη προέρχεται από το λατινικό «cumulus», που σημαίνει αφθονία αλλά και τέλος.
Τα Κούλουμα εκφράζουν τον επίλογο της Αποκριάς και παράλληλα την έναρξη της περιόδου της Σαρακοστής.
Ο Αγάς στα Μεστά της Χίου
Με τις ρίζες του στην εποχή της Τουρκοκρατίας, το έθιμο του Αγά παραμένει το ίδιο διασκεδαστικό την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας. Ο Αγάς εισβάλλει στο χωριό με τη συνοδεία του και παίρνει θέση στην κεντρική πλατεία. Εκεί μαζεύεται ο κόσμος όπου «δικάζεται» για διάφορα παραπτώματα που του καταλογίζονται και πληρώνει το ανάλογο πρόστιμο. Από αυτή τη διαδικασία δεν γλιτώνει κανείς από τους παρευρισκόμενους. Τα χρήματα που μαζεύονται από τα υποτιθέμενα πρόστιμα καταλήγουν στο ταμείο του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού. Ενα πρωτότυπο έθιμο, με πολύ χιούμορ και κοινωφελές έργο παράλληλα.
Ο Καλόγερος στις Σέρρες
Σε πρώτη φάση την εμφάνισή τους κάνουν οι περιβόητοι αναστενάρηδες. Στη συνέχεια έρχονται οι μίμοι, οι οποίοι συνήθως συμμετέχουν και στην παραδοσιακή θεατρική ομάδα. Ο θίασος του «Καλόγερου» αποτελείται από τον βασιλιά, το βασιλόπουλο, τον καπιστρά, τη νύφη, την μπάμπω και το εφταμηνίτικο, τους γύφτους με την αρκούδα αλλά και τους Κουρούτζηδες, και γυρνάει από σπίτι σε σπίτι, προτού όλοι οι κάτοικοι συγκεντρωθούν για να ξεκινήσει η προετοιμασία του συμβολικού αγρού για τη σπορά. Στη συνέχεια όλοι συμμετέχουν στην αναπαράσταση του θανάτου και της ανάστασης του Καλόγερου.
Το Καρναβάλι των Αράπηδων στο Σοχό
Ενα από τα πιο δημοφιλή καρναβάλια είναι αυτό που πραγματοποιείται στο Σοχό, στην Κεντρική Μακεδονία. Οι αράπηδες είναι τα κεντρικά πρόσωπα του καρναβαλιού. Πρόκειται για ομάδες μασκοφόρων, οι οποίοι τριγυρνούν στους δρόμους του χωριού και πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι κερνώντας ούζο τον κόσμο. Φοράνε μία προσωπίδα από μαύρο ύφασμα, ενώ μία μεγάλη σε μέγεθος μάσκα καλύπτει συνολικά το πρόσωπό τους και καταλήγει σε ένα λοφίο αποτελούμενο από κορδέλες. Η εμφάνιση των «αράπηδων» ολοκληρώνεται με την προσθήκη μουστακιού, κατασκευασμένου από τρίχες ουράς αλόγων, καθώς και πέντε κουδούνια, τα οποία τοποθετούνται στη μέση τους.
Η καμήλα στην Ξάνθη
Πραγματοποιείται παραδοσιακά στη Σταυρούπολη της Ξάνθης, και κατά την τέλεση του συμμετέχουν οι κάτοικοι μαζί με τους επισκέπτες, μεταμφιεσμένοι και κάνοντας διάφορους ήχους και μουντζουρώνοντας ο ένας τον άλλο, σε μια παρέλαση χρωμάτων και χαράς, με οδηγό ένα ομοίωμα καμήλας κι έναν ενήλικο να παριστάνει τον καμηλιέρη Αραβα. Στο τέλος της πομπής μοιράζονται στους παρευρισκόμενους δωρεάν νηστίσιμα εδέσματα και άφθονο κρασί.
Βόνιτσα, το έθιμο του «Αχυρένιου Γληγοράκη»
Την τιμωρία του Γληγοράκη γιορτάζουν κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα οι ψαράδες της Βόνιτσας καθώς, όπως λέγεται, απαρνήθηκε τη θάλασσα και επέστρεψε στη στεριά. Αυτός είναι και ο λόγος που το αχυρένιο ανδρείκελο περιφέρεται σε όλο το χωριό, ενώ στο τέλος στήνεται ένα μεγάλο γλέντι με τραγούδι και χορό. Στη συνέχεια ρίχνουν τον… Γληγοράκη σε μια βάρκα που φλέγεται στ’ ανοιχτά.
Μουντζούρηδες στον Πολύσιτο Βιστονίδας
Δύο μεταμφιεσμένοι περιμένουν τους επισκέπτες στο χωριό και, όπως θέλει το έθιμο, προσπαθούν μόλις εμφανιστούν να τους μουντζουρώσουν με κατράμι από το καζάνι όπου έβραζε η φασολάδα. Στη συνέχεια προσφέρεται λαγάνα και φασολάδα από τις γυναίκες του χωριού.
Ο «Βλάχικος γάμος» της Θήβας
Πίσω στο 1830 μάς γυρίζει το έθιμο του «Βλάχικου γάμου» που πραγματοποιείται στη Θήβα. Ξεκινά παραδοσιακά με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης, η οποία στην πραγματικότητα είναι άνδρας! Παράλληλα όλοι οι παρευρισκόμενοι γιορτάζουν τα Κούλουμα με σατιρικά τραγούδια και πολύ χορό.
Το γαϊτανάκι της Λιβαδειάς
Μεθαύριο, την τελευταία δηλαδή Κυριακή της Αποκριάς, οργανώνεται το περίφημο «Γαϊτανάκι». Πρόκειται για μια εκδήλωση που αναβίωσε τα τελευταία χρόνια και έχει τις «ρίζες» της από τον καιρό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οπως προστάζει το έθιμο κάθε γειτονιά φτιάχνει το δικό της γαϊτανάκι και στη συνέχεια, με τη συνοδεία αρμάτων, καταφθάνουν στην κεντρική πλατεία.
Στοιχειό της Χάρμαινας στην Αμφισσα
Τους Ταμπάκηδες, τους βυρσοδέψες δηλαδή, προστάτευε -σύμφωνα με τον μύθο- το στοιχειό της Χάρμαινας, που το συναντούσαν στη βρύση. Αυτόν τον θρύλο γιορτάζουν το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς στην Αμφισσα, με πολύ χορό, πειράγματα και τραγούδια.
Τα Ραγκουτσάρια στην Καστοριά
Γιορτάζονται με ιδιαίτερες τιμές και πρόκειται για την αναβίωση αρχαίων διονυσιακών τελετών, όπου άνθρωποι κάθε ηλικίας χωρίζονται σε «μπουλούκια» και με τη συνοδεία παραδοσιακών λαϊκών οργάνων περιτριγυρίζουν στους δρόμους φορώντας περίεργες στολές. Οι «Μπουμπούνες», οι φωτιές δηλαδή, είναι ένα προχριστιανικό έθιμο άρρηκτα συνδεδεμένο με την πυρολατρία. Ενα ακόμη έθιμο, το οποίο τα τελευταία χρόνια επανέρχεται στο προσκήνιο στην Καστοριά, είναι ο «Χασκάρης». Κατά την τέλεσή του, κάποιος δένει στην άκρη ενός «κλώστη» -όπως ονομάζεται ο πλάστης– ένα αυγό και το γυρνά ταχύτατα από στόμα σε στόμα. Νικητής ανακηρύσσεται εκείνος που θα κατορθώσει πρώτος να αρπάξει το αυγό.
Η εκτέλεση της γριάς Συκούς στη Μεσσήνη
Το πρωί γίνεται η αναπαράσταση, στη θέση «Κρεμάλα», της εκτέλεσης μιας γερόντισσας της Μεσσήνης, της γριάς Συκούς. Μετά την αναπαράσταση μπορεί κάθε επισκέπτης να «κρεμαστεί» από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα πραγματοποιούνται παρελάσεις, με άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους, χορευτικά συγκροτήματα, λαϊκά όργανα, φιλαρμονικές και στο τέλος εκφώνηση σατυρικού λόγου.
Ο καραγκούνικος γάμος στο Αγναντερό Καρδίτσας
Φημισμένο για τη γιορτή των Αποκριών είναι το χωριό Αγναντερό, το οποίο βρίσκεται 17 χλμ. από την Καρδίτσα και 8 χλμ. από τα Τρίκαλα. Την Κυριακή της Αποκριάς, στην πλατεία του χωριού, γίνεται η αναπαράσταση του παραδοσιακού καραγκούνικου γάμου. Ξεχωριστή θέση στην τελετή έχει η νύφη με την καραγκούνικη ενδυμασία, ο γαμπρός και οι βλάμηδες με φουστανέλα και τσαρούχια, ο γιατρός με τα γιατροσόφια του, ο χωροφύλακας με τη σφυρίχτρα του, ο γέρος με την καμπούρα του και η γριά με τη ρόκα της. Την Καθαρά Δευτέρα γίνεται η αναπαράσταση της αρκούδας – το κλέψιμο μιας αρκούδας από τους χωρικούς (κουδουνάδες).
Ιωάννινα… Τζαμάλες
Η πόλη ολόκληρη χορεύει γύρω από τεράστιες φωτιές που ανάβουν σε κάθε γειτονιά. Το θέαμα είναι εντυπωσιακό και το έθιμο πέρασε από γενιά σε γενιά με την ονομασία «Τζαμάλες».
Μπουρανί στον Τύρναβο
Στον Τύρναβο, άνδρες και γυναίκες συγκεντρώνονται κοντά στο εκκλησάκι του προφήτη Ηλία, όπου παρασκευάζουν το «μπουρανί», μια σούπα από σπανάκι και ξίδι. Το σερβίρουν και στο τέλος του φαγητού το γλέντι φουντώνει. Οσο περνάει η ώρα, στον… χορό μπαίνουν οι άσεμνες χειρονομίες, τα φαλλικά σύμβολα και οι βωμολοχίες
Γάμος και Μπαμπούγεροι στην Καλή Βρύση Δράμας
Οπως προστάζει το έθιμο, ο γαμπρός δολοφονείται, και ο δράστης δεν είναι άλλος από τον κουμπάρο. Ακολούθως, ανασταίνεται, σε μια κίνηση συμβολική, η οποία παραπέμπει στον Διόνυσο, ο οποίος επίσης απεβίωσε και επέστρεψε στα εγκόσμια. Παράλληλα, οι κάτοικοι μεταμφιέζονται σε «μπαμπούγερους» και κρατώντας σακίδια γεμάτα στάχτη τα εκτοξεύουν στους περαστικούς ανάβοντας τα αίματα.
Στη Χώρα και στα χωριά της Τήνου
Σε ρυθμούς αποκριάς κινείται η Τήνος, με τις εορταστικές εκδηλώσεις να κορυφώνονται την Κυριακή, 13 Μαρτίου, στη Χώρα, με την παρέλαση αρμάτων και καρναβαλιστών, ενώ η αυλαία θα πέσει με το αποκριάτικο πάρτι το οποίο διοργανώνει ο Δήμος Τήνου.
Την Καθαρά Δευτέρα οι επισκέπτες του νησιού θα έχουν την ευκαιρία να γιορτάσουν τα Κούλουμα τόσο στη Χώρα όσο και στα χωριά της Τήνου και να απολαύσουν τις τοπικές σπεσιαλιτέ.
Το τριήμερο είναι μια καλή ευκαιρία για απόδραση και η περιήγηση στα χωριά του νησιού θα σας μείνει αξέχαστη.
Ευκαιρία λοιπόν να απολαύσετε το ρακί του Φαλατάδου και τους μεζέδες που το συνοδεύουν, ουζάκι στην πλατεία του Πύργου, χταποδάκι στη Χώρα, ψαράκι στον Πάνορμο, φουρτάλιες στον Τριαντάρο, στα Δυο Χωριά στον Αρνάδο και στην Καλλονή.
Τα νησί έχει πανέμορφα χωριά και διαθέτει πολλά μονοπάτια που αυτήν την εποχή προσφέρονται για περπάτημα, ενώ αξίζει να επισκεφθείτε το Αρχαιολογικό Μουσείο στη Χώρα, τις εκθέσεις με πίνακες γνωστών ζωγράφων και με κειμήλια (όπως είναι η Χάρτα του Ρήγα και το δακτυλίδι του Κολοκοτρώνη) που φιλοξενούνται στις αίθουσες που βρίσκονται στο προαύλιο του Ιερού Ναού της Παναγίας, όπως και το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο.
Δήμος Ζωγράφου: Γλέντι με Μπάμπη Τσέρτο
Με τον Μπάμπη Τσέρτο και ένα μεγάλο λαϊκό γλέντι στο πάρκο στο Γουδή θα ολοκληρωθούν οι φετινές εκδηλώσεις για τις Αποκριές του Δήμου Ζωγράφου.
Ο δήμος έχει μεριμνήσει για το κρασί που θα ρέει άφθονο και τα νηστίσιμα εδέσματα που θα προσφέρονται δωρεάν στους δημότες -και όχι μόνο- και οι οποίοι παραδοσιακά γιορτάζουν τα Κούλουμα στο μεγάλο αυτό πάρκο της πόλης.
