Το αναπόφευκτο παρελθόν

Ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει πολλά πράγματα στη διάρκεια της ζωής του, αλλά όχι την οικογένειά του. Ακόμα και αν την αρνηθεί, δεν μπορεί να αφαιρέσει την επιρροή που αυτή είχε πάνω του. Το κοινό παρελθόν παραμένει ίδιο, η μνήμη καθορίζεται από τις σχέσεις μεταξύ των μελών που παραμένουν στη ζωή.

Μετά μια τραυματική αποτυχία το οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει το καταφύγιο που θα του επιτρέψει να επουλώσει τις πληγές του. Αντίστροφα, ακόμα και η μεγαλύτερη επιτυχία μπορεί να φαντάζει μηδενική στα μάτια των οικείων που επιμένουν να ζυγίζουν το πρόσωπο με βάση γεγονότα που τελείωσαν πολλά χρόνια πριν.

Αυτό δεν είναι το θέμα του μυθιστορήματος «Αχώριστοι» του Αλεσάντρο Πιπέρνο. Δεν είναι το θέμα στον βαθμό που οι δύο κεντρικοί ήρωες του βιβλίου επιμένουν να προχωράνε τη ζωή τους αφήνοντας στη λήθη το τραυματικό εξάμηνο που καθόρισε την παιδική τους ηλικία.

Οι «Αχώριστοι» είναι ο δεύτερος τόμος του δίπτυχου «Φωτιά, φίλη της μνήμης» του Πιπέρνο, τον πρώτο τόμο του οποίου, «Διωγμός», είχαν φέρει στα ελληνικά ξανά οι εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Αννας Παπασταύρου. Θέμα του «Διωγμού» ήταν οι έξι τελευταίοι μήνες της ζωής του Λέο Ποντεκόρβο, αφότου ο διάσημος καθηγητής Ιατρικής κλειδώθηκε στο υπόγειο του σπιτιού του για να μην αντιμετωπίσει τις κατηγορίες ότι αποπλάνησε τη δεκατριάχρονη φίλη του γιου του Σάμουελ.

Οι «Αχώριστοι» πιάνουν την ιστορία είκοσι πέντε χρόνια αργότερα. Κεντρικός άξονας του μυθιστορήματος είναι οι παράλληλες πορείες των δυο αδερφών Ποντεκόρβο. Οι ζωές του Σάμουελ και του Φιλίππο δεν διασταυρώνονται, καθένας ακολουθεί ξεχωριστή πορεία τονίζοντας τις αντιθέσεις που υπάρχουν ανάμεσα τους. Εργασιομανής, επιτυχημένος και εύπορος ο Σάμουελ ζει σαν εργένης παρότι διατηρεί πολύχρονη σχέση με την εγκεφαλική Σύλβια. Τεμπέλης, αδιάφορος και αποτυχημένος ο Φιλίππο επιβιώνει χάρη στην οικονομική στήριξη της πλούσιας οικογένειας της Αννας, της κυκλοθυμικής συζύγου του.

Στη συνέχεια οι ρόλοι αντιστρέφονται. Ο Σάμουελ καταστρέφεται από μια λάθος επένδυση, ο Φιλίππο βρίσκεται απροσδόκητα διάσημος χάρη σε μια ταινία κινουμένων σχεδίων που δημιουργεί.

Οι αντιθέσεις των δύο αδερφών αποτελούν και τη βασική σύνδεσή τους στο βιβλίο. Ο αφηγητής, την ταυτότητα του οποίου μαθαίνουμε στο τέλος, εστιάζει διαδοχικά στον καθέναν. Η γραφή παραμένει όπως και στον «Διωγμό» αναλυτική, κλινική, αργή.

Στρέφεται συχνά στην οικογενειακή ιστορία για να εξηγήσει τους δευτερεύοντες χαρακτήρες. Αυτό το δίκτυο σχέσεων που κινείται από το παρελθόν προς το παρόν σχηματίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται τα δυο αδέρφια όσο οι ίδιοι προσπαθούν να δείχνουν ανεπηρέαστοι από την οικογενειακή τους ιστορία. Αποφεύγουν να συναντηθούν αλλά παραμένουν «Αχώριστοι» όπως λέγονταν και οι ιστορίες που σχεδίαζε ο Φιλίππο όταν ήταν παιδί.

Ο Πιπέρνο περιλαμβάνει πλήθος από αναφορές σε σύγχρονα ζητήματα για να δώσει την καθημερινότητα μέσα στην οποίο κινούνται τα δυο αδέρφια. Παρακολουθούμε διαδοχικά τη σύγχρονη ηδονοβλεψία μέσα από την κλειδαρότρυπα του ίντερνετ, την αντιμετώπιση της Μέσης Ανατολής από τους Ευρωπαίους, τις ανθρωπιστικές οργανώσεις, τη θρησκευτική τρομοκρατία που προσπαθεί να εξοντώσει κάθε φωνή που ασκεί κριτική, τη ζωή των στελεχών στις μεγάλες τράπεζες στη Νέα Υόρκη αλλά και το διεθνές εμπόριο το οποίο ενίοτε καταλήγει σε μια συναλλαγή με όρους υποκόσμου. Κανένα από αυτά όμως δεν επιδρά καταλυτικά στους χαρακτήρες όσο τα βιώματά τους ως παιδιά και το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν.

Η εικόνα χρησιμοποιείται ως εργαλείο από τον συγγραφέα με την παρεμβολή έξι σκίτσων μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Κάθε ένα από αυτά αναφέρεται σε όσα περιγράφονται σε αυτές τις σελίδες και θυμίζουν τις εκδόσεις του δέκατου ένατου αιώνα στα μεγάλα νατουραλιστικά μυθιστορήματα που ανέλυαν την κοινωνία μέσα από τις σύνθετες οικογενειακές σχέσεις.

Ο Πιπέρνο, καθηγητής Γαλλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης, κινείται ευέλικτα ανάμεσα στις παραδοσιακές φόρμες του μυθιστορήματος, για να δώσει κάτι ζωντανό και σύγχρονο.

Η φυγή από το παρελθόν είναι αδύνατη. «Ο άνθρωπος πεθαίνει πολύ πιο αργά από το σώμα του. Το μυαλό σου κοπιάζει αρκετά να δεχτεί την ιδέα πως κάποιος που πάντα τον θεωρούσες δεδομένο ξάφνου δεν υπάρχει πια» σημειώνει στο τέλος του βιβλίου ο αφηγητής. Η ανάμνηση και η εξιστόρηση αλλάζουν ανάλογα με τη θέση του υποκειμένου, τον χρόνο, το περιβάλλον. Αλλά το παρελθόν παραμένει αμετάβλητο.

Οι δυο αδερφοί συνεχίζουν τη ζωή τους σαν να μην είχε προηγηθεί ο διασυρμός και ο θάνατος του πατέρα τους μέχρι το σημείο που γίνεται εμφανές ότι αυτή η απουσία είχε διαμορφώσει τόσο μεγάλο κενό στη ζωή τους ώστε κάθε νέα προσπάθεια είναι καταδικασμένη να καταβαραθρωθεί εντός του.