Ενα λευκό πιάνο μεταφέρθηκε στον καταυλισμό της Ειδομένης, σύμφωνα με τις οδηγίες του Κινέζου ακτιβιστή εικαστικού καλλιτέχνη Αϊ Βέιβεϊ, για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ που ο ίδιος γυρίζει τώρα για τους πρόσφυγες.
Μια 24χρονη Σύρα, που είχε τρία χρόνια ν᾽ αγγίξει πλήκτρα, έπαιξε ένα κομμάτι. Τέσσερις άντρες, ανάμεσά τους και ο Κινέζος, κρατούσαν τεντωμένο ψηλά έναν διάφανο μουσαμά για την προστασία της κάμερας, του πιάνου και της πιανίστα από τη βροχή. Ενας στενόμακρος πράσινος χλοοτάπητας ήταν στρωμένος στο λασπωμένο χωράφι. Στη μια πλευρά λίγες πλαστικές καρέκλες για τους θεατές που θα παρακολουθούσαν κάτι που, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, δεν ήταν συναυλία ή παράσταση αλλά «έκφραση ζωής».
Τα σχετικά ρεπορτάζ δεν αναφέρουν αν το πιάνο ήταν νοικιασμένο ή αγορασμένο ή αν θα χρησιμοποιηθεί σε άλλα χάπενινγκ, γυρίσματα ή εγκαταστάσεις. Δεν ξέρουμε τι απέγινε το πιάνο, όμως εύκολα μπορούμε να μάθουμε τι απέγινε «το» πιάνο της Γάζας. Οχι «ένα» πιάνο, αλλά το μοναδικό, σε όλη τη Λωρίδα της Γάζας, μεγάλο πιάνο με ουρά σε μια μισοκατεστραμμένη αίθουσα συναυλιών στην πόλη της Γάζας.
Στον πόλεμο του 2014, μια ισραηλινή ρουκέτα είχε πέσει λίγα μέτρα έξω από το κτίριο προκαλώντας σοβαρές ζημιές στο εσωτερικό του. Οι φωτογραφίες δείχνουν σοβάδες και κομμάτια της ψευδοροφής πάνω στα βελούδινα καθίσματα και από το ταβάνι να κρέμονται καλώδια, λυγισμένες ράγες και σπασμένα φωτιστικά.
Το περίβλημα του πιάνου ήταν ακέραιο, όμως τα σπλάχνα του ήταν ρημαγμένα. Σαν τις «ξεχαρβαλωμένες κιθάρες» του Καρυωτάκη, το πιάνο έβγαζε ήχους στριγκούς, παράφωνους. Μια βελγική μη κερδοσκοπική οργάνωση, το Music Fund, που συλλέγει μουσικά όργανα, τα επισκευάζει και τα στέλνει σε «καυτές» περιοχές του πλανήτη, εκπαιδεύοντας επιτόπου ντόπιους τεχνίτες στην επισκευή οργάνων, ανέλαβε την αποκατάσταση του πιάνου κι έστειλε στη Γάζα μια τεχνικό.
Με βοηθούς δύο νεαρούς Παλαιστινίους, η Γαλλίδα εθελόντρια αντικατέστησε μία μία τις 230 χορδές και τα 88 σφυριά και τσόχες – μια λεπτή εργασία που απαιτεί ευαισθησία και γνώση. Οι συνθήκες δύσκολες, αφού ο χώρος φωτιζόταν από λάμπες θυέλλης λόγω των συχνών διακοπών του ηλεκτρικού. Η ανάσταση του πιάνου γιορτάστηκε πέρυσι την άνοιξη με μια μικρή συναυλία. Μια 15χρονη Παλαιστίνια (που ήδη έχει ζήσει τρεις πολέμους), μαθήτρια του Ωδείου Εντουαρντ Σαΐντ, έπαιξε τη 19η Σονάτα του Μπετόβεν.
Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι για τους πρόσφυγες πιο πολύτιμο θα ήταν ένα φορτηγό γεμάτο καρβέλια ή αδιάβροχα. Ομως και μόνο η παρουσία του Αϊ Βέιβεϊ στη Λέσβο και την Ειδομένη μετράει. Βρέθηκε εκεί, κι αυτό το σεβόμαστε κι ας μην είμαστε οι περισσότεροι σε θέση να κρίνουμε το καλλιτεχνικό του μέγεθος.
Το λευκό πιάνο ήρθε κι έφυγε. Το μαύρο πιάνο της Γάζας είναι ακόμα εκεί και σ’ αυτό μελετούν οι λιγοστοί μαθητές του ωδείου. Προσωρινό ήταν το πέρασμα του λευκού πιάνου από το λασπωμένο χωράφι της Ειδομένης, όμως το μαύρο πιάνο ονειρεύεται, διεκδικεί τη συνέχεια, την αντοχή στον χρόνο, τον πόνο, τον αποκλεισμό. Προσωρινή και η συγκίνησή μας για την προσφυγοπούλα από τη Συρία, αφού εικόνες ή εμπειρίες από άλλες τραγωδίες έχουν σειρά στο παλίμψηστο των ευαισθησιών μας.
