Ιζαμπέλ Ιπέρ, αιώνια Φαίδρα

Ποια είναι η Φαίδρα σήμερα; «Χωρίς αμφιβολία λίγο από τον καθένα μας, γι’ αυτό και ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι τη φαντάζεται μόνο στον πληθυντικό αριθμό. Η Φαίδρα είναι σαν τη Μαντάμ Μποβαρί, περισσότερο ιδέα, παρά πρόσωπο», απαντά η Ιζαμπέλ Ιπέρ στην ερώτηση της «Λιμπερασιόν».

Η κορυφαία Ευρωπαία ηθοποιός ξανασυνεργάζεται με τον πρωτοποριακό Πολωνό σκηνοθέτη – είχαμε κι εδώ, στο Φεστιβάλ Αθηνών, θαυμάσει την παράστασή του «Ενα λεωφορείο» με την Ιπέρ στον ρόλο της Μπλανς Ντιμπουά.

Αυτή τη φορά ο Βαρλικόφσκι γυρνάει είκοσι πέντε αιώνες πίσω, φτάνει στη «Φαίδρα» του Ευριπίδη και από εκεί ξεκινάει ένα ταξίδι μέχρι το σήμερα, πολλαπλασιάζοντας τα πρόσωπα της ερωτευμένης με τον πρόγονό της τραγικής ηρωίδας.

Η παράστασή του λέγεται «Phedre(s)» (Φαίδρες) και παίζεται στο παρισινό Odéon-Théâtre de l’Europe μέχρι τις 13 Μαΐου.

Η Ιζαμπέλ Ιπέρ βρίσκεται πάνω στη σκηνή επί τρεις ώρες.

Την πλαισιώνουν ηθοποιοί, που παίζουν τη θεά Αφροδίτη, τον Ιππόλυτο και την Οινόνη, την έμπιστη της Φαίδρας. Γύρω τους τεράστιες βιντεοθόνες, όπου ο Πολωνός σκηνοθέτης προβάλλει σκηνές ακόμα και από το «Ψυχώ» του Χίτσκοκ.

Ισως, λένε οι κριτικοί, η παράσταση να μην είναι παρά η ιστορία μιας ηθοποιού, που έχει παίξει όλους τους ρόλους, εκτός από τη Φαίδρα.

Γι’ αυτό και την πιάνει από την αρχή της, από τον «Ιππόλυτο», εκεί όπου ο Ευριπίδης τής αρνείται τη δυνατότητα να εξομολογηθεί τον έρωτά της, όπου υποκύπτει στο πάθος της από μακριά και αυτοκτονεί μαθαίνοντας από άλλους την αποστροφή του Ιππόλυτου γι’ αυτήν.

Περνάει μετά στον Σενέκα και τη δική του «Φαίδρα», γιατί ο Βαρλικόφσκι φέρνει το ελληνικό κείμενο αντιμέτωπο με το ρωμαϊκό.

Σ’ αυτό, η ερωτευμένη γυναίκα αντιμετωπίζει τον Ιππόλυτο στα ίσα. Και μετά έρχονται και άλλες εκδοχές του μύθου.

Ο Βαρλικόφσκι αναδεικνύει τον «Ερωτα της Φαίδρας» της Σάρας Κέιν, έργο που δημοσιεύτηκε το 1999, λίγους μήνες πριν αυτοκτονήσει η περίφημη Βρετανή πανκ συγγραφέας.

Εδώ όλα γίνονται, όλα πια επιτρέπονται, το σώμα του αγνού, ταγμένου στην Αρτεμη Ιππόλυτου προσφέρεται αδιάφορο σε κάθε επαφή, αλλά ο ίδιος δεν δίνει τίποτα.

Και μετά εμφανίζεται το λογοτεχνικό πρόσωπο, που λατρεύει ο Βαρλικόφσκι, η Ελίζαμπεθ Κοστέλο, ηρωίδα ομότιτλου αριστουργήματος του νομπελίστα Τζον Μάξγουελ Κουτσί.

Αλλά και μια ακόμα σύγχρονη Φαίδρα, γραμμένη από τον Ουαζντί Μουαουάντ.

Ολοι οι άνθρωποι, όχι μόνο οι γυναίκες αλλά και οι άνδρες, φέρουν μέσα τους μια Φαίδρα, λέει ο Βαρλικόφσκι.

Αλλά και μια απόκρυφη, μυστηριώδη δύναμη, σαν της Αφροδίτης, θεάς του έρωτα, που εκδικείται τον Θησέα μέσω της συζύγου του, της Φαίδρας, εξαναγκάζοντάς τη σε ένα ανεπίτρεπτο πάθος για τον γιο του άνδρα της.

Το μήνυμα της παράστασης του Πολωνού ειναι μια ρήση του Γουίλιαμ Μπλέικ, που αναπαράγει και ο Κουτσί: «Αυτοί που καταπνίγουν την ερωτική επιθυμία το κάνουν γιατί η επιθυμία τους είναι τόσο αδύναμη, που μπορεί να καταπνιγεί».