Η λογική των σωσιβίων

Τι ήθελε και ξάπλωνε ο χριστιανός στα χαλίκια της Λέσβου για να φωτογραφηθεί;

Μήπως το παρατράβηξε μιμούμενος το νεκρό κορμάκι του τρίχρονου Αϊλάν, αυτός ο παχουλός, δαφνοστεφανωμένος και ασφαλής πια Κινέζος καλλιτέχνης, με διαβατήριο στα χέρια του από τον Ιούλιο;

Και τι θέλει και μαζεύει τα σωσίβια των προσφύγων για να φτιάξει μνημείο στη Μυτιλήνη;  Αλλα υλικά, άλλο θέμα για να πουλήσει μούρη, από τους δικούς μας πρόσφυγες, δεν βρήκε;

Πιάσαμε πάλι τον καβγά στα σόσιαλ μίντια. Λες κι είχαμε ξεμείνει από αφορμές.

Από δω οι αμετανόητοι φαν του διάσημου εικαστικού Αϊ Βεϊβέι, που ό,τι κάνει το θεωρούν a priori αριστούργημα.

Από κει οι κατ’ επάγγελμα αντιρρησίες, που οι σταρ, γενικώς και ειδικώς, τους τη δίνουν -εξαιρούνται οι ροκάδες.

Τόσες όμως διασημότητες ήρθαν στα νησιά μας να δουν από πρώτο χέρι την τραγωδία των προσφύγων, να συμπαρασταθούν, να βοηθήσουν στην ενημέρωση της παγκόσμιας κοινότητας. Αυτός μας μάρανε;

Και από πότε παρακαλώ αποκτήσαμε ως έθνος κακές σχέσεις με τη στρατευμένη τέχνη και θέλουμε τους καλλιτέχνες να κρατάνε αποστάσεις ασφαλείας από την κοινωνία;

Εμείς δεν ιδρώνουμε συμπάσχοντας με τον Τσακνή, που ψάχνει ποιος θα του γράψει για τη Γιουροβίζιον τραγουδάκι με μνημόνια και πρόσφυγες;

Κι όταν μας γεμίζει ρίγη ενθουσιασμού κάθε πολιτικό γκράφιτι (και λούνα παρκ ακόμα) του Μπάνκσι, από την Παλαιστίνη μέχρι τον καταυλισμό προσφύγων στο Καλέ, γιατί τα στυλώνουμε στον Αϊ Βεϊβέι;

Ψυχραιμία. Μια λύση μόνο υπάρχει. Να περιμένουμε να δούμε τι έργο θα γεννηθεί από τον δαιμόνιο καλλιτέχνη.

Μπορεί να τρίβουμε με έκπληξη τα μάτια μας. Να ψάχνουμε κανά ολόκληρο σωσίβιο, κάνα εύκολο, δακρύβρεχτο σύνθημα και… τίποτα.

Ο Βεϊβέι δεν είναι, βλέπετε, περίπτωση του συρμού, δεν του άνοιξαν εδώ και χρόνια τυχαία τις πόρτες όλα τα μεγάλα μουσεία του κόσμου, ούτε τον εξαφάνισε το 2011 επί τρεις μήνες το κινέζικο καθεστώς επειδή, λέει, δεν πλήρωνε τους φόρους του.

Ακτιβιστής και πολιτικός καλλιτέχνης ήταν και είναι, σε άμεση σύνδεση με τους απλούς ανθρώπους της Κίνας και τα προβλήματά τους, ακόμα και στα πιο δύσκολα και εκλεπτυσμένα έργα του.

Ας πούμε, όταν έστρωνε το δάπεδο του Turbine Hall στην Tate Modern με 100 εκατομμύρια πορσελάνινους σπόρους από ηλιοτρόπια.

Επιπλέον, πολύ συχνά χρησιμοποιεί για τα μνημειακά γλυπτά και τις εγκαταστάσεις του έναν μικρό ή μεγάλο αριθμό ίδιων αντικειμένων ή θραυσμάτων τους, που ενωμένα με ποικίλους τρόπους, μεταμορφωμένα ή αυτούσια, μεταφέρουν ευθέως ή με ποιητικό ή με καλυμμένο τρόπο (Κίνα γαρ) το επιθετικό ή στοχαστικό του μήνυμα.

Οσοι γνωρίζουν την τέχνη του Αϊ Βεϊβέι καθόλου δεν εξεπλάγησαν που το μάτι του στη Λέσβο έπεσε κατευθείαν πάνω στα σωσίβια και έσπευσε (καλώς) ο δήμαρχος να του στείλει 14 χιλιάδες από αυτά στο Βερολίνο.

Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε πολλά έργα που ο Αϊ Βεϊβέι δημιούργησε με τη λογική των… σωσιβίων. Δύο μόνο αρκούν, όχι μόνο γιατί είναι από τα πιο γνωστά του, αλλά και γιατί υπηρετούν τον ίδιο ακριβώς σκοπό με το μνημείο της Λέσβου.

Την καταγγελία και τη μνήμη. Τα είδαμε πρόσφατα στη μεγαλειώδη αναδρομική έκθεσή του στη Royal Academy of Arts του Λονδίνου και σκεφτήκαμε «μακάρι κάθε πολιτικό έργο τέχνης σ’ αυτόν τον κόσμο να είχε τέτοια δύναμη και φαντασία».

◼ Straight (2008-12):

Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντέδρασε στον σεισμό των 8 Ρίχτερ, που στις 12 Μαΐου του 2008 ισοπέδωσε τη Σιτσουάν, νοτιοδυτική επαρχία της Κίνας. Πέντε εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν άστεγοι, ενενήντα χιλιάδες σκοτώθηκαν. Ανάμεσά τους 5 χιλιάδες μαθητές που καταπλακώθηκαν από 20 σχολικά συγκροτήματα. O δυσανάλογα μεγάλος αριθμός των νεκρών παιδιών αποδόθηκε στα κατώτερης ποιότητας υλικά και στον βιαστικό τρόπο με τον οποίο κτίζονται τα κρατικά σχολεία. Ενοχοι στα μάτια του κόσμου ήταν διεφθαρμένοι τοπικοί αξιωματούχοι, που έβαλαν το προσωπικό τους κέρδος πάνω από την ασφάλεια των μαθητών.

Ο Βεϊβέι, παρόλο που οι αρχές τον παρακολουθούσαν στενά και του έβαζαν εμπόδια, κατάφερε να καταγράψει κάθε νεκρό παιδάκι. Επιπλέον, εκτός από πολλές ταινίες και φωτογραφίες που τράβηξε στα ερείπια της Σιτσουάν, αγόρασε με κάθε μυστικότητα 150 τόνους ελαττωματικών ατσάλινων ράβδων από τα γκρεμισμένα κτίρια, λυγισμένες και στρεβλωμένες. Αντί να πάνε στην ανακύκλωση μεταφέρθηκαν στο ατελιέ του, στο Πεκίνο. Κι εκεί, αυτά τα πορώδη και ψευτοφτιαγμένα τεκμήρια του εγκλήματος ισιώθηκαν με τεράστια προσπάθεια από ανθρώπινα χέρια. Επέστρεψαν στη μορφή που είχαν πριν από την κατασκευή των κτιρίων και τον σεισμό. Και ενώθηκαν σε ένα κύμα τέχνης. Για να θυμίζουν για πάντα ένα έγκλημα που δεν ήταν ούτε το πρώτο ούτε το τελευταίο ανάλογο στην Κίνα.

◼ Souvenir from Shangai (2012):

Αλλο ένα έργο τέχνης που γεννήθηκε με τη λογική των… σωσιβίων, που λέγαμε. Που συναρμολογήθηκε από υπολείμματα κτιρίου. Αυτό, όμως, δεν το γκρέμισε σεισμός, αλλά οι αρχές της Σανγκάης.

Δεν ήταν κρατικό, αλλά το ίδιο το στούντιο του καλλιτέχνη. Είναι μια πολύ διάσημη ιστορία, άλλωστε ό,τι και να κάνει ο Βεϊβέι είναι παγκόσμια είδηση και ο ίδιος μανούλα στο χειρισμό του ίντερνετ.

Οι δημοτικές αρχές της Σανγκάης ζήλευαν σφόδρα το Πεκίνο, που είχε δει να αναπτύσσεται στα υποβαθμισμένα περίχωρά του, γύρω ακριβώς από το στούντιο του σταρ Βεϊβέι, μια πανάκριβη καλλιτεχνική και εμπορική περιοχή, η διάσημη σε όλο τον κόσμο Caochangdi.

Ετσι, το 2008 προσκάλεσαν τον καλλιτέχνη να πάει και κατά τα δικά τους μέρη. Υποσχέθηκαν να του κτίσουν με δικά τους έξοδα ένα καινούργιο στούντιο-κράχτη για γκαλερί και εμπορικά κέντρα.

Κι όταν αυτό ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2010 οι αρχές διέταξαν να κατεδαφιστεί αμέσως, γιατί, λέει, ο Βεϊβέι δεν είχε πάρει άδεια. Μα τίποτα πια δεν κάνει σωστά αυτός ο άνθρωπος;

Εκανε μεγάλο σαματά τότε ο καλλιτέχνης. Κάλεσε τον κόσμο σε πάρτι για τα εγκαίνια, αλλά και την κατεδάφιση μαζί, του στούντιο.

Κύριο έδεσμα, τα ποταμίσια καβούρια, που στα κινέζικα τα λένε «Xe Xie», δηλαδή «αρμονικά», μια λέξη που χρησιμοποιεί πολύ στην προπαγάνδα του και το κινέζικο καθεστώς και την έχει κάνει η αργκό του ίντερνετ συνώνυμο της «λογοκρισίας».

Εκανε και ένα έργο, πολύ διάσημο, με 3.000 μικρά πορσελάνινα καβούρια. Κι όταν το στούντιο τον Ιανουάριο του 2011 ισοπεδώθηκε, κατά την προσφιλή του συνήθεια μεταμόρφωσε κάποια από τα μπάζα σε άλλο ένα έργο τέχνης.

Δείτε στη φωτογραφία το «Ενθύμιο από τη Σανγκάη». Και πείτε μας αν ακόμα ανησυχείτε για το μνημείο που μακάρι να στήσει στη Λέσβο.

Κινέζικο κελί σε μινατούρες

Τι καταλαβαίνει από απελπισία και καταδίωξη ένας τύπος που βγάζει εκατομμύρια και τον κυνηγάει για μια σέλφι η Πάρις Χίλτον; Θα μπορούσε αυτή η αναρώτηση να έχει γραφτεί αυτούσια στο ελληνικό facebook, δίπλα σε μια φωτογραφία του Αϊ Βεϊβέι να δίνει σοκολάτες στα προσφυγόπουλα.

Είχε, όμως, κι αυτός, όπως χιλιάδες άλλοι συμπατριώτες του, το δικό του μερτικό σε διώξεις και φυλακίσεις, κι αν δεν αγνοείται ακόμα η τύχη του, το χρωστά στην τέχνη του και μόνο. Και στη διεθνή κατακραυγή.

Πιάσαμε που πιάσαμε τα άπαντα του Βεϊβέι, θα ήταν παράλειψη να μη σταθούμε στο πιο διάσημο, άμεσο και πολιτικό του έργο. Αυτές τις έξι μινιατούρες του κελιού στο οποίο έμεινε κλεισμένος επί 81 μέρες (Απρίλιος-Ιούνιος 2011) υπό το άγρυπνο μάτι δύο φρουρών, 24 ώρες το 24ωρο. Για να δεις το εσωτερικό των περίκλειστων μοντέλων, ανεβαίνεις σε σκαμνάκι και κοιτάς από ένα άνοιγμα. Ετσι, τα διοράματα του «S.A.C.R.E.D», όπως είναι ο τίτλος του έργου, μεταφέρουν και στον πιο ανύποπτο Δυτικό επισκέπτη μεγάλου μουσείου (αν υπάρχει ακόμα κάνας τέτοιος) την εμπειρία του ελέγχου, του εξευτελισμού, της εκμηδένισης του ανθρώπου από ένα αδίστακτο ολοκληρωτικό καθεστώς

Ο Βεϊβέι ανακρίνεται, τρώει, κοιμάται, κάνει μπάνιο, πηγαίνει στην τουαλέτα ενώ οι φρουροί του εκεί, δίπλα του, στον μικρό, κλειστοφοβικό χώρο, που αναπαράγεται πιστά, με κάθε λεπτομέρεια. Είναι ακριβώς τα όσα έζησε, αυτά στα οποία ποτέ δεν αναφέρθηκε με λόγια, γιατί οι αρχές τού το απαγόρευσαν αυστηρά μετά την απελευθέρωσή του. Τα έκανε τέχνη. Ηταν ο δικός του τρόπος να καταγγείλει την εξουσία. Και να της πει ότι δεν έσπασε.