Ενα άπαιχτο στην Ελλάδα έργο του Στρίντμπεργκ ανεβαίνει στις 19 Νοεμβρίου στο θέατρο «Τόπος Αλλού» σε σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή. Οι «Σύντροφοι;», γραμμένοι το 1886, είναι ίσως το μοναδικό έργο του Σουηδού δραματουργού που ο ίδιος χαρακτηρίζει κωμωδία.
Μια κωμωδία όμως που διατηρεί την ποίηση του Στρίντμπεργκ προσεγγίζοντας ξανά το αγαπημένο του θέμα: τη λυσσαλέα σύγκρουση του αρσενικού με το θηλυκό, πάντα χωρίς οριστικό νικητή και χωρίς αμετάκλητη έκβαση.
Κάνει πραγματικά εντύπωση για έναν συγγραφέα του διαμετρήματος του Στρίντμπεργκ, τόσο πολυπαιγμένου παγκοσμίως, να υπάρχει έργο του που δεν έχει παιχτεί στην Ελλάδα μέσα στη γιγαντιαία ετήσια θεατρική παραγωγή.
«Πρόκειται για έργο ωριμότητας που ανήκει στην τριλογία ‘‘Πατέρας’’, ‘‘Σύντροφοι;’’, ‘‘Μις Τζούλια’’», λέει ο Νίκος Καμτσής.
«Δεν μπορώ να δώσω άλλη εξήγηση από το γεγονός ότι βρίσκεται ανάμεσα στις συμπληγάδες αυτών των δύο εμβληματικών κειμένων, που ασκούν τεράστια έλξη στους ανθρώπους του θεάτρου. Ο Στρίντμπεργκ το χαρακτηρίζει κωμωδία. Και είναι. Μια στριντμπεργκική κωμωδία. Και ίσως να μην πείθει ο συγγραφέας για τις επιδόσεις του στην κωμωδία. Ωστόσο οι ‘‘Σύντροφοι;’’ είναι και κωμωδία και διαθέτει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που αναγνωρίζει κανείς στο στριντμπεργκικό ρεπερτόριο. Δηλαδή, συγκρούσεις λυσσαλέες ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα μέχρι τελικής πτώσεως, ολοκληρωμένους χαρακτήρες και ένα στόρι με γοητευτικό δραματουργικό πυρήνα εξέλιξης».
Ο Αξελ και η Μπέρτα είναι ένα ερωτευμένο ζευγάρι ζωγράφων. Εκείνος, πιο φτασμένος, γίνεται ο μέντοράς της.
Ολα αυτά, σε μια αρένα Βορειοευρωπαίων απομονωμένων στην κατ’ εξοχή καλλιτεχνική πρωτεύουσα του κόσμου, το Παρίσι.
Η ζωή τους κινείται ανάμεσα στην καθημερινότητα και την υπέρβαση της δημιουργίας, μέχρι που αναγγέλλεται ο διαγωνισμός της Ανώτερης Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων για τη ζωγραφική, όπου καλούνται να επιβεβαιωθούν οι φιλοδοξίες τους. Ανάμεσά τους και η Μπέρτα.
Παλαιότερα ο Αξελ είχε κερδίσει το μεγάλο βραβείο, καθιερώνοντας έτσι την αξία του στο Παρίσι.
Η Μπέρτα τον πιέζει να καταθέσουν και οι δυο τους έργα και ο ένας να υπογράψει το έργο του άλλου… Εκείνος αρνείται, αλλά στο τέλος υποκύπτει.
«Ο προτεστάντης Αξελ αρνείται, αλλά η γυναίκα του ενεργοποιεί όλα τα όπλα που διαθέτει», λέει ο σκηνοθέτης. «Θεμιτά και αθέμιτα. Ελιγμοί, ερωτική πρόκληση, τρυφερότητα, λαγνεία, τσαχπινιά και σκέρτσα, απάτες και δόλος, όλα είναι παρόντα για να δαγκώσει ο Αξελ-Αδάμ τον απαγορευμένο καρπό που του προσφέρει η Μπέρτα-Εύα. Πλησιάζουμε λοιπόν όλο και πιο κοντά στην αρχέτυπη λυσσαλέα σύγκρουση και καταστροφή».
• Ποιος κερδίζει στο τέλος;
«Αυτό έχει τη μικρότερη σημασία. Το σημαντικό είναι πως η γη της Επαγγελίας χάνεται και οι δύο ήρωες εξορίζονται. Αλλά υπάρχει ένα άλλο ενδιαφέρον, που κάνει το έργο πολυδιάστατο. Αυτό που έλεγε ο Μπρεχτ στον πρόλογο της ‘‘Ζούγκλας των πόλεων’’: ‘‘Μη σας ενδιαφέρει ποιος νικάει στο τέλος. Επικεντρώστε την προσοχή σας στις τεχνικές των αντιπάλων και στα μέσα που χρησιμοποιούν και κυρίως πώς τα χρησιμοποιούν’’».
Στον ανένδοτο αγώνα της Μπέρτα δοκιμάζονται όλες οι τεχνικές, όχι μόνο η ικανότητα και η δύναμη αλλά και η ηθική της αντιπαράθεσης:
Αυτός ο αέναος αγώνας έρχεται από τα βάθη της ανθρώπινης ιστορίας και θα συνεχίζεται στο διηνεκές. Γι’ αυτό και μας αφορά.
Γύρω από το ζεύγος ένας χορός προσώπων (όλοι Σκανδιναβοί, κανένας Παριζιάνος) κινείται και υποδαυλίζει το μένος, τη λύσσα και τον φανατισμό των μονομάχων. Ενας γκροτέσκος και κωμικός χορός φαντασμάτων, ανδρών και γυναικών, υποστηρίζει το ένα ή το άλλο στρατόπεδο, φανατίζεται με τη σύγκρουση και χορεύει κανιβαλικά γύρω από τη φωτιά που έχει ανάψει, ρίχνοντας όσο περισσότερο λάδι μπορεί.
Τρέφεται από την καταστροφή και ευχαριστιέται με τον αλληλοσπαραγμό των φύλων με ηδονή πυρομανούς. Αν η κόλαση είναι οι άλλοι, όπως λέει ο Σαρτρ, τότε οι άλλοι, ο κόσμος όλος, υπάρχουν μόνο μέσα από τη σύγκρουση.
Αν ο άνθρωπος είναι δημιουργός, τότε η αποστολή του επιβεβαιώνεται μόνο μέσα από την καταστροφή του δημιουργήματος.
Ενα αδιάκοπο πήγαιν’-έλα ανάμεσα στη δημιουργία και την καταστροφή, ανάμεσα στη γέννηση και στον θάνατο. Αυτή την υπαρξιακή παλινδρόμηση ο Μπέκετ την τέλειωσε με μια φράση: ‘‘Επιχειρούμε ξανά και ξανά για να αποτύχουμε καλύτερα’’.
Info:
Θέατρο «Τόπος Αλλού» (Κεφαλληνίας 17 και Κυκλάδων, Κυψέλη, τηλ.: 210-8656004) «Σύντροφοι;» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ.
Μετάφραση (από τα αγγλικά), δραματουργική επιμέλεια κειμένου, σκηνοθεσία: Νίκος Καμτσής. Σκηνικό-κοστούμια: Μίκα Πανάγου.
Μουσική: Χρήστος Ξενάκης. Φωτισμοί: Νίκος Καμτσής-Νικολάι Κάμισεβ.
Παίζουν: Ειρήνη Μπαλτά, Αγησίλαος Αλεξίου, Νίκος Καραστέργιος, Μυρσίνη Μορέλλι, Ανδρέας Παπαγιαννάκης, Ασημένια Παπαδοπούλου, Μαρκέλλα Στάμου, Αλεξάνδρα Χαραλαμπίδου.
