O Tένεσι Ουίλιαμς αυτοβιογραφείται

Δυο ηθοποιοί, χωρίς ρόλους, χωρίς κείμενο, χωρίς σκηνικό και στο τέλος χωρίς κοινό, προσπαθούν να παίξουν πάνω στη σκηνή την ιλαροτραγωδία της ζωής τους. Ο Αλέκος Συσσοβίτης και η Μάνια Παπαδημητρίου πρωταγωνιστούν στην «Κραυγή» του Τένεσι Ουίλιαμς που σκηνοθετεί η Ελλη Παπακωνσταντίνου στο «Faust».

Το έργο δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στο αθηναϊκό κοινό, παρόλο που ο συγγραφέας το χαρακτηρίζει ως «το καλύτερό του μετά το “Λεωφορείο ο Πόθος”». Χρειάστηκαν πάνω από δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί η συγγραφή του. Πολυεπίπεδο, μοντέρνο και ανοιχτό στη δομή του, κεντράρει στον ίδιο τον ηθοποιό, τη λειτουργία του στη σκηνή και τη ζωή.

Παίχτηκε πρώτη φορά το 1967 στο Hampstead Theater Club του Λονδίνου με τον τίτλο «The Two Character Play». Το 1971 ανέβηκε στο Σικάγο μια άλλη εκδοχή του έργου με τον τίτλο «Out Cry» και με αυτόν τον τίτλο παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη Ν. Υόρκη το 1975.

Ο Αλέκος Συσσοβίτης και η Μάνια Παπαδημητρίου, που υποδύονται αντίστοιχα τον Φελίς και την Κλερ, αναμετριούνται με το παιχνίδι και τη χαρά της θεατρικής πράξης σε μια παράσταση που αποκαλύπτει το making off του θεάτρου, εκεί όπου ο συγγραφέας εκθέτει τις στιγμές που το προσωπικό τραύμα του καλλιτέχνη μετουσιώνεται σε τέχνη.

Το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό, γεμάτο συμβολισμούς και με διάθεση εξομολόγησης. Ο συγγραφέας προβάλλεται πάνω στον Φελίς και η αδελφή του Ρόουζ πάνω στην Κλερ, φωτογραφίζοντας τα δύσκολα παιδικά τους χρόνια: τον εγκλεισμό εκείνης, τη δική του εξάρτηση από τις ουσίες.

Ο Φελίς κι η Κλερ, ηθοποιοί και αδέλφια στη ζωή, βρίσκονται σ’ ένα παραμελημένο θέατρο όταν πληροφορούνται ότι ο θίασος τους εγκατέλειψε. Χωρίς συνεργάτες, χωρίς σκηνικό, σχεδόν χωρίς έργο, αντικρίζουν τους θεατές να παίρνουν τις θέσεις τους στο θέατρο περιμένοντας ν’ αρχίσει η παράσταση.

Είναι αναγκασμένοι να μην παίξουν το προγραμματισμένο έργο, αλλά το «Εργο των Δύο Χαρακτήρων», έργο για δύο εγκαταλελειμμένα αδέλφια. Καθώς οι ηθοποιοί αναζητούν μέρη του έργου που δεν θυμούνται ή δεν έχουν ακόμα γραφτεί, χάνονται τα όρια ανάμεσα στον ρόλο και τον ηθοποιό, στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση. Ασήμαντοι, ανήμποροι, έρημοι, φτωχοί, τραυματισμένοι από το οικογενειακό παρελθόν εκτίθενται απόλυτα.

Παλεύουν με την ανεπάρκειά τους, με τα όρια σκηνής και ζωής και καταθέτοντας ως δραματουργικό υλικό την ίδια τη ζωή τους βγάζουν στο φως μια κωμωδία.

Μαγεία και πραγματικότητα

Πού τελειώνει τελικά το θέατρο και πού ξεκινά η πραγματικότητα; «Η Μάνια Παπαδημητρίου και ο Αλέκος Συσσοβίτης ταυτίστηκαν απόλυτα σ’ αυτή την παράξενη περιοχή του έργου», λέει η Ελλη Παπακωνσταντίνου. «Χωρίς καθαρή ιστορία, ρόλους, χωρίς κανένα δίχτυ ασφαλείας γυρνούν το βλέμμα στη μαύρη τρύπα του θεάτρου.

Το έργο μιλάει για τη φύση της δουλειάς του ηθοποιού, του ανθρώπου που έτσι κι αλλιώς δεν είναι εναρμονισμένος με την κανονικότητα. Εννοιες, λοιπόν, όπως “σεντόνι”, “χάσιμο”, τρόπος επανασύνδεσης με το χαμένο κείμενο, την ατάκα, αναδεικνύουν αυτό το αυτιστικό ον, το τέρας που είναι ο καλλιτέχνης.

Λες κι ένας μεγεθυντικός φακός ζουμάρει στο τραύμα, την εμπειρία ζωής που διαστρεβλώνεται και γίνεται υπερευαισθησία. Ο συγγραφέας μάς δείχνει πόσοι γελοίοι είμαστε μέσα στην ανεπάρκειά μας αλλά και πόση αληθινή χαρά και μαγεία μπορούμε να αντλήσουμε από τη φαντασία και τη σχέση μας με τους άλλους. Παρούσα στο έργο η διαλεκτική σχέση σκηνής – πλατείας.

Ο Τένεσι Ουίλιαμς απεχθανόταν το κοινό που δεν αναγνώριζε την τέχνη. Και τώρα βγάζει το άχτι του. Η δύναμη της τέχνης είναι εθιστική, η ποίηση λειτουργεί σε εκείνον που θα την αναζητήσει καταλυτικά».

Εν τω μεταξύ, η Ελλη Παπακωνσταντίνου τον τελευταίο καιρό εγκατέλειψε λίγο το «Βυρσοδεψείο» και προσανατολίστηκε σε συνεργασίες με ευρωπαϊκά θέατρα.

«Κάνω μια παράσταση που έκανε πρεμιέρα στη Βαρκελώνη κι έπειτα ταξίδεψε στη Βιέννη, το Βερολίνο, το Ζάγκρεμπ. Είναι ένα ποιητικό έργο πάνω στην κρίση και τις αλλοιώσεις που υφίσταται η πόλη, με μουσική, τραγούδια, βίντεο ιστορικών και σύγχρονων αρχείων, device θέατρο. Μια δουλειά χειροποίητη, στην αισθητική της παράστασής μας “Re-volt Athens”, μια ψυχική απεικόνιση του πώς η Αθήνα και οι κάτοικοί της είναι μη παραγωγικοί, ενώ όλα αφορούν υλιστικές προβλέψεις και νούμερα.

Συγχρόνως, οργανώνω και δύο συμπαραγωγές. Στη Σουηδία θα δουλέψουμε μια σύγχρονη όπερα σε κείμενα της Χριστίνας Ουζουνίδη που αφορά την Αντιγόνη ιδωμένη μέσα από τη φρέσκια γυναικεία ματιά. Εξετάζει πώς ο πολιτισμός της βίας διαμορφώνει την ταυτότητα της γυναίκας πάνω στο σώμα της, πώς τα τραύματα επικοινωνούν με τους μύθους, το αρχαίο δράμα.

Επίσης, τον Ιούνιο θα ξεκινήσουμε ένα συμμετοχικό πρότζεκτ στη Δανία. Μια performance με θέμα την ευτυχία. Αν υποθέσουμε ότι οι Δανοί είναι οι πιο ευτυχισμένοι κάτοικοι της Ευρώπης και οι Ελληνες οι πιο δυστυχισμένοι έχει μια σημασία να διερευνήσουμε τι σημαίνει ευτυχία. Πρόκειται για δικαίωμα; Είναι υπαρκτό αγαθό και πώς μετριέται; Μια δουλειά που θα αναπτυχθεί σε βάθος χρόνου, θα παρουσιαστεί πρώτα στο Ααρχους της Δανίας και το καλοκαίρι στην Ελλάδα».

Ελληνική κρίση και Ευρώπη

• Πώς αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι μια παράσταση που μιλάει για την ελληνική κρίση;

«Ο Ευρωπαίος πολίτης γνωρίζει τις πληροφορίες που αφορούν νούμερα, δάνεια, υποχρεώσεις. Δεν ξέρει όμως πώς αυτά τα νούμερα επηρεάζουν την καθημερινότητά μας, ποια αντισυνταγματική συνέπεια έχουν, πώς καταστέλλονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν γνωρίζουν ποιο είναι το αίσθημα να βλέπεις την κοινωνία, τους θεσμούς να καταρρέουν, να δημιουργείται καθεστώς παραλυσίας και φόβου. Οσο κι αν αρχικά μας αντιμετωπίζουν σαν εξωτικό φρούτο, όταν έρχονται αντιμέτωποι με την αλήθεια μέσω της παράστασης ταυτίζονται, σοκάρονται, θυμώνουν.

Εχουν ευαίσθητες, ανοιχτές κεραίες, μοιράζονται μαζί μας κοινούς φόβους που ταλανίζουν τους λαούς της ενωμένης Ευρώπης. Υπάρχουν γύρω μας άνθρωποι εξαιρετικά ταλαντούχοι που έδωσαν την ψυχή τους και τώρα βρίσκονται στα αζήτητα γιατί τυχαίνει να μη βρίσκονται σε παρέες. Θα τους αφήσουμε στα αζήτητα κι όταν χαθούν θα τους γράφουμε απλώς ωραίους επικήδειους. Ζούμε σε μια δυσκίνητη, συντηρητική κοινωνία.

Αν δεν αλλάξουν οι δομές, δεν θα γίνει τίποτα ουσιαστικό. Θα συνεχίσουμε να αναλωνόμαστε στα πρόσωπα. Η περίοδος που διανύουμε είναι εξαιρετικά δυναμική. Προσωπικά, με ενδιαφέρει επί της ουσίας η σχέση μου με τα κοινά, όχι για να βρίσκομαι στο κέντρο ενός όποιου συστήματος απολαμβάνοντας κάποια προστασία ή ξεχωριστή μεταχείριση. Ισως γι’ αυτό επιλέγω να κινούμαι στο εξωτερικό, για να προστατεύσω τον πυρήνα μου».

INFO:

Θέατρο Faust (Καλαμιώτου 11, Μοναστηράκι, τηλ.: 210-3234095). Μετάφραση: Ελλη Παπακωνσταντίνου – Αθηνά Μαξίμου. Σκηνογραφία-Κοστούμια: Τέλης Καρανάνος, Αλεξάνδρα Σιάφκου. Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου.